Tom en Jerry is een Amerikaanse tekenfilmserie die in 1940 werd bedacht door William Hanna en Joseph Barbera voor filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM). De serie draait om de eindeloze ruzie tussen kat Tom en muis Jerry, vol achtervolgingen, valstrikken en slapstick zonder veel woorden. De eerste korte film verscheen op 10 februari 1940, en sindsdien is het duo uitgegroeid tot een van de bekendste cartoonkoppels ter wereld.
Wat de serie zo bijzonder maakt, is dat het verhaal bijna volledig zonder dialoog werkt. De grappen zitten in beweging, timing en muziek, waardoor kinderen en volwassenen in elk land het meteen begrijpen. In ruim tachtig jaar passeerden verschillende studio’s, regisseurs en stijlen de revue, maar de kern bleef gelijk: kat jaagt muis, muis wint vaak slim, en af en toe sluiten ze toch even vrede.
De geboorte bij MGM in 1940
Het begon allemaal met de korte film Puss Gets the Boot, uitgebracht door MGM op 10 februari 1940. In die eerste film heetten de hoofdrolspelers nog niet Tom en Jerry. De kat droeg de naam Jasper en de muis had nog helemaal geen vaste naam. Pas nadat het publiek enthousiast reageerde, besloot de studio het concept verder uit te werken en kregen de personages hun definitieve namen.
William Hanna en Joseph Barbera werkten op dat moment allebei bij de tekenfilmafdeling van MGM in Hollywood. Hanna had een sterk gevoel voor timing en muziek, terwijl Barbera vooral goed was in tekenen en het bedenken van grappen. Die combinatie bleek goud waard. Samen vormden zij het creatieve hart achter de serie en bouwden ze een werkwijze op waarin elke gag tot op de seconde was uitgedacht.
De vroege jaren veertig waren een gouden tijd voor de bioscoopcartoon. Voor de hoofdfilm draaiden vaak korte tekenfilms van zeven tot acht minuten. Tom en Jerry paste daar perfect in en groeide snel uit tot publiekslieveling. De aandacht voor vloeiende beweging, expressieve gezichten en knappe muzikale begeleiding tilde de serie boven veel concurrenten uit.
De Oscar-jaren: zeven Academy Awards
De originele MGM-periode van Tom en Jerry staat bekend als de meest geprezen fase. Tussen 1940 en 1958 maakten Hanna en Barbera een grote reeks korte films, en de erkenning bleef niet uit. De serie won zeven Oscars voor Beste Korte Animatiefilm, uitgereikt door de Academy of Motion Picture Arts and Sciences voor films tussen 1943 en 1952.
Met die zeven beeldjes deelt Tom en Jerry een record. Het kwam daarmee op gelijke hoogte met Walt Disneys Silly Symphonies, die net zo vaak in deze categorie wonnen. Voor een kat-en-muis-duo zonder dialoog was dat een opmerkelijke prestatie, want het bewees dat pure visuele humor op het hoogste niveau gewaardeerd werd.
Hieronder een overzicht van de belangrijkste mijlpalen uit de geschiedenis van de serie, zodat je in één oogopslag de grote lijn ziet.
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1940 | Eerste korte film Puss Gets the Boot bij MGM |
| 1943-1952 | Zeven Oscars voor Beste Korte Animatiefilm |
| 1958 | Einde van de originele MGM-periode |
| 1960-1962 | Gene Deitch maakt 13 nieuwe afleveringen |
| 1963-1967 | Chuck Jones regisseert 34 korte films |
| 1957 | Hanna en Barbera richten Hanna-Barbera op |
| 2021 | Live-action en animatie hybride bioscoopfilm |
| 2023 | Nieuwe korte serie met Singapore als decor |
Na MGM: Gene Deitch en Chuck Jones
In 1957 sloot MGM zijn eigen tekenfilmstudio. Dat betekende het einde van de samenwerking tussen Hanna, Barbera en de studio voor wat betreft Tom en Jerry. De twee makers richtten daarop hun eigen studio op, Hanna-Barbera, die later beroemd zou worden met series als The Flintstones, Scooby-Doo en The Jetsons.
