Veel mensen stellen zich de Chinese Muur voor als een ononderbroken stenen lint dat zo lang is dat je hem vanuit de ruimte kunt zien. Dat beeld klopt niet helemaal. De “muur” is eigenlijk een uitgestrekt verdedigingsnetwerk van meerdere dynastieen, met secties die soms tientallen kilometers van elkaar verwijderd liggen. Het getal dat je tegenkomt hangt er dan ook sterk van af welke perioden en welk type structuur je meetelt.
De officiële meting van 2012: 21.196 kilometer
In 2012 publiceerde de Chinese Staatsdministratie voor Cultureel Erfgoed het resultaat van een nationale inventarisatie die vijf jaar had geduurd. Onderzoekers doorkruisten het hele land om alle overblijfselen te meten: stenen muren, aarden wallen, greppels, forten, wachttorens en de natuurlijke obstakels (bergkammen en rivieren) die bewust als onderdeel van het verdedigingssysteem werden ingericht.
De uitkomst: 21.196 kilometer aan verdedigingswerken verspreid over 15 provincies en autonome gebieden. Dit getal omvat bouwwerken van alle dynastieen die muren aanlegden, van de vroege Zhou-periode (rond 700 voor Christus) tot het einde van de Ming-dynastie in de zeventiende eeuw. Het is een optelling van alle losse trajecten, niet een aaneengesloten route die je van begin tot einde kunt bewandelen.
Een aanzienlijk deel van die 21.196 km is bovendien slecht bewaard gebleven of vrijwel volledig verdwenen. Leem- en aardewallen uit vroege perioden vergaan snel; zonder onderhoud zijn ze na eeuwen nauwelijks meer zichtbaar. Dat betekent dat een flink deel van dat totaalcijfer bestaat uit sporen die alleen met geavanceerde remote sensing en satellietbeelden te traceren zijn.
De Ming-muur: 8.851 kilometer stenen en aarden werk
Wat de meeste toeristen kennen als “de Chinese Muur” is de Ming-muur: de meest massieve, meest herkenbare en best bewaard gebleven versie. De Ming-keizers (1368-1644) bouwden op ongekende schaal. Ze voerden achttien grote bouw- en uitbreidingscampagnes uit, versterkte de muur met bakstenen en graniet, en plaatsten duizenden wachttorens op regelmatige afstand.
Een meting van 2009 door dezelfde Chinese instantie bracht de Ming-muur op 8.851,8 kilometer (ook wel afgerond tot 8.850 km). Die 8.851 km valt uiteen in drie onderdelen:
| Onderdeel | Lengte | Toelichting |
|---|---|---|
| Echte stenen/aarden muur | 6.259 km | Bakstenen, graniet, gestampte aarde |
| Greppels en waterwegen | 359 km | Gegraven obstakels als aanvulling op de muur |
| Natuurlijke barrières | 2.232 km | Bergkammen, steile rotswanden, rivieren |
| Totaal Ming-muur | 8.851 km | Officiële meting 2009, Chinese overheid |
| Alle dynastieen samen | 21.196 km | Officiële meting 2012, alle perioden |
| Bekendste bezochte sectie (Badaling) | ca. 74 km totaal | Drukst bezochte en best gerestaureerde deel |
De Ming-muur loopt van de Jiayu Pass in het westen (provincie Gansu) tot aan de Shanhai Pass aan de kust van de Bohai-zee in het oosten, met een uitloper naar het noordoosten tot de Hushan-muur in Liaoning. Dat is hemelsbreed al ruim 2.000 kilometer, maar de werkelijke bouwtrajecten serpentineren mee met bergkammen en rivier-oevers, waardoor de totale gemeten lengte meer dan viermaal groter uitvalt.
Vroegere dynastieen: waar komen de overige kilometers vandaan?
Het verschil tussen 8.851 km (Ming) en 21.196 km (totaal) zit in de bouwwerken van eerdere perioden. De belangrijkste zijn:
- Qin-dynastie (221-206 voor Christus): Keizern Qin Shi Huang liet bestaande muren van de staten Qin, Zhao en Yan samenvoegen en uitbreiden tot een doorlopende barriere van naar schatting 5.000 km langs de noordgrens. Deze muur was grotendeels opgebouwd uit gestampte aarde en is voor het overgrote deel vergaan.
- Han-dynastie (202 voor Christus tot 220 na Christus): De Han-keizers breidden de muur flink uit naar het westen, tot diep in Centraal-Azie, om de Zijderoute te beschermen. De Han-secties zijn vooral in het droge westelijke woestijngebied teruggevonden, soms als kaarsrechte aardenwallen.
- Wei- en Sui-dynastieen (3e-6e eeuw): Ook in de turbulente eeuwen tussen de grote keizerrijken werden nieuwe muursegmenten aangelegd, zij het op kleinere schaal en minder duurzaam gebouwd.
