Disney bestaat officieel sinds 16 oktober 1923, de dag waarop Walt en zijn broer Roy de Disney Brothers Studio oprichtten in Los Angeles. Wat begon als een bescheiden animatiestudio is uitgegroeid tot een van de grootste entertainmentconcerns ter wereld, met themaparken, streamingdiensten, filmstudio’s en een merkwaarde van honderden miljarden dollars. Maar rondom die geschiedenis zijn ook tientallen mythes en misverstanden ontstaan. Niet alles wat je over Disney denkt te weten, klopt.
Mythe 1: Walt Disney tekende Mickey Mouse zelf
Dit is waarschijnlijk het hardnekkigste misverstand in de hele Disney-geschiedenis. De meeste mensen geloven dat Walt Disney zelf Mickey Mouse heeft ontworpen en getekend. Dat is niet waar. Mickey Mouse werd bedacht en getekend door Ub Iwerks, een animator die al van jongs af aan bevriend was met Walt.
Het verhaal gaat zo: in 1928 verloor Walt Disney de rechten op zijn eerdere cartoon-karakter Oswald the Lucky Rabbit aan filmproducent Universal Pictures. Hij was er kapot van. Op de treinreis terug naar Los Angeles begon hij na te denken over een nieuw karakter. Walt bedacht het concept van een muis, maar het was Iwerks die in een razend tempo het uiteindelijke ontwerp tekende. Iwerks was zelfs zo snel dat hij in een enkel weekend de complete animatie van de eerste Mickey-tekenfilm produceerde.
De naam Mickey was ook niet Walts idee. Walt wilde de muis oorspronkelijk Mortimer noemen. Het was zijn vrouw Lillian die dat te sjiek en stijf vond klinken en de naam Mickey voorstelde. Toch is de naam Ub Iwerks in de populaire cultuur grotendeels vergeten. Walt zelf gaf zijn animatoren en tekenaars zelden openlijk de eer die ze verdienden. Iwerks verliet Disney in 1930 om zijn eigen studio te beginnen, keerde later terug en werkte tot zijn dood in 1971 voor het bedrijf, maar zijn bijdrage aan de geboorte van Mickey bleef lang onderbelicht.
Eén ding klopt wel: het was Walt die de stem van Mickey Mouse insprak, van 1928 tot 1947. Daarna nam acteur Jimmy MacDonald die rol over.
Mythe 2: Steamboat Willie was de eerste Mickey Mouse-film
Steamboat Willie, uitgebracht op 18 november 1928 in het Colony Theater in New York, staat in de volksmond bekend als de eerste Mickey Mouse-cartoon. Dat klopt niet precies. Er waren al twee andere Mickey-films geproduceerd voor Steamboat Willie: Plane Crazy en The Gallopin’ Gaucho. Beide werden eerder gemaakt, maar later pas uitgebracht aan het grote publiek, juist omdat Steamboat Willie zo’n succes was.
Wat Steamboat Willie wel echt als eerste deed, was gesynchroniseerd geluid combineren met animatie. Eerdere stomme animaties hadden soms muziek op de achtergrond, maar bij Steamboat Willie waren het geluid en de beelden voor het eerst op dezelfde filmstrook vastgelegd. Muziek, geluidseffecten en animatie volgden elkaar precies op de maat op. Dat was revolutionair.
Steamboat Willie was ook niet de allereerste geluidsfilm in de bioscoop. The Jazz Singer (1927) met Al Jolson ging Steamboat Willie voor. Maar het was de eerste animatiefilm waarbij geluid zo volledig geïntegreerd was. Dat maakte het een mijlpaal voor de animatiewereld. Zowel Mickey als Minnie Mouse maakten officieel hun debuut in deze film, al waren ze zoals gezegd al eerder getekend in andere producties.
Kijk je naar de bredere Disney-filmgeschiedenis, dan zie je een vergelijkbaar patroon als bij historische doorbraken: het moment dat iets wordt uitgebracht bepaalt de perceptie, niet wanneer het werd gemaakt.