Tom en Jerry verdween echter niet. MGM wilde nieuwe afleveringen en gaf de opdracht aan andere regisseurs. Tussen 1960 en 1962 maakte Gene Deitch dertien afleveringen, deels geproduceerd in het buitenland en met een duidelijk afwijkende stijl. Veel fans vinden deze reeks vreemd ogen door de andere kleuren, geluiden en tekenstijl, maar het hield de personages wel in beeld.
Daarna nam Chuck Jones het stokje over. Tussen 1963 en 1967 regisseerde hij vierendertig korte films. Jones, bekend van Looney Tunes-figuren als Bugs Bunny, gaf Tom en Jerry een eigen draai met aangepaste ontwerpen, zoals dikkere wenkbrauwen bij Tom. Hij was de laatste hoofdregisseur van de klassieke bioscoopreeks.
Televisie, herhalingen en nieuwe series
Vanaf de jaren zestig en zeventig vond Tom en Jerry een tweede leven op televisie. De oude korte films werden eindeloos herhaald en bereikten zo generatie na generatie nieuwe kinderen. Daarnaast kwamen er speciaal voor televisie gemaakte versies, waarin het duo soms zelfs bevriend was in plaats van vijanden, iets wat trouwe fans niet altijd waardeerden.
De personages bleven door de decennia heen opduiken in talloze formats. Denk aan langere televisiefilms, samenwerkingen met andere figuren en moderne computeranimaties. In 2023 verscheen er een nieuwe korte serie, geproduceerd door Aum Animation Studios India samen met Warner Bros. Animation, waarin Tom en Jerry avonturen beleven in Singapore. Die reeks bestond uit zeven afleveringen van elk ongeveer drie minuten.
Wie de hele stamboom van de serie wil begrijpen, ziet dat Tom en Jerry telkens meeschoof met de techniek en de smaak van het moment. Net als bij andere klassieke tekenfilmkoppels, zoals je leest in het stuk over Lady en de Vagebond, bleef de basis herkenbaar terwijl de uitvoering meegroeide met de jaren.
De bioscoopfilm van 2021
In 2021 kreeg Tom en Jerry een grote nieuwe bioscoopfilm, uitgebracht door Warner Bros. Pictures. De film verscheen in de Verenigde Staten op 26 februari 2021 en kwam tegelijk een maand lang op streamingdienst HBO Max. Het was een hybride film: echte acteurs in een echte wereld, gecombineerd met de geanimeerde Tom en Jerry.
De ontvangst was wisselend. Critici waren over het algemeen negatief, maar het publiek vond gretig de weg naar de film. Wereldwijd bracht de productie ongeveer 136 miljoen dollar op, bij een productiebudget dat ergens tussen de 50 en 79 miljoen dollar lag. Commercieel was het dus een succes, ondanks de kritiek.
De film paste in een bredere trend waarin oude tekenfilmhelden naar het grote doek terugkeren. Het bewees dat de namen Tom en Jerry nog altijd een sterk merk vormen. Voor liefhebbers van klassieke filmgeschiedenis is dat herkenbaar: ook regisseurs als Alfred Hitchcock en hun werk blijven generaties lang relevant doordat nieuwe makers ermee aan de slag gaan.
Waarom de serie zo lang populair blijft
De aantrekkingskracht van Tom en Jerry zit in eenvoud. Er is geen ingewikkeld verhaal nodig, geen taal die je moet verstaan en geen voorkennis. Een kat wil een muis vangen, de muis ontsnapt met list, en daar tussenin gebeurt van alles. Die universele formule werkt overal ter wereld, van Nederland tot India.
Daarnaast is er de vakmanschap. De timing van de gags, de muziek die naadloos op de beweging aansluit en de overdreven maar geloofwaardige expressies maken elke aflevering tot een klein meesterwerkje. Veel moderne animatoren noemen de klassieke korte films nog steeds als inspiratiebron voor hun eigen werk.
Tot slot speelt nostalgie een grote rol. Ouders die er als kind naar keken, laten het hun eigen kinderen zien. Zo blijft het duo doorgegeven worden. Hieronder vind je de belangrijkste redenen op een rij waarom de serie generaties overstijgt:
- Vrijwel geen dialoog, dus begrijpelijk in elke taal.
- Korte afleveringen die snel en grappig zijn.
- Tijdloze slapstick die niet veroudert.
- Sterke muzikale begeleiding bij de actie.