- Jin-dynastie (1115-1234): De Jin bouwden zogenoemde “grenssloten” in het huidige Mongolie en Rusland, met tientallen kilometers aarden wallen. Recente satellietbeelden ontdekten nieuwe secties die nog niet eerder in kaart waren gebracht.
Al deze bouwfasen opgeteld, met meetresultaten die steeds nauwkeuriger worden naarmate satellietdata beter worden, verklaren waarom het totaalcijfer van 21.196 km zo veel hoger uitvalt dan het getal van de Ming-muur alleen.
Drie concrete secties die laten zien hoe groot de variatie is
De Chinese Muur is niet uniform. Elke sectie heeft zijn eigen breedte, hoogte, bouwmateriaal en staat van onderhoud. Drie voorbeelden laten die variatie goed zien.
Badaling (bij Peking, Ming-muur): De meest bezochte sectie, op circa 70 kilometer ten noordwesten van Peking. Hier is de muur gemiddeld 7,8 meter hoog en 6 meter breed aan de basis. Wachttorens staan elke 150-500 meter. Badaling is vanaf de jaren zeventig intensief gerestaureerd en trekt jaarlijks meer dan 10 miljoen bezoekers. Het totale traject van Badaling meet circa 74 kilometer.
Jiankou (ruige natuur, niet gerestaureerd): Ongeveer 60 kilometer van Peking ligt Jiankou, een ongerestauureerde Ming-sectie die kronkelt over steile bergkammen. Hier is de muur op sommige plekken zo smal dat je nauwelijks kunt lopen, en op andere plekken compleet ingestort. Jiankou geldt als een van de mooiste en tegelijk gevaarlijkste gedeelten voor wandelaars.
Jiayuguan (westelijk eindpunt, Ming-muur): In de provincie Gansu staat het beroemde Jiayuguan-fort, de westelijke grens van de Ming-muur. Hier wordt de overgang van de bebouwde muur naar de halfvergane aarden wal van de Han-muur goed zichtbaar. Jiayuguan markeerde eeuwenlang de grens van de Chinese beschaving; alles ten westen ervan gold als “buiten de muur”.
Waarom is de totale lengte zo moeilijk vast te stellen?
Het klinkt eenvoudig: meet de muur van begin tot eind. In de praktijk zijn er vijf redenen waarom dit ingewikkelder is dan het lijkt.
Ten eerste overlappen sommige secties elkaar gedeeltelijk. Latere dynastieen bouwden soms exact over dezelfde route als eerdere muren, waardoor je kunt discussieren of je die kilometers een of twee keer moet tellen.
Ten tweede telt de definitie van “muur” zwaar mee. Reken je alleen de stenen/bakstenen muren mee, of ook de aarden wallen, greppels en bergkammen die bewust als verdedigingsbarriere dienden? De officiële Chinese telling van 2012 telt alles mee, inclusief rivieren. Een striktere definitie levert een lager getal op.
Ten derde zijn grote delen volledig verdwenen. Erosie, aardbevingen, mensen die stenen wegroofden voor huizenbouw, landbouwactiviteiten: al deze factoren hebben secties uitgewist. Moderne archeologen vinden via infraroodsatellietbeelden geregeld “nieuwe” tracees die jarenlang onbekend waren.
Ten vierde is de muur op veel plaatsen meerdere evenwijdige lijnen naast elkaar, geen enkele lijn. In sommige regio’s lagen twee of drie muurtracees parallel om aanvallers extra vertraging te bezorgen.
Ten vijfde verschilt de definitie van het begin- en eindpunt per bron. Sommige bronnen tellen alleen het hoofdtraject, andere ook de zijmuren die riviervallijen afsluiten.
De mythe van de ruimte: zie je de Chinese Muur vanuit een vliegtuig of de ISS?
Het verhaal dat de Chinese Muur het enige menselijke bouwwerk is dat vanuit de ruimte met het blote oog zichtbaar is, duikt al op in schoolboeken uit de jaren dertig van de twintigste eeuw. Inmiddels is het officieel ontkracht.
Chinese astronaut Yang Liwei kon de muur tijdens zijn ruimtevlucht in 2003 niet waarnemen, ondanks goede weersomstandigheden. NASA bevestigt dat de muur met het blote oog praktisch onzichtbaar is vanuit een lage baan: de breedte van 4 tot 8 meter is vergelijkbaar met een tweebaans snelweg, en die zie je ook niet vanuit de ruimte. Vanuit een vliegtuig op 10 kilometer hoogte is de muur bij goede zichtbaarheid en lichte belichting wel te zien, maar dat is een andere orde van grootte.
Wat je vanuit de ruimte wel kunt onderscheiden, zijn grote stedelijke gebieden, grote woestijnen en het groene contrast van rijstterrassen. De Chinese Muur valt daar niet tussen, hoe indrukwekkend hij ook is op de grond.
