Kort antwoord: Utah is een staat in het westen van de Verenigde Staten met een geschiedenis die teruggaat tot inheemse volken zoals de Ute, Paiute, Goshute, Shoshone en Navajo. In 1847 arriveerde Brigham Young met een groep mormonen in de Salt Lake Valley, op zoek naar een plek waar ze hun geloof in vrijheid konden beleven. Zij stichtten Salt Lake City. In 1850 werd Utah een Amerikaans territorium, met Brigham Young als eerste gouverneur. Pas op 4 januari 1896 werd Utah de 45e staat van de VS, nadat de mormoonse kerk de polygamie officieel had afgezworen. Vandaag staat Utah bekend om zijn natuur, de zoutvlakten en zijn sterke mormoonse erfenis.
De naam Utah komt waarschijnlijk van het inheemse volk de Ute, dat al duizenden jaren in het gebied leefde. De rest van dit artikel splitst die geschiedenis op in heldere fasen, van de eerste bewoners tot het Utah van nu, zodat je precies ziet hoe deze opvallende staat is ontstaan.
De vroegste bewoners van Utah
Lang voordat Europeanen voet aan wal zetten, leefden er al mensen in het gebied dat we nu Utah noemen. Archeologen hebben sporen gevonden die duizenden jaren teruggaan. De bekendste vroege cultuur is die van de Anasazi (ook wel de Ancestral Puebloans genoemd), die in het zuidoosten van Utah indrukwekkende rotswoningen en kliffabouwsels achterlieten. Daarnaast was er de Fremont-cultuur, die meer in het noorden en midden van het gebied leefde en rotstekeningen (petroglyfen) maakte die je vandaag nog kunt bezoeken.
Toen deze oude culturen rond 1300 na Christus grotendeels verdwenen, namen andere inheemse volken hun plaats in. De Ute, de Paiute, de Goshute, de Shoshone en de Navajo leefden van de jacht, het verzamelen van planten en kleinschalige landbouw. Zij pasten zich aan het droge, bergachtige landschap aan en ontwikkelden eigen talen en gewoonten. De Ute waren bekend als ruiters nadat zij paarden van de Spanjaarden hadden overgenomen, wat hun manier van leven sterk veranderde. Deze volken vormen het echte begin van de menselijke geschiedenis in Utah, een begin dat vaak wordt onderschat als alleen de mormoonse vestiging wordt verteld.
Spaanse verkenners en de eerste Europeanen
De eerste Europeanen die het gebied bereikten waren Spaanse missionarissen en verkenners. In 1776 trok een expeditie onder leiding van de paters Francisco Atanasio Domínguez en Silvestre Vélez de Escalante door het gebied. Zij zochten een route van Santa Fe naar de missieposten in Californië en legden daarmee de eerste Europese beschrijvingen van het landschap vast. Ze vonden geen route naar Californië, maar hun reisverslagen werden belangrijke documenten over het noorden van het Spaanse rijk.
In de jaren daarna trokken er pelsjagers en handelaren door het gebied, vooral op zoek naar bevervellen. Mannen zoals Jim Bridger en andere “mountain men” verkenden de rivieren en bergpassen. Volgens de overlevering was Jim Bridger een van de eerste niet-inheemse mensen die het Great Salt Lake zag, rond 1824. Hij dacht aanvankelijk dat hij een arm van de oceaan had bereikt vanwege het zoute water. Politiek viel het gebied lange tijd onder Spanje en daarna onder Mexico, dat in 1821 onafhankelijk werd. Pas na de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog (1846-1848) kwam Utah officieel in Amerikaanse handen via het Verdrag van Guadalupe Hidalgo.
De komst van de mormonen in 1847
Het keerpunt in de geschiedenis van Utah kwam in 1847. De mormonen, leden van The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, waren in het oosten van de VS herhaaldelijk vervolgd om hun geloof. Hun stichter Joseph Smith werd in 1844 vermoord. Onder leiding van Brigham Young besloot de gemeenschap naar het verre westen te trekken, ver weg van vijandige buren, om daar in vrijheid hun samenleving op te bouwen.
Na een lange en zware tocht over de vlaktes bereikte Young op 24 juli 1847 de Salt Lake Valley. De overlevering vertelt dat hij bij het zien van het dal zei: “It is enough, this is the right place, drive on.” Die dag, 24 juli, wordt in Utah nog steeds gevierd als Pioneer Day, een officiële feestdag. De pioniers begonnen direct met het bouwen van Salt Lake City en het aanleggen van irrigatie om in de droge vallei landbouw mogelijk te maken. In de twee decennia daarna volgden wagentreinen met duizenden mormoonse immigranten dezelfde westelijke route. Veel van deze geschiedenis raakt aan thema’s van geloof en gemeenschap die je ook terugziet bij de overeenkomsten tussen verschillende godsdiensten.