- Herkenbare personages met duidelijke karakters.
- Nostalgie: van grootouders tot kleinkinderen.
- Voortdurende vernieuwing in films en series.
De makers en hun verdere carrière
William Hanna en Joseph Barbera zijn onlosmakelijk verbonden met Tom en Jerry, maar hun invloed reikt veel verder. Nadat MGM zijn studio sloot, bouwden zij met Hanna-Barbera een waar tekenfilmimperium op. Hun naam staat achter een hele reeks klassiekers die ook in Nederland op televisie te zien waren.
Hun werkwijze was gericht op efficiëntie zonder de humor te verliezen. Voor televisie ontwikkelden zij een snellere, goedkopere animatietechniek dan de dure bioscoopcartoons, waardoor zij veel meer materiaal konden maken. Dat zorgde ervoor dat hun figuren decennialang dagelijks op de buis verschenen.
De tabel hieronder zet de belangrijkste makers en hun rol in de geschiedenis van de serie naast elkaar, zodat je ziet wie wanneer het verschil maakte.
| Persoon | Rol | Periode |
|---|---|---|
| William Hanna | Mede-bedenker, timing en regie | Vanaf 1940 |
| Joseph Barbera | Mede-bedenker, tekenwerk en gags | Vanaf 1940 |
| Gene Deitch | Regisseur nieuwe reeks | 1960-1962 |
| Chuck Jones | Regisseur klassieke korte films | 1963-1967 |
| Aum Animation Studios | Productie nieuwe serie | 2023 |
| Warner Bros. | Bioscoopfilm en moderne projecten | 2021 en later |
Wie meer wil weten over beroemde verhaalfiguren en de mensen die ze tot leven brengen, vindt op veel.nl verwante stukken, bijvoorbeeld over Asterix en Obelix of over de grappige ouwetjes op het balkon bij de Muppets.
Veelgestelde vragen
Wanneer verscheen de allereerste Tom en Jerry?
De allereerste korte film verscheen op 10 februari 1940 onder de titel Puss Gets the Boot, uitgebracht door MGM. In die eerste film heetten de personages nog niet Tom en Jerry. De kat droeg de naam Jasper en de muis had nog geen vaste naam. Pas na het succes kregen ze hun bekende namen.
Wie hebben Tom en Jerry bedacht?
De serie is bedacht door William Hanna en Joseph Barbera, die in 1940 samen bij MGM werkten. Hanna was sterk in timing en muziek, Barbera in tekenwerk en grappen. Samen vormden zij de creatieve motor achter de serie en richtten zij in 1957 hun eigen studio Hanna-Barbera op.
Hoeveel Oscars heeft Tom en Jerry gewonnen?
De serie won zeven Oscars voor Beste Korte Animatiefilm, voor films die werden uitgebracht tussen 1943 en 1952. Daarmee deelt Tom en Jerry een record met Walt Disneys Silly Symphonies, die net zo vaak in dezelfde categorie wonnen. Dat is uitzonderlijk voor een serie vrijwel zonder dialoog.
Waarom praten Tom en Jerry bijna nooit?
De makers kozen bewust voor humor zonder veel dialoog, zodat de grappen overal ter wereld begrepen worden. De komedie zit volledig in beweging, timing, expressies en muziek. Hierdoor heb je geen taal of voorkennis nodig om de afleveringen leuk te vinden, wat een belangrijke reden is voor het wereldwijde succes.
Is er een nieuwe Tom en Jerry-serie?
Ja, in 2023 verscheen een nieuwe korte serie, geproduceerd door Aum Animation Studios India samen met Warner Bros. Animation. Daarin beleven Tom en Jerry avonturen in Singapore. De reeks bestond uit zeven afleveringen van elk ongeveer drie minuten. Daarnaast keren de figuren regelmatig terug in films en speciale projecten.
Was de bioscoopfilm van 2021 een succes?
Commercieel wel. De hybride film met echte acteurs en geanimeerde figuren bracht wereldwijd ongeveer 136 miljoen dollar op, bij een budget tussen de 50 en 79 miljoen dollar. De film verscheen in de Verenigde Staten op 26 februari 2021 en stond tegelijk een maand op HBO Max. Critici waren overwegend negatief, het publiek juist niet.
