Manuka honing: waar is het goed voor? Voordelen en gebruik

Manuka honing is goed voor wondgenezing, het bestrijden van schadelijke bacteriën, het verlichten van keelirritatie en het ondersteunen van je spijsvertering. Het onderscheidt zich van gewone honing door een bijzonder hoge concentratie methylglyoxal (MGO), een stof die krachtige antibacteriële werking heeft, ook zonder de aanwezigheid van waterstofperoxide die andere honingsoorten kenmerkt.

Manuka honing komt uitsluitend van bijen die nectar verzamelen van de Leptospermum scoparium, de manukastruik die van nature groeit in Nieuw-Zeeland en delen van Australië. De bloeitijd is kort: slechts twee tot zes weken per jaar. Dat maakt het product relatief schaars en duurder dan gewone honing. De werkzame stoffen zijn meetbaar en er bestaan officiële keurmerken zoals het UMF-systeem (Unique Manuka Factor) en het MGO-getal om de sterkte aan te duiden.

Wat maakt manuka honing anders dan gewone honing?

Gewone honing heeft ook antibacteriële eigenschappen, maar die komen vooral van waterstofperoxide. Dat verbindinkje is gevoelig voor licht, warmte en enzymen die het menselijk lichaam produceert. Zodra honing in contact komt met wondvocht of speeksel, wordt de werkzame stof snel afgebroken.

Manuka honing werkt anders. De hoge MGO-concentratie blijft actief, ook nadat waterstofperoxide is geneutraliseerd. MGO ontstaat uit dihydroxyaceton (DHA), een verbinding die van nature in grote hoeveelheden aanwezig is in de manukabloem. Hoe meer DHA in de nectar, hoe hoger de uiteindelijke MGO-waarde in de honing.

Naast MGO bevat manuka honing ook leptosperine, een stof die specifiek is voor de Leptospermum-soort en die als authenticiteitsmarker dient. Authentiek gecertificeerde manuka honing moet in Nieuw-Zeeland voldoen aan normen van het Nieuw-Zeelandse ministerie voor primaire sector (MPI), die zijn vastgesteld in 2018 en sindsdien van kracht zijn.

“Wat manuka honing zo interessant maakt vanuit medisch perspectief, is dat de antibacteriële activiteit niet afhankelijk is van een enkel mechanisme. De combinatie van lage wateractiviteit, lage pH, hoog suikergehalte en de unieke MGO-component maakt het lastig voor bacteriën om resistentie te ontwikkelen, wat bij antibiotica een steeds groter probleem is.”

Samenvatting van bevindingen uit meerdere microbiologische onderzoeken, inclusief publicaties in peer-reviewed tijdschriften over voedsel- en geneesmiddelenwetenschap.

De werking van manuka honing op bacteriën als Staphylococcus aureus, waaronder MRSA, en Helicobacter pylori is in laboratoriumomstandigheden meerdere malen aangetoond. Klinisch bewijs bij mensen is beperkter en grootschalige gecontroleerde studies ontbreken nog op veel gebieden, maar de bestaande resultaten zijn veelbelovend.

De UMF- en MGO-schaal: wat betekenen die getallen?

Als je manuka honing koopt, zie je op de verpakking getallen staan zoals UMF 10+, UMF 20+ of MGO 400+. Die getallen verwijzen naar de concentratie werkzame stoffen en zijn een indicatie van de potentie. Hier is een overzicht van de meest gebruikte klassen:

UMF-waarde	MGO (mg/kg)	Sterkte	Aanbevolen gebruik
UMF 5+	MGO 83+	Laag	Dagelijks onderhoud, als zoetstof
UMF 10+	MGO 263+	Gemiddeld	Keelirritatie, spijsvertering
UMF 15+	MGO 514+	Hoog	Immuunondersteuning, wonden
UMF 20+	MGO 829+	Zeer hoog	Therapeutisch gebruik
UMF 25+	MGO 1200+	Extra sterk	Wondbehandeling, klinisch gebruik
Geen keurmerk	Onbekend	Onzeker	Niet aanbevolen voor therapeutische toepassing

Belangrijk: de Universiteit van Waikato (Nieuw-Zeeland) en andere onderzoekers hebben vastgesteld dat hogere UMF-waarden niet altijd lineair betere resultaten geven bij alle bacteriestammen. Voor sommige toepassingen is een UMF 10+ al voldoende. Hogere concentraties zijn duurder en de meerwaarde is niet bij alle toepassingen wetenschappelijk aangetoond. Koop altijd een product met een gecertificeerd UMF- of MGO-label en vermijd vage aanduidingen als “puur manuka” zonder meetbare waarde.

Wondgenezing: hoe werkt manuka honing op de huid?

