Een infectie is een aandoening waarbij ziekteverwekkers, zoals bacterien, virussen, schimmels of parasieten, het lichaam binnendringen en schade aanrichten. Het tijdig herkennen van een infectie is belangrijk, omdat vroeg ingrijpen complicaties kan voorkomen. De symptomen variëren sterk afhankelijk van de soort infectie, de aangetaste plek in het lichaam en de algehele gezondheid van de persoon. In dit artikel lees je welke signalen op een infectie kunnen wijzen, hoe de meest voorkomende soorten infecties zich onderscheiden en wanneer het verstandig is om een arts te raadplegen.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of specialist als je twijfelt over je gezondheid of als klachten aanhouden of verergeren.
Wat is een infectie precies?
Een infectie ontstaat wanneer ziekteverwekkers het lichaam binnendringen, zich vermenigvuldigen en een reactie van het immuunsysteem uitlokken. Het immuunsysteem probeert de indringers te neutraliseren, wat gepaard gaat met symptomen zoals koorts, zwelling en vermoeidheid. Infecties kunnen lokaal zijn, zoals bij een geinfecteerde wond, of systemisch, wat betekent dat ze het hele lichaam aantasten.
Bacteriele infecties
Bacteriele infecties worden veroorzaakt door microscopische eencellige organismen. Voorbeelden zijn een blaasontsteking, een longontsteking, een keelontsteking door streptokokken en een wondinfectie na een snijwond. Bacteriele infecties reageren doorgaans goed op behandeling met antibiotica, maar alleen wanneer dat door een arts wordt voorgeschreven. Onnodig gebruik van antibiotica draagt bij aan de toename van antibioticaresistentie, een groeiend gezondheidsprobleem wereldwijd.
Virale infecties
Virale infecties worden veroorzaakt door virussen die zichzelf niet zelfstandig kunnen vermenigvuldigen maar de cellen van de gastheer daarvoor gebruiken. Bekende voorbeelden zijn griep, verkoudheid, COVID-19, gordelroos en hepatitis. Antibiotica werken niet tegen virussen. Antivirale middelen bestaan wel, maar zijn slechts voor een beperkt aantal virussen beschikbaar. Het immuunsysteem speelt de hoofdrol bij het herstel van virale infecties.
Schimmelinfecties
Schimmelinfecties worden veroorzaakt door schimmels of gisten. Ze komen het vaakst voor op de huid, de nagels en in de mond of het vaginale gebied. Voorbeelden zijn voetschimmel, een vaginale schimmelinfectie en spruw in de mond. Schimmelinfecties zijn zelden ernstig bij mensen met een gezond immuunsysteem, maar kunnen bij mensen met een verzwakt afweersysteem wel aanzienlijke problemen veroorzaken. Behandeling gebeurt met antischimmelmiddelen.
Parasitaire infecties
Parasitaire infecties worden veroorzaakt door organismen die van een gastheer leven. Bekende voorbeelden zijn malaria, veroorzaakt door de plasmodiumparasiet via een muggensteek, en giardia, een darmparasiet die via besmet drinkwater of voedsel wordt overgedragen. Parasitaire infecties zijn in Nederland relatief zeldzaam maar kunnen optreden na reizen naar tropische gebieden. Behandeling hangt af van het type parasiet.
Algemene symptomen van een infectie
Hoewel de exacte symptomen per infectie en per persoon sterk kunnen verschillen, zijn er een aantal verschijnselen die regelmatig optreden als het lichaam een infectie bestrijdt. Het is belangrijk om deze signalen serieus te nemen en niet klakkeloos te wachten totdat klachten vanzelf overgaan.
Koorts
Koorts is een van de meest voorkomende en herkenbare symptomen van een infectie. De lichaamstemperatuur stijgt boven de normale waarde van 37 graden Celsius, doorgaans als reactie van het immuunsysteem op een infectie. Een temperatuur van 38 graden of hoger geldt officieel als koorts. Koorts gaat vaak gepaard met rillingen, zweten, hoofdpijn en spierpijn. Bij pasgeborenen en jonge kinderen is al een temperatuur van 38 graden reden om een arts te raadplegen. Bij volwassenen is koorts boven de 40 graden altijd een alarmsignaal dat directe medische aandacht vereist.
