Marokko heeft een van de rijkste en meest gevarieerde geschiedenissen van het Afrikaanse continent. Van de vroegste Berberse bewoners en Fenicische handelsposten tot de glorie van islamitische dynastieën en de strijd om onafhankelijkheid – elk tijdperk heeft diepe sporen nagelaten in het land dat we vandaag kennen. Deze beknopte geschiedenis van Marokko neemt je mee langs de belangrijkste periodes, machthebbers en keerpunten die het koninkrijk hebben gevormd.
De vroegste bewoners: Berbers en Feniciërs
De geschiedenis van Marokko begint bij de Berbers, ook wel Amazigh (meervoud: Imazighen) genoemd. Deze inheemse bevolking leefde oorspronkelijk ten zuiden van het Atlasgebergte, in een gebied dat destijds vruchtbaarder was dan vandaag. Na 2000 voor Christus dwong de klimaatverandering hen noordwaarts te trekken, naar de kusten en valleien van wat nu Marokko heet.
Rond de dertiende eeuw voor Christus vestigden de Feniciërs hun eerste handelsposten langs de Atlantische en Middellandse Zeekust van Marokko. Steden als Sala (bij het huidige Rabat) en Tingis (Tanger) hebben hun wortels in deze periode. Later namen de Carthagers de Fenicische erfenis over, totdat Rome de macht overnam na de Punische Oorlogen.
Marokko als Romeinse provincie
Onder de naam Mauretania Tingitana maakte het noorden van Marokko deel uit van het Romeinse Rijk. De Romeinen bouwden wegen, aquaducten en steden. Resten hiervan zijn nog zichtbaar in de archeologische site van Volubilis, nabij Meknès, dat in 1997 werd opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Na de teloorgang van het West-Romeinse Rijk in de vijfde eeuw trokken Vandalen en later Byzantijnen door het gebied. De Berberse stammen bleven echter de feitelijke heersers van het binnenland, georganiseerd in eigen koninkrijkjes en confederaties.
De islamitische verovering en de opkomst van de Idrisiden
In de zevende eeuw staken Arabische legers de Sahara over en veroverden de Maghreb – het westelijke deel van Noord-Afrika, waartoe ook Marokko behoort. De islamitische expansie verliep snel, maar niet zonder weerstand: de Berberse koningin Al-Kahina leidde een van de beroemdste opstanden tegen de Arabische veroveraars.
Toch bekeerde de meerderheid van de Berbers zich tot de islam, zij het op hun eigen voorwaarden. In 740 brak een grootschalige Berberse opstand uit – de Berberse revolte – die leidde tot de oprichting van onafhankelijke Berberse staten in het westen van de Maghreb.
De Idrisiden: stichters van de Marokkaanse staat
De Idrisiden worden beschouwd als de stichters van de eerste echte Marokkaanse staat. De dynastie werd gesticht door Idris I, een afstammeling van de profeet Mohammed, die in 788 naar Marokko vluchtte na een conflict in Arabië. Idris I wist de steun van Berberse stammen te winnen en stichtte de stad Walili (Volubilis) als zijn residentie.
Zijn zoon Idris II stichtte in 808 de stad Fès, die zou uitgroeien tot een van de belangrijkste intellectuele en religieuze centra van de islamitische wereld. De Idrisiden regeerden tot 985, waarna een periode van politieke versnippering volgde.
De grote Berberse dynastieën: Almoraviden en Almohaden
In de elfde eeuw veranderde het politieke landschap ingrijpend. Een strenge islamitische hervormingsbeweging vanuit de Sahara, de Almoraviden, verenigde de Berberse stammen van Mauritanië en Marokko onder één banier. Onder leiding van Yusuf ibn Tashfin veroverden zij het noorden van Marokko en stichtten in 1062 de stad Marrakesh, die de hoofdstad van hun uitgestrekte rijk werd.
De Almoraviden staken ook de Straat van Gibraltar over en kwamen de islamitische vorsten van Al-Andalus (het islamitische Spanje) te hulp tegen de oprukkende christelijke koninkrijken. Op het hoogtepunt van hun macht regeerden zij over een gebied dat zich uitstrekte van Senegal tot Saragossa.