Een van de meest onderbouwde toepassingen van manuka honing is wondgenezing. In ziekenhuizen en wondklinieken worden medisch gecertificeerde manuka honingproducten al jaren ingezet, met name in Australie, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk. Het bekendste voorbeeld is Medihoney, een product dat is goedgekeurd door de Europese autoriteiten voor gebruik bij wonden.

Manuka honing werkt bij wonden op meerdere manieren tegelijk:

• De hoge suikerconcentratie trekt vocht aan, waardoor bacteriën uitdrogen en sterven.
• De lage pH (rond 3,5-4,5) remt bacteriegroei.
• MGO beschadigt het celwand van bacteriën direct.
• Antioxidanten in de honing remmen ontstekingsreacties in het weefsel rondom de wond.
• De kleverige textuur vormt een beschermende laag die de wond afsluit van besmetting van buitenaf.

Dit maakt manuka honing bruikbaar bij oppervlakkige wonden, schaafwonden, lichte brandwonden en infecties rond nagelriemen. Voor diepe wonden, ernstige brandwonden of wonden waarbij spier- of botweefsel zichtbaar is, is professionele medische zorg altijd noodzakelijk. Manuka honing is een aanvulling, geen vervanging van medische behandeling.

Gebruik bij wondverzorging uitsluitend honing met een medisch keurmerk. Gewone winkelmanuka honing is niet steriel en kan bij open wonden meer kwaad dan goed doen door bacteriebesmetting vanuit de omgeving.

Manuka honing en de spijsvertering: van keelirritatie tot H. pylori

Veel mensen gebruiken manuka honing bij klachten aan de bovenste luchtwegen en het maagdarmkanaal. Dat varieert van een prikkelende keel in de winter tot meer specifieke klachten als brandend maagzuur of maagpijn. De wetenschappelijke onderbouwing varieert per klacht.

Keelirritatie en hoest: Meerdere kleine studies tonen aan dat honing, waaronder manuka honing, bij hoest door infecties verlichting geeft. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) erkent honing als traditioneel middel bij keelklachten. Manuka honing heeft daarbij als voordeel dat de antibacteriële werking langer actief blijft dan bij reguliere honing.

Helicobacter pylori: H. pylori is een bacterie die maagzweren en chronische maagontstekingen kan veroorzaken. Laboratoriumonderzoek, gepubliceerd in onder meer het tijdschrift FEMS Microbiology Letters, laat zien dat manuka honing de groei van H. pylori volledig kan remmen bij een concentratie van vijf procent in kweekmedium. Vergelijkbare resultaten zijn gerapporteerd in studies bij AGS-cellen, de standaard celkweek voor maagepitheel onderzoek. Er zijn echter nog onvoldoende grote klinische trials bij mensen om manuka honing als behandeling voor H. pylori te aanbevelen. Gebruik het als aanvulling op de behandeling van je arts, nooit als vervanging.

Brandend maagzuur en reflux: Sommige mensen rapporteren verlichting bij het nemen van een theelepel manuka honing voor de maaltijd. Er is geen robuust klinisch bewijs voor dit effect. Het zure karakter van honing kan bij bepaalde personen klachten zelfs verergeren. Probeer het voorzichtig uit en stop als de klachten toenemen. Raadpleeg bij aanhoudend brandend maagzuur een huisarts, want dat kan wijzen op onderliggende aandoeningen.

Ben je nieuwsgierig naar hoe voedingsstoffen je gezondheid kunnen beïnvloeden? Lees ook ons artikel over welke klachten bij laag ferritine kunnen horen, want ook ijzertekort speelt een rol bij hoe je immuunsysteem functioneert.

Mondhygiëne en huidverzorging: minder bekende toepassingen

Naast wonden en spijsvertering zijn er twee andere toepassingsgebieden die in de wetenschappelijke literatuur aandacht krijgen: mondhygiëne en huidverzorging.

Mondhygiëne: Onderzoek van de Universiteit van Otago in Nieuw-Zeeland toonde aan dat dagelijks kauwen op manuka honing de aanwezigheid van Streptococcus mutans in de mond significant reduceerde. Dit is de bacterie die tandplak veroorzaakt en cariës bevordert. Manuka honing remde ook de groei van bacteriën die betrokken zijn bij tandvleesontsteking. Het is geen vervanging van tandenpoetsen of flossen, maar kan als aanvulling worden gebruikt in de vorm van mondwater of door een kleine hoeveelheid in de mond te houden na het eten.