Brigham Young en de groei van de nederzettingen
Brigham Young was meer dan dertig jaar lang de leider van de mormoonse kerk, van 1847 tot zijn dood in 1877. Hij was niet alleen een religieus leider maar ook een organisator en bestuurder. Toen het Utah Territory in 1850 werd gevormd, benoemde de Amerikaanse regering Young tot eerste territoriaal gouverneur, een functie die hij tot 1857 bekleedde.
Onder zijn leiding werden tientallen mormoonse gemeenschappen gesticht, niet alleen in Utah maar ook in de huidige staten Nevada, Idaho, Wyoming, Arizona en Californië. Young stuurde groepen kolonisten bewust naar specifieke plekken om water, land en handelsroutes te beheersen. Hij stimuleerde zelfvoorziening en coöperatie. De groei verliep snel, maar leidde ook tot spanningen met de federale overheid, die de mormoonse zelfbestuurspraktijken wantrouwde. In 1857-1858 leidde dit zelfs tot de zogeheten Utah War, een grotendeels onbloedig conflict waarbij president Buchanan troepen naar het gebied stuurde. Het liet zien hoe gevoelig de verhouding tussen Utah en Washington was geworden. De drijvende kracht van één leider die een hele gemeenschap vormt, doet denken aan andere historische figuren met grote invloed, zoals beschreven bij Mahatma Gandhi.
De lange weg naar statehood (1850-1896)
Het Utah Territory diende meerdere keren een verzoek in om een volwaardige staat te worden, maar dit werd telkens afgewezen. Het grootste struikelblok was polygamie. In 1849 erkenden de mormoonse leiders openlijk dat meervoudige huwelijken religieus waren toegestaan. Voor de daaropvolgende 38 jaar zou polygamie het belangrijkste obstakel zijn bij elke poging om statehood te bereiken. De rest van het land vond de praktijk onaanvaardbaar en het Amerikaanse Congres weigerde Utah toe te laten zolang dit voortduurde.
De druk nam toe via wetten zoals de Edmunds-Tucker Act van 1887, die de mormoonse kerk financieel en juridisch hard trof. In 1890 vaardigde kerkpresident Wilford Woodruff het zogeheten Manifesto uit, waarin de kerk officieel afstand nam van het sluiten van nieuwe polygame huwelijken. Dit haalde het laatste grote bezwaar weg. Daarna ging het snel: op 4 januari 1896 werd Utah officieel de 45e staat van de Verenigde Staten. Tegen die tijd telde de kerk meer dan 250.000 leden, voor het grootste deel woonachtig in Utah. Hieronder een overzicht van de belangrijkste mijlpalen.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| ca. 1300 | Verdwijnen van de Anasazi- en Fremont-culturen |
| 1776 | Spaanse Domínguez-Escalante-expeditie trekt door het gebied |
| 1848 | Utah komt na de Mexicaans-Amerikaanse Oorlog bij de VS |
| 1847 | Brigham Young en mormonen bereiken de Salt Lake Valley |
| 1850 | Vorming van het Utah Territory, Young eerste gouverneur |
| 1857-1858 | De Utah War tussen mormonen en de federale overheid |
| 1890 | Manifesto: kerk neemt afstand van nieuwe polygame huwelijken |
| 1896 | Utah wordt de 45e staat van de Verenigde Staten |
Utah in de twintigste en eenentwintigste eeuw
Na 1896 ontwikkelde Utah zich gestaag. De aanleg van de transcontinentale spoorweg, die in 1869 bij Promontory Summit in Utah werd voltooid met de beroemde gouden spijker, had de staat al eerder verbonden met de rest van het land. In de twintigste eeuw groeide de mijnbouw (koper, zilver, steenkool) uit tot een belangrijke economische pijler. De grote Bingham Canyon-koper mijn bij Salt Lake City werd een van de grootste open mijnen ter wereld.