Vermoeidheid en algehele malaise
Een infectie kost het lichaam veel energie. Het immuunsysteem werkt op hoge toeren om de indringers te bestrijden, waardoor je je vermoeid, slap en onwel kunt voelen. Deze algemene malaise is een normaal verschijnsel bij infecties maar kan ook een teken zijn dat de infectie ernstig is of dat het herstel langer duurt dan verwacht. Als extreme vermoeidheid wekenlang aanhoudt na een infectie, is het verstandig om een arts te raadplegen.
Pijn en ontstekingsreacties
Pijn op de plek van de infectie is een klassiek teken van ontsteking. Bij een geinfecteerde wond voel je pijn rondom de wond, bij een oorontsteking pijn in en rondom het oor en bij een longontsteking pijn bij het ademhalen. De pijn hoort bij de ontstekingsreactie, waarbij het lichaam extra bloed en immuuncellen naar de aangetaste plek stuurt. Dit zorgt ook voor zwelling, warmte en roodheid.
Hoe herken je een geinfecteerde wond?
Wondinfecties zijn een van de meest zichtbare en directe vormen van infectie. Ze kunnen optreden na snijwonden, schaafwonden, operaties, insectenbeten of andere huidbeschadigingen. Het tijdig herkennen van een wondinfectie is cruciaal om te voorkomen dat de infectie zich uitbreidt naar dieper weefsel of het bloed bereikt.
De vijf klassieke tekenen van ontsteking
De klassieke kenmerken van een lokale ontsteking zijn roodheid, zwelling, warmte, pijn en functieverlies. Bij een wondinfectie zie je dit terug als roodheid rondom de wondranden die groter wordt in plaats van kleiner, zwelling van het omliggende weefsel, een warme of brandende plek en toenemende pijn. Functieverlies betekent dat een gewricht of ledemaat minder goed beweegt door de pijn en zwelling.
Pus en afscheiding
Als een wond pus begint te produceren, is dat een duidelijk teken van een bacteriele infectie. Pus is een gelige, soms groene of bruine vloeistof die bestaat uit dode immuuncellen, bacterien en weefselresten. Een onaangename geur bij de wond kan ook wijzen op een bacteriele infectie. In deze situatie is het sterk aan te raden om een huisarts of wondverpleegkundige te raadplegen.
Wanneer is een wondinfectie ernstig?
Er zijn signalen die erop wijzen dat een wondinfectie ernstig is en directe medische aandacht vereist. Dit zijn onder meer: roodheid die zich snel uitbreidt buiten de oorspronkelijke wond, rode strepen die richting hart lopen, hoge koorts, koude rillingen, snelle hartslag of ademhaling. In het ergste geval kan een onbehandelde wondinfectie leiden tot sepsis, een levensbedreigende bloedvergiftiging. Bel in dat geval direct 112 of ga naar de spoedeisende hulp.
Symptomen van een ademhalingsinfectie
Infecties van de luchtwegen zijn in Nederland buitengewoon veel voorkomend en omvatten alles van een gewone verkoudheid tot ernstige longontstekingen. Omdat de luchtwegen direct met de buitenwereld in contact staan, zijn ze extra kwetsbaar voor infecties via ingeademde druppeltjes.
Verkoudheid en griep
Verkoudheid wordt veroorzaakt door een reeks virussen, voornamelijk rhinovirussen, en kenmerkt zich door neusloop, verstopping, niezen, keelpijn en milde vermoeidheid. Griep, veroorzaakt door het influenzavirus, verloopt doorgaans aanmerkelijk heftiger met hoge koorts, ernstige spierpijn, hoofdpijn en extreme vermoeidheid. Een veelgehoord onderscheid is dat je bij griep letterlijk niet meer uit bed kunt komen, terwijl je bij een verkoudheid nog redelijk functioneert.