Mythe 3: Disney verloor Oswald omdat Universal hem stal
Veel Disney-fans vertellen het verhaal alsof Universal Pictures Oswald the Lucky Rabbit van Walt wegpikte. De waarheid is genuanceerder. Walt Disney was in 1927 en 1928 een freelance-animator in dienst van producent Charles Mintz, die samenwerkte met Universal. Mintz, niet Disney, was contractueel de eigenaar van Oswald.
Walt wilde bij de contractverlenging in 1928 meer geld. Mintz dreigde hem te ontslaan en zei ronduit dat hij Walt kon vervangen door zijn eigen animatoren, omdat Oswald sowieso van Universal was. Walt weigerde akkoord te gaan, verloor het contract en dus ook Oswald. Hij bezat het karakter nooit.
Het verlies van Oswald was wel de directe aanleiding voor de creatie van Mickey Mouse. In die zin is het misverstand begrijpelijk: de teleurstelling over Oswald voedde de ambitie die tot Mickey leidde. Maar diefstal was het niet, eerder een zakelijk conflict waarbij Walt aan het kortste eind trok.
Pas in 2006 kwamen de rechten op Oswald terug bij Disney, via een ruildeal met NBC Universal waarbij Disney sportcommentator Al Michaels afstond in ruil voor Oswald. Een curieuze transactie die laat zien hoezeer Disney hecht aan zijn eigen merkenerfgoed.
| Mythe | De werkelijkheid |
|---|---|
| Walt Disney tekende Mickey zelf | Ub Iwerks ontwierp Mickey; Walt bedacht het concept |
| Steamboat Willie was de eerste Mickey-film | Plane Crazy en The Gallopin’ Gaucho kwamen eerder in productie |
| Universal stal Oswald van Walt | Universal bezat Oswald contractueel; Walt was freelancer |
| Walt Disney opende Disneyland op 15 juli 1955 | Opening was 17 juli 1955; 15 juli was een catastrofale persdag |
| Disney is altijd een Amerikaans familiebedrijf gebleven | Disney is beursgenoteerd sinds 1957 en heeft meerdere grote overnames gedaan |
| Sneeuwwitje was het eerste Disney-meesterwerk | Disney produceerde al jaren kwalitatieve korte films voor Sneeuwwitje uitkwam |
| Walt Disney is ingevroren na zijn dood | Walt Disney overleed op 15 december 1966 en werd gecremeerd |
Mythe 4: Disneyland was een onmiddellijk succes op openingsdag
Disneyland opende op 17 juli 1955 in Anaheim, Californië. Die datum is correct. Maar de openingsdag zelf was allesbehalve een triomf. De dag ervoor, op 15 juli, was er een besloten persopening die compleet uitliep op een ramp. Er waren zoveel vervalste perskaartjes in omloop dat zo’n 28.000 mensen het park binnenkwamen in plaats van de geplande 11.000. De hitte was verstikkend: het was meer dan 38 graden Celsius. Fonteinen werkten niet, asfalt smolt en vrouwen bleven met hun hoge hakken in de zachte weg steken. De meeste eet- en drinkgelegenheden hadden zo weinig voedsel en water dat er tekorten ontstonden.
Walt Disney noemde die dag later zelf “Zwarte Zondag”. Toch zette Disneyland daarna snel door. Binnen zeven weken bezochten een miljoen mensen het park. In het eerste jaar waren dat er meer dan drie miljoen. Disneyland veranderde voorgoed hoe de wereld over themaparken dacht: georganiseerd, schoon, met een duidelijk verhaal per gebied. Pretparken voor die tijd waren rommelig en onveilig; Disney bewees dat het anders kon.
Het park in Anaheim is nog altijd open. Walt Disneys visie om een wereld te bouwen waar ouders en kinderen samen plezier kunnen beleven, bleef zijn leidraad. Zijn broer Roy opende in 1971, vijf jaar na Walts dood, Walt Disney World in Orlando, Florida. Roy overleed zelf kort daarna, in december 1971.
