De Canarische Eilanden horen bij Spanje. Ze vormen een autonome gemeenschap (Comunidad Autónoma) van het Spaanse koninkrijk, maar liggen geografisch gezien voor de kust van noordwest-Afrika, zo’n 100 kilometer van Marokko. Dat geografische gegeven verrast veel mensen: de eilanden voelen Afrikaans qua ligging, maar zijn politiek, cultureel en juridisch voluit Spaans.
Dat maakt de Canarische Eilanden meteen interessant als reisbestemming binnen de EU, maar ook als plek om te wonen of zaken te doen. De bijzondere status brengt namelijk concrete voordelen mee die je elders in Spanje niet terugvindt. Meer daarover verderop in dit artikel.
Spanje, maar dan met een bijzondere positie
De Canarische Eilanden maken deel uit van Spanje en daarmee van de Europese Unie. Je hebt er als EU-burger geen paspoort nodig, de euro is de munteenheid en Spaans recht geldt er volledig. Toch heeft de archipel een aparte status binnen zowel Spanje als de EU, die op een aantal concrete vlakken verschil maakt.
Formeel zijn de eilanden een zogenoemde ultraperifere regio van de EU. Dat is een officiële categorie voor gebieden die geografisch ver van het Europese vasteland liggen maar toch volledig tot een EU-lidstaat behoren. Andere voorbeelden zijn de Franse overzeese departementen zoals Martinique en Guadeloupe, en de Portugese eilanden Madeira en de Azoren. Meer over de status van vergelijkbare eilandgebieden lees je in het artikel over welke eilanden bij Spanje horen.
De autonome gemeenschap Canarische Eilanden is opgericht in 1982 na de Spaanse grondwet van 1978. Ze heeft een eigen parlement in Santa Cruz de Tenerife, een eigen president (Presidente del Gobierno de Canarias) en eigen bevoegdheden op het gebied van onderwijs, gezondheid en economisch beleid. Dat is vergelijkbaar met andere Spaanse autonome gemeenschappen zoals Catalonië en Andalusië.
Een bijzonder gegeven: de autonome gemeenschap heeft twee officiële hoofdsteden. Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas de Gran Canaria wisselen om de vier jaar van functie als regeringszetel. Op die manier erkennen beide grote eilanden elkaar als gelijkwaardig.
Welke eilanden vormen de Canarische Eilanden?
De archipel bestaat uit zeven bewoonde hoofdeilanden en een aantal kleinere onbewoonde rotseilanden. De hoofdeilanden zijn officieel verdeeld over twee provincies, elk met eigen bestuur en een eigen hoofdstad.
| Eiland | Provincie | Hoofdstad eiland | Oppervlakte (km²) |
|---|---|---|---|
| Tenerife | Santa Cruz de Tenerife | Santa Cruz de Tenerife | 2.034 |
| Gran Canaria | Las Palmas | Las Palmas de Gran Canaria | 1.560 |
| Fuerteventura | Las Palmas | Puerto del Rosario | 1.660 |
| Lanzarote | Las Palmas | Arrecife | 845 |
| La Palma | Santa Cruz de Tenerife | Santa Cruz de La Palma | 709 |
| La Gomera | Santa Cruz de Tenerife | San Sebastián de La Gomera | 370 |
| El Hierro | Santa Cruz de Tenerife | Valverde | 268 |
De totale oppervlakte van de zeven hoofdeilanden samen bedraagt ongeveer 7.447 vierkante kilometer. Tenerife is het grootst qua oppervlakte en het dichtstbevolkt. Gran Canaria is qua inwonersaantal vrijwel even groot. De eilanden tellen samen meer dan 2,2 miljoen inwoners.
Naast de zeven hoofdeilanden horen ook de eilandjes La Graciosa, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este en Roque del Oeste tot de provincie Las Palmas. La Graciosa heeft een kleine permanente bevolking en is in 2018 officieel erkend als het achtste bewoonde eiland van de archipel.
Geografisch Afrika, politiek Europa: hoe dat zit
De ligging van de Canarische Eilanden verbaast mensen die voor het eerst op de kaart kijken. De dichtstbijzijnde landmassa is niet Spanje, maar het Afrikaanse continent. De eilanden liggen op gemiddeld 100 kilometer van de Marokkaanse en Westelijk-Saharaanse kust, terwijl het Spaanse vasteland op ruim 1.000 kilometer afstand ligt.