Acne en huidklachten: Manuka honing wordt steeds vaker verwerkt in huidverzorgingsproducten voor acnegevoelige en gevoelige huid. De combinatie van antibacteriële werking (tegen Propionibacterium acnes, de bacterie die betrokken is bij acne) en ontstekingsremmende eigenschappen maakt het theoretisch interessant. Klinisch bewijs bij mensen is echter beperkt. Wat wel goed gedocumenteerd is, is dat manuka honing bij eczeem de symptomen kan verlichten door de huid te hydrateren en ontsteking te dempen, al zijn de studies klein van omvang.

Peeling en hydratatie: Door de hygroscopische eigenschappen (honing trekt vocht aan uit de lucht) kan manuka honing als natuurlijk masker de huid hydrateren. Meng een theelepel manuka honing met een theelepel kokosnootolie voor een eenvoudig gezichtsmasker. Laat het tien tot vijftien minuten inwerken en spoel grondig af. Bij gevoelige huid altijd eerst op een klein stukje huid testen.

Sommige huidklachten kunnen ook samenhangen met ontstekingsprocessen elders in het lichaam. Als je naast huidproblemen ook gewrichtsklachten hebt, is het nuttig om te weten welke bloedwaarden bij reuma een rol spelen.

Praktisch gebruik: dosering, bewaring en kopen

Hoe neem je manuka honing het beste in? Dat hangt af van je doel. Hieronder een overzicht van de meest gangbare toepassingen met bijbehorende aanbevolen hoeveelheden:

1. Dagelijks onderhoud en immuunondersteuning: Neem elke ochtend op de nuchtere maag een theelepel (circa vijf gram) manuka honing. UMF 10+ of MGO 263+ volstaat voor dit doel.
2. Keelirritatie en hoest: Neem twee tot drie keer per dag een theelepel, bij voorkeur rechtstreeks van de lepel zonder verdunning. Verdunnen in heet water vermindert de werkzame stoffen.
3. Mondhygiëne: Kauw op een klein stukje honing gedurende vijf tot tien minuten, of houd een halve theelepel honing in je mond voordat je gaat slapen. Spoel daarna niet direct met water.
4. Wondverzorging (oppervlakkig): Gebruik uitsluitend medisch gecertificeerde manuka honingproducten. Breng een dunne laag aan op de schone wond, dek af met een steriel gaasje en ververs dagelijks.
5. Maagondersteuning: Neem een theelepel dertig minuten voor elke maaltijd. Gebruik een UMF 15+ of hoger voor dit doel.
6. Huidmasker: Meng een theelepel met een kleine hoeveelheid neutraal basisproduct (zoals amandelolie of aloevera), breng aan op het gezicht en spoel na tien tot vijftien minuten af.
7. In thee of warme dranken: Voeg toe aan dranken die niet heter zijn dan veertig graden Celsius. Bij hogere temperaturen worden enzymen en delicate verbindingen afgebroken.

Bewaring: Bewaar manuka honing bij kamertemperatuur, weg van direct zonlicht. Koelkastopslag is niet nodig en kan kristallisatie versnellen. Honing heeft in principe een onbeperkte houdbaarheid als het droog en gesloten bewaard wordt, maar de MGO-concentratie kan na jaren licht dalen. Controleer de houdbaarheidsdatum op de verpakking.

Kopen: Koop manuka honing van merken met een officieel UMF-keurmerk, uitgegeven door de UMFHA (Unique Manuka Factor Honey Association). Bekende gecertificeerde merken zijn onder meer Comvita, Manuka Doctor en Wedderspoon. Verifieer bij twijfel de echtheid via de website van de UMFHA, waar gecertificeerde partijen worden vermeld.

Honing bevat per theelepel ongeveer zeventien kilocalorieen en vijf gram koolhydraten, grotendeels bestaande uit fructose en glucose. Wie let op zijn bloedsuiker, doet er goed aan de inname te beperken en de inname af te stemmen op het dagelijks eetpatroon. Wil je weten hoe voeding en bloedwaarden samenwerken? Lees dan ook ons artikel over het beste brood voor mensen met diabetes type 2.

Wie kan manuka honing beter vermijden?

Manuka honing is voor de meeste gezonde volwassenen veilig in kleine hoeveelheden. Er zijn echter een aantal situaties waarin voorzichtigheid geboden is of gebruik beter achterwege gelaten kan worden.

Baby’s jonger dan een jaar: Alle soorten honing, ook manuka honing, zijn verboden voor baby’s onder de twaalf maanden. Honing kan sporen bevatten van Clostridium botulinum, een bacterie die bij volwassenen onschadelijk is maar bij zuigelingen ernstige infantiele botulisme kan veroorzaken. Dit standpunt wordt onderschreven door het RIVM en vergelijkbare gezondheidsautoriteiten wereldwijd.