Keelontsteking en middenoorontsteking
Een keelontsteking of faryngitis kan zowel viraal als bacterieel zijn. Een bacteriele keelontsteking door streptokokken (strepkeel) veroorzaakt doorgaans ernstigere klachten met hoge koorts, hevige keelpijn en gezwollen lymfeklieren in de nek, zonder neusloop of hoest. Een middenoorontsteking uit zich door hevige oorpijn, soms gevolgd door een etterige afscheiding als het trommelvlies scheurt. Beide kunnen met antibiotica worden behandeld als een bacteriele oorzaak is vastgesteld.
Longontsteking
Een longontsteking is een ernstiger infectie die een of beide longen aantast. Symptomen zijn koorts, koude rillingen, productieve hoest met geel of groen slijm, kortademigheid en pijn op de borst bij het inademen. Longontsteking vereist altijd medische behandeling en soms ziekenhuisopname, met name bij ouderen, jonge kinderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem.
Urineweginfecties en hun symptomen
Een urineweginfectie is een bacteriele infectie van de blaas, urineleiders of nieren. Vrouwen lopen een aanzienlijk hoger risico dan mannen vanwege de kortere urinebuis. Urineweginfecties zijn bijzonder goed herkenbaar aan een aantal typische klachten.
Symptomen van een blaasontsteking
De meest voorkomende symptomen zijn een branderig gevoel bij het plassen, frequent aandrang tot plassen terwijl er slechts kleine hoeveelheden urine worden geproduceerd, troebele of sterk ruikende urine en soms bloed in de urine. Koorts is bij een blaasontsteking doorgaans afwezig of mild. Als koorts en pijn in de flank optreden, kan dat wijzen op een nierbekkenontsteking, die ernstiger is en direct medische aandacht vereist.
Behandeling en preventie
Een blaasontsteking wordt behandeld met een kuur antibiotica die door de huisarts wordt voorgeschreven. Ter preventie worden aanbevolen: voldoende water drinken, na het plassen goed afvegen van voor naar achter, en niet te lang wachten met plassen. Vrouwen die frequent last hebben van blaasontstekingen kunnen in overleg met de huisarts baat hebben bij preventieve maatregelen of langdurige lage doses antibiotica.
Infecties van de huid en weke delen
Huidinfecties variëren van oppervlakkige schimmelinfecties en impetigo tot diepe weefstelinfecties zoals cellulitis en wondroos. De huid is de eerste barriere van het lichaam tegen ziekteverwekkers, maar bij beschadiging of verminderde weerstand kunnen infecties optreden.
Wondroos en cellulitis
Wondroos, ook erysipelas genoemd, is een bacteriele infectie van de opperhuid en het directe onderliggende weefsel. Het kenmerkt zich door een helderrode, scherp begrensde vlek die snel groter wordt, een warm en gespannen gevoel in de huid, en koorts. Cellulitis is een vergelijkbare infectie maar treft dieper weefsel en heeft minder scherpe randen. Beide aandoeningen vereisen behandeling met antibiotica en soms ziekenhuisopname bij ernstige vormen.
Schimmelinfecties van de huid
Schimmelinfecties zoals voetschimmel of zwemmerseczeem zijn herkenbaar aan jeuk, schilfering, roodheid en soms kleine blaasvormingen. Ze komen het vaakst voor op warme, vochtige plekken van het lichaam zoals tussen de tenen, in de liezen of onder de borsten. Behandeling met antischimmelcremes of -tabletten is doorgaans effectief. Bij herhaalde infecties is het verstandig om met een huisarts te bespreken of er een onderliggende oorzaak is, zoals diabetes.
Wanneer moet je direct naar de dokter?
Niet elke infectie vereist onmiddellijk een doktersbezoek, maar er zijn situaties waarbij snel handelen cruciaal is. Wacht niet te lang als je een of meer van de volgende symptomen ervaart.