Hoe zit het met de ouderdom: is de muur ouder dan de Qin-periode?
Historisch bewijs uit 2024 (gepubliceerd in Nature npj Heritage Science) toont aan dat de muur in bepaalde regio’s ouder is dan lang gedacht. Onderzoekers vonden resten van muursecties in de provincie Gansu die mogelijk terugdateren tot de periode voor de Qin-unificatie, rond 600-700 voor Christus. Dat zijn echter losse regionale grensmuren van afzonderlijke staten, niet een gecentraliseerde Chinese rijksmuur.
De eigenlijke rijksmuur waarbij alle deelstukken als een politiek project werden samengebracht, dateert van de Qin-keizer in 221 voor Christus. Na zijn heerschappij zijn er golven van uitbreiding en verval geweest, tot aan de definitieve grote bouwcampagne van de Ming-keizers. Zo kun je zeggen dat het bouwproject als geheel meer dan tweeduizend jaar heeft geduurd, waarbij de muur afwisselend groeide, verwaarloosd werd en opnieuw werd versterkt.
Voor meer achtergrondinformatie over andere beroemde historische monumenten, zoals de Sfinx in Egypte: geschiedenis en mysteries of de Venus van Milo en waarom ze zo beroemd is, kun je de weetjes-sectie van veel.nl raadplegen. Ook het artikel over wat hierogliefen zijn en waarom ze zo belangrijk zijn geeft een mooi beeld van hoe vroege beschavingen hun wereld documenteerden. En als je geinteresseerd bent in andere monumenten van menselijk vernuft, lees dan ook hoe een tsunami ontstaat voor de krachten die zo’n bouwkundig erfgoed kunnen bedreigen.
Veelgestelde vragen
Is de Chinese Muur echt 21.196 kilometer lang?
Ja, maar dat getal is de optelsom van alle verdedigingswerken uit alle dynastieen samen, inclusief aarden wallen, greppels en natuurlijke barrières die bewust als verdediging werden gebruikt. Van die 21.196 km bestaat slechts een deel uit echte stenen of bakstenen muur. De muur is geen aaneengesloten lijn; het zijn tientallen losse trajecten verspreid over een periode van bijna tweeduizend jaar.
Hoe lang is de bekende toeristische Chinese Muur bij Peking?
De meest bezochte sectie, Badaling, heeft een totaallengte van circa 74 kilometer en is ruim gerestaureerd. Andere populaire secties bij Peking zijn Mutianyu (ruim 5 km open voor toeristen) en Simatai (5,4 km). Al deze secties maken deel uit van de Ming-muur, die officieel 8.851 kilometer lang is. Het is prima mogelijk om op een dag 5 tot 10 kilometer te bewandelen.
Waarom zijn er zoveel verschillende getallen in omloop voor de lengte?
Vroeger werden muren gemeten zonder satellietdata en zonder de sectie-overkoepelende aanpak van de 2009- en 2012-onderzoeken. Het getal “6.700 km” dat lang in schoolboeken stond, was een schatting gebaseerd op beperkte veldmetingen en telde alleen de Ming-muur zonder greppels en barrières. Modernere metingen zijn uitgebreider en consistenter, maar ook afhankelijk van welke definitie je hanteert voor “muur”.
Welke dynastieen bouwden het grootste deel van de Chinese Muur?
De Ming-dynasty (1368-1644) bouwde verreweg de langste, meest massieve en best bewaard gebleven sectie: 8.851 km. De Qin-keizern (221-206 voor Christus) legde de eerste grote rijksmuur aan door eerdere staatsmuren samen te voegen, naar schatting 5.000 km. De Han-dynasty breidde deze verder uit naar het westen om de Zijderoute te beschermen. Samen verklaren deze drie perioden het grootste deel van de 21.196 km.
Is de Chinese Muur een UNESCO-werelderfgoed?
Ja, de Chinese Muur staat sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De officiële erkenning omschrijft de muur als een “uitzonderlijk voorbeeld van menselijke architectonische prestaties” en een “symbool van de Chinese beschaving”. UNESCO classificeert de gehele muur als erfgoed, inclusief de slecht bewaarde secties die buiten het toeristische circuit vallen.
Hoeveel mensen hebben de Chinese Muur gebouwd en hoeveel zijn er gestorven?
Historici schatten dat gedurende de Ming-bouwperiode meer dan een miljoen arbeiders, soldaten en gevangenen aan de muur werkten. Eerdere perioden, met name onder Qin Shi Huang, staan bekend om hun dodelijke arbeidsomstandigheden; Chinese overlevering spreekt van honderdduizenden doden. Exacte getallen zijn onbekend. De muur staat in sommige historische teksten symbool voor menselijk leed: de legendarische Meng Jiang Nu huilt zeven dagen en zeven nachten om haar man die bij de bouw stierf.