Mythe 5: Walt Disney bouwde zijn imperium zonder tegenslag
Het verhaal van Disney klinkt in populaire versies als één rechte lijn omhoog: van kleine animator naar wereldmerk. De werkelijkheid zat vol faillissementen, conflicten en persoonlijk leed. Walts eerste studio, de Laugh-O-Gram Studio in Kansas City, ging in 1923 failliet. Dat was de directe reden waarom hij naar Los Angeles vertrok met nauwelijks geld op zak.
Na het succes van Mickey Mouse brak in 1941 een staking uit bij zijn studio. Animatoren eisten betere arbeidsvoorwaarden en eerlijke crediteringen. Walt Disney ervoer de staking als persoonlijk verraad en stond er de rest van zijn leven verbitterd op terug. De staking leidde uiteindelijk tot een cao voor animatoren, maar ook tot vertrek van veel getalenteerde mensen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog vorderde het Amerikaanse leger zijn studio voor militaire trainingfilms. Disney draaide bijna failliet. Na de oorlog lukte het pas langzaam om weer winstgevend te worden. Sneeuwwitje (1937) had gered wat er te redden viel, maar films als Fantasia (1940) en Pinocchio (1940) draaiden verlies bij de eerste release.
Lees je over de strijd van historische figuren die uiteindelijk hun stempel drukten op de wereld, dan valt op hoe herkenbaar dit patroon is. Ook Mahatma Gandhi leerde pas na jaren van tegenwerking hoe hij zijn invloed effectief kon inzetten. Tegenslagen vormen de basis voor latere successen, niet de uitzondering.
Walts persoonlijk leven was ook niet vlekkeloos. Hij had moeite zijn gevoelens te uiten tegenover zijn gezin, streed jarenlang tegen alcoholproblemen en rookte zijn hele leven zwaar. Walt Disney overleed op 15 december 1966 aan longkanker, 65 jaar oud.
Mythe 6: Walt Disney is ingevroren en wacht op wederopstanding
Dit is misschien wel de meest beruchte Disney-mythe: dat Walt Disney na zijn dood werd ingevroren (cryonisch bewaard) in de hoop ooit te worden gewekt. Het verhaal circuleert al decennialang, maar is volledig onwaar. Walt Disney overleed op 15 december 1966 en werd gecremeerd. Zijn as werd op 19 december 1966 bijgezet op het Forest Lawn Memorial Park in Glendale, Californië.
De techniek van cryonica bestond overigens wel al. De eerste officieel gedocumenteerde cryonische bewaring van een menselijk lichaam vond plaats op 12 januari 1967, enkele weken na Walts dood. Het is technisch gezien dus onmogelijk dat Walt via die methode werd bewaard: de procedure was bij zijn overlijden nog niet operationeel.
Waar de mythe vandaan komt, is onduidelijk. Een mogelijke verklaring is dat de Disney Company lange tijd zeer gesloten was over persoonlijke zaken rondom Walt. Die geheimzinnigheid liet ruimte voor speculatie. Pas jaren na zijn dood werden er meer details openbaar over zijn ziekte en sterven.
De grote overnames die het merk Disney transformeerden
Na Walts dood groeide Disney via een reeks grote acquisities uit tot een mediagigant die veel verder reikt dan animatiefilms. Elke overname voegde een nieuwe laag toe aan wat het merk Disney betekent.
- Pixar Animation Studios (2006): Disney kocht Pixar voor 7,4 miljard dollar in een aandelenruil. Steve Jobs, de grootste aandeelhouder van Pixar, werd daarmee de grootste individuele aandeelhouder van Disney. Pixar bracht films als Toy Story, Finding Nemo en The Incredibles mee.
- Marvel Entertainment (2009): Voor 4 miljard dollar verwierf Disney de rechten op duizenden Marvel-stripfiguren, waaronder Iron Man, Thor, Captain America en Spider-Man. Het Marvel Cinematic Universe werd daarna de succesvolste filmreeks ooit.