Diabetici: Manuka honing bevat hoge concentraties snelle suikers die de bloedglucose snel kunnen doen stijgen. Mensen met diabetes type 1 of 2 moeten manuka honing alleen gebruiken na overleg met een arts of diabetesverpleegkundige en de inname meenemen in hun koolhydraatberekening.

Mensen met een bijenpollenallergie: Honing kan sporen bevatten van stuifmeel en andere bijenprodukten. Bij bekende allergie voor bijenpollen of bij immuunreacties op andere bijenprodukten is voorzichtigheid op zijn plaats. Begin eventueel met een minimale hoeveelheid en wacht dertig minuten af.

Chemo- en radiotherapiepatienten: Sommige oncologische afdelingen in Nieuw-Zeeland en het VK gebruiken manuka honing juist om mucositis (slijmvliesontsteking in de mond) bij chemo te behandelen. Tegelijkertijd kan honing interfereren met bepaalde behandelprotocollen. Raadpleeg altijd je behandelend specialist voordat je manuka honing als aanvulling op kankerbehandeling gebruikt.

Wil je meer weten over hoe bloedwaarden en lichaamsstoffen de gezondheid beïnvloeden? Ons artikel over te veel eiwitten in de urine legt uit wanneer dit een signaal kan zijn van onderliggende nierproblematiek, en ook kruidnagel heeft bewezen antibacteriële eigenschappen die interessant zijn om te vergelijken met manuka honing.

Veelgestelde vragen

Hoeveel manuka honing mag je per dag eten?

Voor gezonde volwassenen is een dagelijkse hoeveelheid van een tot drie theelepels (vijf tot vijftien gram) gebruikelijk. Dat is voldoende voor de meeste toepassingen zoals immuunondersteuning en keelirritatie. Meer is niet beter en levert onnodige suikerinname op. Mensen met diabetes of overgewicht moeten de hoeveelheid beperken en afstemmen met een zorgverlener. Neem manuka honing het liefst rechtstreeks van de lepel voor het maximale effect.

Kun je manuka honing in thee doen?

Dat kan, maar doe het pas als je thee is afgekoeld tot onder de veertig graden Celsius. Bij hogere temperaturen worden enzymen en delicate verbindingen afgebroken, waardoor de antibacteriële werking sterk vermindert. Een goede manier is om je thee te laten afkoelen tot lauw-warm en dan pas de honing toe te voegen. Zo behoudt je de smaak en een groot deel van de werkzame stoffen.

Wat is het verschil tussen UMF en MGO op het etiket?

UMF (Unique Manuka Factor) is een keurmerk van de UMFHA dat naast MGO ook leptosperine en DHA meet, waardoor het een completere authenticiteitsgarantie biedt. MGO geeft alleen de methylglyoxal-concentratie in milligram per kilogram aan. Beide zijn betrouwbare indicatoren van sterkte, maar het UMF-keurmerk biedt meer zekerheid over authenticiteit. Een UMF 10+ komt globaal overeen met MGO 263+ en een UMF 20+ met MGO 829+.

Helpt manuka honing echt bij keelpijn?

Er is wetenschappelijke ondersteuning voor het gebruik van honing bij keelklachten en hoest. De WHO erkent honing als traditioneel middel bij keelirritatie. Manuka honing heeft daarboven ook een antibacterieel effect dat langer actief blijft dan bij gewone honing. Neem een theelepel rechtstreeks en laat het langzaam naar je keel glijden. Kleine studies tonen verlichting bij hoest door infecties, al zijn grote klinische trials bij manuka honing specifiek beperkt.

Is manuka honing geschikt voor wondverzorging thuis?

Voor kleine oppervlakkige wonden, schaafwonden en lichte irritaties is gewone gecertificeerde manuka honing (UMF 15+ of hoger) bruikbaar als tijdelijke maatregel. Voor echte wondverzorging thuis is medisch gecertificeerd product zoals Medihoney veel beter: dat is gesteriliseerd en vrij van bacteriologische risico’s. Gewone honing uit de winkel is niet steriel en kan bij open wonden een infectierisico opleveren. Diepe wonden, infecties en brandwonden horen altijd bij een zorgverlener thuis.

Hoelang kun je manuka honing bewaren?

Honing is in principe onbeperkt houdbaar door de lage wateractiviteit en de antibacteriële eigenschappen. In de praktijk adviseert de meeste fabrikanten een houdbaarheid van twee tot vijf jaar na productiedatum. Na die tijd kunnen de MGO-concentratie en het gehalte actieve stoffen licht dalen, al blijft de honing veilig om te eten. Bewaar in een gesloten pot op kamertemperatuur, weg van vocht en direct zonlicht. Kristallisatie is normaal en tast de kwaliteit niet aan.