Alarmsymptomen die direct aandacht vereisen
Ga direct naar de huisarts of spoedeisende hulp, of bel 112, als je een van de volgende symptomen hebt: koorts boven de 40 graden Celsius die niet zakt met koortswerende middelen, ernstige kortademigheid of pijn op de borst, snelle verwardheid of bewustzijnsverlies, rode strepen die vanuit een wond richting het hart lopen, een rash met kleine rode of paarse vlekjes die niet wegdrukbaar zijn (dit kan op meningitis wijzen), of ernstige buikpijn in combinatie met koorts. Dit zijn mogelijke tekenen van een ernstige infectie of sepsis, die levensbedreigend kan zijn.
Wanneer naar de huisarts bellen?
Bel of bezoek de huisarts als je koorts hebt die langer dan drie tot vijf dagen aanhoudt, als klachten verergeren in plaats van verbeteren na twee tot drie dagen, als je een wond hebt met toenemende roodheid, zwelling of pus, of als je klachten hebt die je zelf niet kunt plaatsen. Bij twijfel is het altijd beter om contact op te nemen met de huisarts dan te lang te wachten.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn infectie bacterieel of viraal is?
Dat is voor de meeste mensen moeilijk zelf vast te stellen. Over het algemeen verloopt een virale infectie geleidelijker en gaat die gepaard met neusloop, hoest en niezen, terwijl een bacteriele infectie vaker een abruptere start heeft met hoge koorts, lokale zwelling en pus. Een huisarts kan op basis van lichamelijk onderzoek en eventueel een kweek bepalen wat de oorzaak is en of antibiotica nodig zijn.
Kan een infectie ook zonder koorts verlopen?
Ja, niet elke infectie veroorzaakt koorts. Oppervlakkige huidinfecties, milde schimmelinfecties en lichte urineweginfecties kunnen zonder koorts verlopen. Dat maakt ze niet minder serieus. Let ook bij afwezigheid van koorts op andere tekenen zoals roodheid, zwelling, pijn of afscheiding.
Hoe lang duurt een infectie gemiddeld?
Dit hangt sterk af van het type infectie. Een verkoudheid duurt doorgaans zeven tot tien dagen. Griep kan twee tot drie weken aanslepen. Een bacteriele infectie die met antibiotica wordt behandeld, knapt vaak binnen enkele dagen merkbaar op. Sommige infecties, zoals een gecompliceerde longontsteking, kunnen weken duren. Herstel hangt ook af van je algehele gezondheid, leeftijd en eventuele andere ziekten.
Zijn infecties besmettelijk?
Dat hangt af van de soort infectie. Virale en bacteriele infecties van de luchtwegen zijn doorgaans overdraagbaar via druppels in de lucht of via aanraking. Schimmelinfecties kunnen worden overgedragen via directe huidcontact of gedeelde spullen. Wondinfecties zijn in de regel niet besmettelijk via gewoon contact. Goede handhygiene is bij de meeste infectieuze aandoeningen de beste preventie.
Mag ik sporten als ik een infectie heb?
Bij lichte klachten die beperkt zijn tot boven de nek, zoals een milde verkoudheid zonder koorts, is lichte lichaamsbeweging doorgaans niet schadelijk. Bij koorts, ernstige vermoeidheid, spierpijn of klachten onder de nek, zoals hoest of kortademigheid, kun je beter rust houden. Sporten bij koorts kan de herstelperiode verlengen en in zeldzame gevallen leiden tot complicaties zoals een hartspierontsteking. Raadpleeg een arts bij twijfel.
Wanneer is een infectie gevaarlijk voor mijn omgeving?
Bij besmettelijke infecties ben je doorgaans het meest aanstekelijk in de eerste dagen van ziekte, nog voordat de ergste symptomen optreden. Houd je zoveel mogelijk thuis bij koorts, niezen of hoesten. Was regelmatig je handen, vermijd gezichtsaanraking en hoest en nies in de binnenkant van je elleboog. Bij bepaalde infecties zoals gordelroos of kinkhoest zijn er specifiekere adviezen van de GGD of huisarts over isolatie en besmettingsperiode.