- Lucasfilm (2012): Disney betaalde 4,05 miljard dollar voor Lucasfilm, inclusief de Star Wars- en Indiana Jones-franchises. Eigenaar George Lucas ontving het geld en gaf het grotendeels weg aan goede doelen.
- 21st Century Fox (2019): De grootste overname in Disneys geschiedenis: 71,3 miljard dollar voor de entertainmentonderdelen van Fox, waaronder Twentieth Century Fox, FX Networks en een meerderheidsbelang in Hulu.
- Oswald the Lucky Rabbit (2006): Terugkeer van het oorspronkelijke Disney-karakter via ruil met NBC Universal voor sportcommentator Al Michaels.
- ESPN en ABC: Al in 1995 verwierf Disney Capital Cities/ABC, inclusief ESPN, voor 19 miljard dollar. Daarmee werd Disney ook een grote speler in nieuwsmedia en sportkanalen.
- Disney+ (2019): Disney lanceerde zijn eigen streamingdienst, als directe concurrent van Netflix. Binnen vijf jaar trok de dienst meer dan 150 miljoen abonnees wereldwijd.
Elke overname bracht ook vragen mee over marktmacht en culturele invloed. Disney bezit inmiddels zoveel intellectueel eigendom dat critici spreken van een monopoliepositie in de entertainmentindustrie. De aankoop van Fox leidde zelfs tot een officieel onderzoek door de Amerikaanse mededingingsautoriteit.
Voor wie meer wil begrijpen over hoe historische tekens en symbolen een cultuuroverstijgende betekenis krijgen, biedt de ontwikkeling van Disney als merk opvallende parallellen met de manier waarop hiërogliefen eeuwenlang een heel beschavingsstelsel samenvatteden in herkende beelden.
Misverstanden over de merkidentiteit en erfenis van Disney
Disney staat bekend als een kindvriendelijk merk vol sprookjes en vrolijkheid. Maar die reputatie is zorgvuldig geconstrueerd en heeft ook een donkere kant die in het populaire beeld ontbreekt.
Ten eerste: veel Disney-verhalen zijn gebaseerd op de broedersverhalen van de gebroeders Grimm of op sprookjes van Hans Christian Andersen, die in de oorspronkelijke versies allesbehalve vrolijk waren. De Kleine Zeemeermin van Andersen eindigt met de dood van de hoofdpersoon. Disney veranderde dat in een happy end. Sneeuwwitje van de gebroeders Grimm bevat een scène waarbij de boze koningin een dansende dood sterft in gloeiende ijzeren schoenen. Dat detail verdween in de filmversie van 1937.
Ten tweede heeft Disney zijn auteursrechten herhaaldelijk laten verlengen via lobbyen in Washington. Het bekendste voorbeeld is de Copyright Term Extension Act van 1998, die door critici spottend de “Mickey Mouse Protection Act” wordt genoemd. Die wet verlengde auteursrechten met twintig jaar. Zonder die verlenging zou Mickey Mouse al eerder in het publieke domein zijn gevallen. In januari 2024 liep de bescherming op de vroegste versie van Steamboat Willie (de zwart-wit Mickey uit 1928) definitief af.
Ten derde: het bedrijf had lang moeite met diversiteit in zijn representatie. Vroege Disney-films bevatten stereotiepe en racistische afbeeldingen die vandaag de dag moeilijk te verdedigen zijn. Films als Dumbo (1941) en Peter Pan (1953) bevatten karakters die nu als kwetsend worden beschouwd. Disney heeft inmiddels disclaimers toegevoegd aan veel van deze films op zijn streamingdienst.
Als je vergelijkt hoe mythen rondom sterke verhalen zich vastzetten in het collectieve geheugen, zie je een patroon dat ook geldt voor klassieke literatuur zoals De Drie Musketiers: het publiek herinnert zich het romantische beeld, niet de complexe context erachter.