Toch horen ze bij Europa. Hoe dat historisch zo is gegroeid: de eilanden werden in de late veertiende en vroege vijftiende eeuw geleidelijk veroverd door Castilië, de voorloper van het huidige Spanje. Lanzarote was het eerste eiland dat in 1402 onder Castiliaans bestuur viel. Gran Canaria volgde in 1483 en Tenerife als laatste in 1496. Sindsdien zijn de eilanden nooit meer van Spanje gescheiden geweest.
Die Afrikaanse nabijheid heeft wel degelijk invloed op het klimaat en de natuur. Het klimaat is warm en droog, gevoed door de passaatwinden en de koude Canarische zeestroom langs de Afrikaanse kust. Op Fuerteventura en Lanzarote, de meest oostelijke en dichtstbij Afrika gelegen eilanden, waaiert zand uit de Sahara regelmatig over de eilanden: de zogenoemde calima.
Als je meer wilt lezen over hoe andere landen en gebieden hun politieke grenzen bepalen los van hun geografische ligging, is het artikel over welk deel van Turkije bij Europa hoort een goede vergelijking.
De bijzondere fiscale en economische status: wat kost je minder?
De ultraperifere ligging van de Canarische Eilanden heeft geleid tot een reeks economische uitzonderingen. Die zijn niet alleen interessant voor bedrijven, maar ook voor gewone toeristen en consumenten. Dit is waar template 18 (kosten en besparing) voluit tot zijn recht komt: de eilanden zijn op een aantal punten simpelweg goedkoper dan het vasteland.
IGIC in plaats van BTW
De belangrijkste uitzondering is dat de normale Europese btw (in Spanje 21 procent voor het meeste) op de Canarische Eilanden niet geldt. In plaats daarvan hebben de eilanden de IGIC (Impuesto General Indirecto Canario), een eigen indirecte belasting. Het standaardtarief is 7 procent. Voor bepaalde basisgoederen geldt een tarief van 3 procent of zelfs 0 procent. Dat maakt aankopen op de eilanden merkbaar goedkoper dan op het vasteland.
Douane-uitzonderingsgebied
De Canarische Eilanden vallen wel binnen de EU voor personen en kapitaal, maar zijn uitgesloten van het gemeenschappelijke btw-gebied van de EU. Dat betekent dat je vanuit de eilanden naar het vasteland (ook naar andere EU-landen) zakelijk goederen verzendt met douaneformaliteiten. Voor reizigers geldt een drempelwaarde voor belastingvrij meenemen vanuit de eilanden naar het vasteland van de EU.
ZEC-regeling voor bedrijven
Voor ondernemers is de Zona Especial Canaria (ZEC) interessant. Bedrijven die aan bepaalde vestigingsvoorwaarden voldoen, betalen slechts 4 procent vennootschapsbelasting in plaats van het gangbare Spaanse tarief van 25 procent. De Europese Commissie heeft deze regeling verlengd tot 2032.
Hieronder een overzicht van de voornaamste kostenverschillen ten opzichte van het Spaanse vasteland:
| Kostencategorie | Spaans vasteland | Canarische Eilanden |
|---|---|---|
| Standaard BTW / IGIC | 21% | 7% |
| Verlaagd tarief (voeding, basis) | 10% | 3% of 0% |
| Vennootschapsbelasting ZEC | 25% | 4% (bij kwalificatie) |
| Accijns op tabak | EU-standaard | Lager (eigen regime) |
| Accijns op alcohol | EU-standaard | Lager (eigen regime) |
Dat verklaart ook waarom sigaretten, parfum en alcohol op de eilanden in winkels goedkoper zijn dan elders in Europa. Je ziet dat terug in de dutyfree-winkels op luchthavens, maar ook gewoon in de supermarkt.
Canarische Eilanden als vakantiebestemming: wat betekent EU-lidmaatschap voor je als reiziger?
Voor Nederlandse reizigers zijn de praktische gevolgen van het Spaanse en EU-lidmaatschap groot. Je hebt geen visum nodig, je rijbewijs is geldig, je Europese zorgpas (EHIC) werkt en je mobiele telefoon belt zonder roamingkosten binnen de EU. Tenerife of Gran Canaria boeken voelt juridisch gezien precies hetzelfde als een weekje naar de Veluwe, alleen dan met garantie op zon.