De Almohaden en de intellectuele bloei
In de twaalfde eeuw maakten de Almohaden een einde aan de Almoravidenheerschappij. Deze Berberse dynastie, wiens naam “de monotheïsten” betekent, stelde een strenge geloofsleer centraal maar stimuleerde tegelijkertijd een opmerkelijke intellectuele bloei. Denkers als de filosoof Ibn Rushd (Averroës) en de arts Ibn Tufayl floreerden aan het Almohadenhof in Marrakesh.
Het Almohaden-rijk reikte tot diep in Spanje en Algerije. Na de nederlaag bij Las Navas de Tolosa in 1212 zette de neergang van de dynastie in, gevolgd door een periode van versnippering.
De Meriniden, Wattasiden en Saädieten
De veertiende en vijftiende eeuw werden gedomineerd door de Meriniden, een Berberse dynastie die Fès tot haar hoofdstad maakte en de stad verfraaide met prachtige madrassa’s (islamitische scholen). De beroemde Bou Inania madrassa in Fès dateert uit deze periode.
Na de Meriniden volgden de zwakkere Wattasiden, die het hoofd moesten bieden aan steeds grotere druk van de Portugezen. Portugal veroverde in de vijftiende en zestiende eeuw verschillende Marokkaanse kuststeden, waaronder Ceuta en Tanger.
De Saädieten en de Slag bij de Drie Koningen
De Saädieten, een Arabische sjarifiaanse dynastie van de zuidelijke Sous-regio, grepen in de zestiende eeuw de macht. Onder sultan Ahmad al-Mansur bereikte Marokko een nieuwe hoogtepunt. In 1578 vond de befaamde Slag bij Alcácer Quibir (ook wel de Slag bij de Drie Koningen) plaats, waarbij het Portugese leger vernietigend werd verslagen en drie koningen het leven lieten – de Portugese koning Sebastian, de Marokkaanse troonpretendent Abdelmalek én de ex-sultan Mohammed II.
Ahmad al-Mansur stuurde vervolgens een expeditie naar het zuiden en veroverde het Songhai-rijk in West-Afrika, waardoor goud en slaven Marokko binnenstroomden.
De Alawieten: van 1666 tot heden
Na het uiteenvallen van het Saädietenrijk volgde een periode van chaos, totdat de Alaoui-dynastie in 1666 de macht greep. Deze sjarifiaanse Arabische familie, met haar wortels in de Tafilalt-oase in het zuidoosten van Marokko, regeert het land tot op de dag van vandaag.
Moulay Ismail (1672-1727) was de meest geduchte van de vroege Alaouitenvorsten. Hij bouwde Meknès uit tot een grandioze keizerlijke hoofdstad en bestierde een professioneel leger van Afrikaanse soldaten, de Abid al-Bukhari. Tegelijkertijd nam de Europese druk op Marokko toe – handelsoorlogen met Engeland, Spanje en Nederland waren geen uitzondering.
Europeese druk en het verdrag van Fès
Gedurende de negentiende eeuw werd de invloed van de Europese mogendheden steeds groter. Na de neerlaag van het Marokkaanse leger bij de Slag bij Isly (1844) moest Marokko concessies doen aan Frankijk. In de Entente Cordiale van 1904 erkende Groot-Brittannië de Franse invloedssfeer in Marokko, waarna Duitsland reageerde met de Eerste Marokkaanse Crisis (1905-1906).
Het Verdrag van Fès van 1912 legde het lot van Marokko definitief vast: het grootste deel werd een Frans protectoraat, terwijl Spanje de controle kreeg over het noorden en het zuiden van het land. De sultan bleef formeel aan het hoofd van de staat, maar had weinig werkelijke macht.
De strijd om onafhankelijkheid
Het Marokkaanse nationalisme groeide in de jaren dertig van de twintigste eeuw snel. In 1944 richtten Marokkaanse nationalisten het Istiqlal-manifest in, dat de volledige onafhankelijkheid eiste. Sultan Mohammed V, die de nationalistische zaak steunde, werd in 1953 door de Fransen in ballingschap gestuurd naar Madagascar.
Dit besluit wakkerde het verzet verder aan. Stakingen, protesten en gewapende aanslagen destabiliseerden het protectoraat. In 1955 mochten Mohammed V en zijn familie terugkeren. Op 2 maart 1956 erkende Frankrijk de onafhankelijkheid van Marokko; Spanje volgde kort daarna.