Een keerpunt voor de internationale bekendheid kwam in 2002, toen Salt Lake City de Olympische Winterspelen organiseerde. Dit zette Utah op de wereldkaart als bestemming voor wintersport, met sneeuwzekere gebieden zoals Park City en Alta. Tegelijk groeide de regio rond Salt Lake City uit tot een technologie- en bedrijvenhub, soms “Silicon Slopes” genoemd. Vandaag de dag is Utah een snelgroeiende staat met een jonge bevolking. De mormoonse erfenis blijft sterk zichtbaar, maar de staat is diverser geworden. De natuur trekt jaarlijks miljoenen bezoekers naar vijf nationale parken: Zion, Bryce Canyon, Arches, Canyonlands en Capitol Reef.
Drie gezichten van Utah: geloof, natuur en zout
Om de geschiedenis van Utah te begrijpen, helpt het om naar drie kenmerkende elementen te kijken die de staat door de eeuwen heen hebben gevormd. Elk daarvan heeft een eigen verhaal.
- Het mormoonse geloof: de vestiging in 1847 maakte van Utah het wereldwijde centrum van de Latter-day Saints. Salt Lake City is nog steeds het hoofdkwartier van de kerk, met de bekende Temple Square als middelpunt.
- De natuur: van de rode rotsformaties in het zuiden tot de besneeuwde Wasatch Mountains in het noorden. Het droge, gevarieerde landschap dwong de pioniers tot irrigatie en bepaalt nog altijd waar mensen wonen.
- Het Great Salt Lake: het grote zoutmeer en de Bonneville Salt Flats gaven Utah zijn naam in de volksmond als bijzondere bestemming. De zoutvlakten worden gebruikt voor snelheidsrecords met auto’s.
Deze drie gezichten samen verklaren waarom Utah zo’n herkenbaar en uniek karakter heeft binnen de Verenigde Staten. De combinatie van een sterke religieuze identiteit, spectaculaire natuur en een opvallend landschap maakt de geschiedenis van Utah anders dan die van bijna elke andere Amerikaanse staat. Wie meer wil weten over hoe gebieden zich tot bestuurlijke eenheden vormen, vindt een interessante vergelijking bij de deelstaten van Duitsland, waar regio’s ook een eigen identiteit en bestuur hebben.
Veelgestelde vragen
Waar komt de naam Utah vandaan?
De naam Utah komt waarschijnlijk van het inheemse volk de Ute, dat al lang vóór de komst van Europeanen in het gebied leefde. Het woord wordt vaak vertaald als “mensen van de bergen” of “bergvolk”. De staat dankt zijn naam dus aan de oorspronkelijke bewoners, niet aan de mormoonse pioniers die later kwamen.
Wanneer werd Utah een staat van de VS?
Utah werd op 4 januari 1896 de 45e staat van de Verenigde Staten. Daarvoor was het sinds 1850 een territorium. De erkenning als staat liet lang op zich wachten, vooral omdat het Congres de mormoonse praktijk van polygamie niet accepteerde. Pas nadat de kerk daar in 1890 officieel afstand van nam, kwam de weg vrij.
Waarom trokken de mormonen naar Utah?
De mormonen werden in het oosten van de VS herhaaldelijk vervolgd om hun geloof, en hun stichter Joseph Smith werd in 1844 vermoord. Onder leiding van Brigham Young zochten zij een afgelegen plek waar niemand hen kon storen. De droge Salt Lake Valley leek niemand anders te willen, juist daarom voelde het er veilig om in vrijheid hun samenleving op te bouwen.
Wie was Brigham Young?
Brigham Young was de leider van de mormoonse kerk van 1847 tot 1877 en de eerste gouverneur van het Utah Territory (1850-1857). Hij leidde de pioniers naar de Salt Lake Valley en stichtte tientallen nederzettingen in Utah en omliggende staten. De universiteit Brigham Young University in Provo is naar hem vernoemd.
Welke nationale parken liggen in Utah?
Utah heeft vijf nationale parken, vaak samen “The Mighty Five” genoemd: Zion, Bryce Canyon, Arches, Canyonlands en Capitol Reef. Ze trekken jaarlijks miljoenen bezoekers vanwege hun rode rotsformaties, natuurlijke bogen en kloven. Daarnaast heeft de staat talloze state parks en de bekende zoutvlakten bij het Great Salt Lake.
Wat is Pioneer Day in Utah?
Pioneer Day is een officiële feestdag in Utah op 24 juli. Hij herdenkt de dag in 1847 waarop Brigham Young en de eerste mormoonse pioniers de Salt Lake Valley bereikten. Er zijn parades, vuurwerk en allerlei festiviteiten. Voor veel inwoners is deze dag minstens zo belangrijk als de nationale feestdag van de VS op 4 juli.