Tegelijk zijn er subtiele verschillen die je als toerist kunt merken. Alcohol en tabak zijn goedkoper dan thuis, iets wat al decennialang toeristen aantrekt. Het meenemen van grote hoeveelheden richting Nederland is echter gebonden aan regels: je valt niet onder de normale EU-goederen-vrije-doorvoer, maar onder het douane-uitzonderingsregime. De Belastingdienst hanteert limieten voor wat je belastingvrij mee naar huis mag nemen.
Als je geinteresseerd bent in hoe de EU-grenzen precies werken en welke gebieden wel of niet binnen het btw-stelsel vallen, lees dan ook het artikel over welke landen niet bij de EU horen.
Voor het klimaat geldt dat de eilanden het hele jaar door zacht en zonnig zijn. De temperatuur schommelt tussen 20 en 28 graden Celsius, afhankelijk van het seizoen en het eiland. Het oosten (Lanzarote, Fuerteventura) is droger en woestijnachtiger, het westen (La Palma, El Hierro, La Gomera) groener en vochtiger door de passaatwind-effecten. Tenerife en Gran Canaria bieden beide klimaattypen op een enkel eiland.
Wonen op de Canarische Eilanden: drie concrete situaties
Steeds meer Nederlanders overwegen een verblijf op de eilanden, of dat nu als gepensioneerde is, als digitale nomade of als ondernemer. De drie scenario’s zien er elk anders uit.
Situatie 1: Gepensioneerde met eigen woning
Een Nederlandse gepensioneerde die zich inschrijft als resident op de Canarische Eilanden, betaalt Spaanse inkomstenbelasting over zijn AOW en pensioen. Er is een belastingverdrag tussen Nederland en Spanje dat dubbelbelasting voorkomt. Het belastingtarief op de eilanden is gelijk aan dat op het Spaanse vasteland voor de inkomstenbelasting zelf. Het voordeel zit hem in de lagere kosten van levensonderhoud door de IGIC en in de gunstige klimatologische omstandigheden die geen verwarmingskosten met zich meebrengen.
Situatie 2: Digitale nomade of remote worker
Spanje heeft in 2023 een speciale Digital Nomad Visa ingevoerd. Met dit visum kun je als niet-EU-burger legaal op de Canarische Eilanden werken voor buitenlandse opdrachtgevers. Voor EU-burgers zoals Nederlanders is het visum niet nodig, maar de fiscale regels zijn vergelijkbaar: je wordt na 183 dagen in een jaar belastingplichtig in Spanje en daarmee op de eilanden.
Situatie 3: Ondernemer die de ZEC-regeling wil benutten
Een bedrijf dat zich inschrijft in de ZEC moet aan specifieke eisen voldoen: minimaal een directeur die fysiek op de eilanden woont, een minimum aan lokale investering en een minimum aan te creëren arbeidsplaatsen. Het vennootschapsbelastingtarief van 4 procent geldt alleen voor een deel van de winst, afhankelijk van de omvang van de onderneming. Gespecialiseerd belastingadvies is hierbij geen luxe maar noodzaak.
Meer context over hoe EU-lidmaatschap werkt voor specifieke gebieden en welke uitzonderingen bestaan, vind je in het stuk over welk deel van Ierland bij de EU hoort na de Brexit.
Geschiedenis: hoe de Canarische Eilanden Spaans werden
De eilanden waren in de middeleeuwen bekend bij Arabische en Europese zeevaarders, maar het was het Castiliaanse koninkrijk dat ze definitief in bezit nam. De verovering verliep eiland per eiland en duurde bijna een eeuw:
- 1402: Jean de Béthencourt, in opdracht van de Castiliaanse kroon, landt op Lanzarote. Het eiland wordt het eerste dat onder Europese controle valt.
- 1405: Fuerteventura wordt onderworpen.
- 1405: El Hierro, het kleinste en meest geïsoleerde eiland, volgt.
- 1420: La Gomera komt onder Castiliaans gezag.
- 1483: Gran Canaria wordt na jarenlang verzet van de Guanchen (de oorspronkelijke bewoners) ingelijfd.