Mohammed V en Hassan II
Mohammed V aanvaardde de titel van Koning van Marokko in 1957 en zette de bouw van de moderne Marokkaanse staat in gang. Na zijn plotselinge dood in 1961 volgde zijn zoon Hassan II hem op. Het bewind van Hassan II (1961-1999) kenmerkte zich enerzijds door politieke onderdrukking – de “Jaren van Lood” – en anderzijds door ambitieuze moderniseringsprojecten en de Groene Mars van 1975, waarbij Marokko de voormalige Spaanse Westelijke Sahara annexeerde.
Zijn zoon Mohammed VI besteeg in 1999 de troon en lanceerde een reeks hervormingen op het gebied van vrouwenrechten, mensenrechten en economische ontwikkeling. Marokko profiteert tegenwoordig van groeiend toerisme, een strategische ligging en nauwe economische banden met Europa.
Marokko in de 21e eeuw
Tijdens de Arabische Lente van 2011 barstten ook in Marokko betogingen los, aangestuurd door de 20 Februari-beweging. Koning Mohammed VI reageerde met grondwettelijke hervormingen die de bevoegdheden van de gekozen premier uitbreidden. Toch blijft het koningshuis de centrale politieke speler.
Economisch gezien heeft Marokko flinke stappen gezet. Het land is uitgegroeid tot een regionaal knooppunt voor financiën en logistiek. De TGV-lijn tussen Tanger en Casablanca, geopend in 2018, is de eerste hogesnelheidslijn op het Afrikaanse continent. In 2022 kwalificeerde Marokko zich voor het WK Voetbal in Qatar, waar de nationale ploeg historisch de halve finale bereikte – een prestatie die de trots van het hele land symboliseerde.
In 2030 zal Marokko, samen met Spanje en Portugal, gastheer zijn van het FIFA Wereldkampioenschap Voetbal, wat de internationale status van het land verder bevestigt.
Veelgestelde vragen
Wie waren de oorspronkelijke bewoners van Marokko?
De Berbers (Imazighen) zijn de oorspronkelijke bewoners van Marokko. Ze leefden al duizenden jaren voor onze tijdrekening in het gebied en worden als de inheemse bevolking beschouwd. Naast de Berbers vestigden ook Feniciërs en later Carthagers handelsposten langs de kust.
Wanneer werd Marokko onafhankelijk?
Marokko verklaarde zich op 2 maart 1956 onafhankelijk van Frankrijk. Kort daarna erkende ook Spanje de Marokkaanse onafhankelijkheid. Daarvoor was het land sinds het Verdrag van Fès (1912) verdeeld in een Frans en een Spaans protectoraat.
Welke dynastieën hebben Marokko geregeerd?
Marokko heeft een lange reeks dynastieën gekend, waaronder de Idrisiden (788-985), de Almoraviden (11e-12e eeuw), de Almohaden (12e-13e eeuw), de Meriniden (13e-15e eeuw), de Saädieten (16e-17e eeuw) en de Alawieten (1666-heden). De Alaoui-dynastie regeert tot op de dag van vandaag.
Wat is de betekenis van de Groene Mars?
De Groene Mars van november 1975 was een georganiseerde massatocht van 350.000 Marokkanen naar de toenmalige Spaanse Westelijke Sahara. Georganiseerd door koning Hassan II, diende de mars als middel om de Marokkaanse claim op het gebied kracht bij te zetten. Spanje trok zich terug en Marokko nam het gebied in beheer, wat tot op heden een internationaal geschilpunt blijft.
Wat is de huidige staatsvorm van Marokko?
Marokko is een constitutionele monarchie. De koning – momenteel Mohammed VI – heeft aanzienlijke uitvoerende bevoegdheden, maar beschikt ook over een gekozen parlement en een premier. Na de hervormingen van 2011 werden de bevoegdheden van de premier uitgebreid, maar het koningshuis blijft de centrale politieke kracht.
Welke talen worden er in Marokko gesproken?
Marokko heeft meerdere officiële en regionale talen. Arabisch en Tamazight (Berbers) zijn beide grondwettelijk erkend als officiële talen. Daarnaast is Frans een belangrijke tweede taal in het zakenleven en de overheid, met name als erfenis van het Franse protectoraat. In het noorden wordt ook Spaans gesproken.