Het merk Disney draagt ook een erfenis mee die nauw verbonden is met hoe Amerika zichzelf ziet en exporteert. Disneyland en Walt Disney World zijn voor miljoenen bezoekers uit de hele wereld de eerste kennismaking met de VS. Dat is culturele zachte macht van de bovenste plank. Net zoals historische verhalen over iconische personen groter worden dan de feiten alleen, is ook het verhaal van Disney uitgegroeid tot iets dat de werkelijkheid overstijgt.
Toch is Disney als bedrijf niet onomstreden. De opening van Shanghai Disneyland in 2016 leidde tot kritiek omdat Disney concessies zou hebben gedaan aan de Chinese overheid. En de strijd met de staat Florida in 2022 en 2023 over een politieke wet liet zien hoe het bedrijf soms gedwongen is politiek stelling te nemen, ook als het dat liever niet doet.
Disney als merk is dus een spiegel van Amerika zelf: groots, creatief, commercieel, vol tegenstellingen en omgeven door mythes die zorgvuldig worden onderhouden. Net zoals je bij de studie van mythologie leert dat verhalen meer vertellen over de samenleving die ze voortbracht dan over de feiten zelf, geldt dat ook voor het merk Disney.
Veelgestelde vragen
Wanneer werd The Walt Disney Company officieel opgericht?
The Walt Disney Company werd officieel opgericht op 16 oktober 1923, aanvankelijk onder de naam Disney Brothers Studio, door Walt Disney en zijn broer Roy Disney in Los Angeles, Californië. In 1929 werd de naam gewijzigd naar Walt Disney Productions. De huidige naam The Walt Disney Company dateert uit 1986.
Heeft Walt Disney echt Mickey Mouse getekend?
Nee. Mickey Mouse werd ontworpen en getekend door animator Ub Iwerks, een jeugdvriend en zakenpartner van Walt Disney. Walt bedacht het concept van een cartoon-muis na het verlies van het karakter Oswald the Lucky Rabbit. De naam Mickey was een suggestie van Walts vrouw Lillian; Walt zelf wilde de muis Mortimer noemen.
Wat is er echt gebeurd op de openingsdag van Disneyland?
De officiële openingsdag op 17 juli 1955 verliep rampzalig. Door vervalste toegangskaartjes kwamen zo’n 28.000 bezoekers, terwijl er 11.000 verwacht werden. De hitte was extreem, fonteinen werkten niet, asfalt smolt en er was een tekort aan eten en drinken. Walt Disney noemde die dag zelf later “Zwarte Zondag”. Toch groeide Disneyland daarna snel uit tot een enorm succes.
Is Walt Disney echt ingevroren na zijn dood?
Nee, dat is een fabeltje. Walt Disney overleed op 15 december 1966 aan longkanker en werd gecremeerd. Zijn as werd bijgezet op het Forest Lawn Memorial Park in Glendale, Californië. De eerste officieel gedocumenteerde cryonische bewaring van een mens vond pas een maand na zijn dood plaats, op 12 januari 1967.
Hoe groot is Disney als bedrijf anno 2026?
The Walt Disney Company behoort tot de grootste entertainmentbedrijven ter wereld. Het concern omvat filmstudio’s (Disney, Pixar, Marvel, Lucasfilm, 20th Century Studios), themaparken op meerdere continenten, streamingdienst Disney+ met meer dan 150 miljoen abonnees, televisiekanalen zoals ESPN en ABC, en een uitgebreide merchandisingtak. De totale marktwaarde schommelt rond de 150 tot 200 miljard dollar, afhankelijk van de beursontwikkelingen.
Welke mythes rondom Disney-films zijn het hardnekkigst?
Naast de mythe dat Walt Mickey tekende, zijn er meer: dat Sneeuwwitje (1937) de eerste animatiefilm ooit was (dat klopt niet, er waren al tientallen jaren geanimeerde films), dat Disney-sprookjes origineel zijn (ze zijn bijna altijd bewerkingen van Europese volksverhalen), en dat alle Disney-films altijd winstgevend waren bij de eerste bioscoopreleases (Fantasia en Pinocchio draaiden verlies bij hun première in 1940).