- 1493: La Palma wordt veroverd.
- 1496: Tenerife, het grootste eiland, is het laatste dat capituleert. De Guanchen onder leiding van Bencomo bieden tot het einde tegenstand.
De oorspronkelijke bewoners, de Guanchen, spraken een taal die verwant is aan de Berber-talen van Noord-Afrika. Dat bevestigt de theorie dat de eilanden voor de Europese kolonisatie al bewoond waren vanuit het Afrikaanse continent. Na de verovering assimileerden de Guanchen snel in de Spaans-Europese samenleving, al zijn culturele sporen bewaard gebleven in plaatsnamen en lokale tradities.
Vanaf de vijftiende eeuw speelden de eilanden een sleutelrol als tussenstation op de routes naar het Caribisch gebied en later naar Noord- en Zuid-Amerika. Christoffel Columbus stopte meerdere keren op de Canarische Eilanden voor zijn reizen naar de Nieuwe Wereld.
Voor vergelijkingen met andere Europese eilandgebieden en hun staatkundige positie is het artikel over welke landen bij Europa horen een goede aanvulling.
Veelgestelde vragen
Horen de Canarische Eilanden bij Spanje of bij Afrika?
De Canarische Eilanden zijn geografisch Afrikaans: ze liggen op zo’n 100 kilometer van de kust van Marokko. Maar politiek, juridisch en cultureel horen ze volledig bij Spanje. Ze zijn al sinds het einde van de vijftiende eeuw Spaans grondgebied en vormen een officiële autonome gemeenschap van het Koninkrijk Spanje. Je reist er dan ook met je ID-kaart, net als naar het vasteland.
Heb je een paspoort nodig voor de Canarische Eilanden?
Als Nederlander heb je geen paspoort nodig voor de Canarische Eilanden. Een geldig identiteitsbewijs of paspoort volstaat, net als voor elke andere bestemming binnen de Europese Unie. De eilanden zijn volledig EU-grondgebied, dus ook je Europese zorgpas, rijbewijs en bankpas werken er gewoon. Roamingkosten voor mobiel bellen zijn er niet, net als elders in de EU.
Is het duurder of goedkoper op de Canarische Eilanden dan in Spanje?
Overwegend goedkoper, met name voor alcohol, tabak en elektronica. De reden is de IGIC, een eigen indirecte belasting van 7 procent die de normale Europese btw vervangt. Op het Spaanse vasteland betaal je 21 procent btw op de meeste goederen. Levensonderhoud zoals huur en voeding is op de populaire eilanden (Tenerife, Gran Canaria) wel gestegen door de toeristenstroom, maar boodschappen in de supermarkt blijven goedkoper dan op het vasteland.
Hoe groot is de autonome gemeenschap Canarische Eilanden?
De autonome gemeenschap bestaat uit zeven bewoonde hoofdeilanden met een totale oppervlakte van ongeveer 7.447 vierkante kilometer. Dat is iets groter dan de provincie Noord-Brabant. De bevolking bedraagt meer dan 2,2 miljoen mensen. Het gebied is verdeeld over twee provincies: Santa Cruz de Tenerife (Tenerife, La Palma, La Gomera en El Hierro) en Las Palmas (Gran Canaria, Fuerteventura en Lanzarote).
Mogen de Canarische Eilanden zelf wetten maken?
Ja, de autonome gemeenschap Canarische Eilanden heeft een eigen parlement met wetgevende bevoegdheden op afgebakende terreinen, zoals onderwijs, gezondheidszorg, toerisme en milieu. Spaanse nationale wetgeving heeft voorrang, maar op de genoemde terreinen kunnen de eilanden eigen regels stellen die afwijken van het vasteland. Het belastingregime (IGIC, ZEC) is hier het meest bekende voorbeeld van eigensoortig beleid.
Zijn de Canarische Eilanden deel van de eurozone?
Ja. De euro is de officiële munteenheid op de Canarische Eilanden, net als in de rest van Spanje en de meeste EU-landen. Je hoeft geen geld te wisselen als je vanuit Nederland reist. Pinnen werkt gewoon, en alle prijzen zijn in euro. De enige vreemde eend in de bijt is het belastingstelsel (IGIC in plaats van btw), maar voor de munteenheid gelden geen uitzonderingen.
