De hoofdstad van Bangladesh is Dhaka. Deze stad aan de oevers van de Buriganga-rivier is niet alleen de politieke hoofdstad, maar ook het economische, culturele en demografische middelpunt van het land. Met een stadsagglomeratie van meer dan 22 miljoen mensen behoort Dhaka tot de dichtstbevolkte stedelijke gebieden ter wereld. Toch zijn er rondom deze stad en haar rol als hoofdstad verrassend veel misverstanden en fouten in omloop. Hieronder zet je ze op een rij.
Fout 1: “De hoofdstad heet Dacca, niet Dhaka”
Dit is veruit de meest voorkomende vergissing. Veel mensen, zeker de oudere generatie, schrijven de hoofdstad van Bangladesh nog steeds als Dacca. Dat klopte vroeger: tot 1982 was de officiële Engelse spelling van de stad Dacca, een erfenis uit het Brits-Indische koloniale tijdperk. In 1982 wijzigde de Bangladeshse overheid de officiële Engelse naam naar Dhaka, wat dichter bij de Bengaalse uitspraak ligt. Sindsdien is Dacca verouderd.
In het Bengaals, de officiële taal van Bangladesh, schrijf je de stad als ঢাকা (uitgesproken als “Dhaaka”). De dubbele ‘a’ in de Bengaalse romanisering verklaart waarom de ‘h’ in Dhaka niet zomaar als ‘D-ka’ klinkt maar als een geaspireerde ‘d’. Als je de naam Dacca gebruikt in een nieuwsartikel of schoolrapport, is dat vandaag de dag feitelijk onjuist. De correcte spelling is Dhaka.
Dit soort naamsveranderingen komt vaker voor in postkoloniale landen: denk aan Bombay dat Mumbai werd, of Calcutta dat Kolkata werd. Bangladesh voerde zijn naamsaanpassingen minder breed in de internationale pers door, waardoor Dacca hardnekkiger bleef hangen dan vergelijkbare gevallen.
Fout 2: “Dhaka is altijd de hoofdstad van Bangladesh geweest”
Bangladesh bestaat pas als onafhankelijk land sinds 16 december 1971. Daarvoor was Dhaka weliswaar een regionale hoofdstad, maar niet van Bangladesh. De regio was achtereenvolgens onderdeel van het Mughalerijke, de Brits-Indische kolonie, en daarna van Pakistan (als de provincie Oost-Pakistan). Dhaka werd de provinciale hoofdstad van Oost-Pakistan na de onafhankelijkheidspartitie van 1947.
Nog verder terug, in de Mughaltijd, was Dhaka de hoofdstad van de provincie Bengal Subah. De Mughalgoeverneur Islam Khan Chishti verplaatste het bestuurlijke centrum in 1608 naar Dhaka, dat hij omdoopte tot Jahangirnagar (naar keizer Jahangir). Die naam bleef een tijdlang officieel in gebruik, hoewel lokale bewoners de stad altijd Dhaka bleven noemen.
Tussen 1704 en 1947 was Dhaka dan ook niet de hoofdstad van de regio. Murshidabad verving haar als Mughalcentrum, en later was Calcutta (nu Kolkata, in het huidige India) de koloniale hoofdstad van geheel Brits-Bengalen. Alleen tijdens de verdeling van Bengalen in 1905-1911 diende Dhaka tijdelijk als bestuurlijk centrum van de nieuwe provincie Oost-Bengalen en Assam.
Fout 3: “Bangladesh is een deel van India”
Deze vergissing zegt op het eerste gezicht niets over Dhaka zelf, maar ze raakt rechtstreeks aan het misverstand over welk land Dhaka nu precies hoofdstad van is. Bangladesh is een volledig soeverein land, onafhankelijk van India. Het grenst aan India (aan drie zijden) en aan Myanmar in het zuidoosten, maar het is geen Indiase staat.
De verwarring stamt gedeeltelijk uit de koloniale geschiedenis. Na de onafhankelijkheid van Brits-Indië in 1947 werd het subcontinent opgesplitst langs religieuze lijnen: het overwegend hindoeïstische India en het overwegend islamitische Pakistan. Bangladesh (toen Oost-Pakistan) hoorde bij Pakistan, ook al lagen de twee Pakistaanse delen gescheiden door duizend kilometer Indiase grondgebied. Na een bloedige onafhankelijkheidsoorlog in 1971, waarbij India aan de kant van de Bengaalse vrijheidsstrijders vocht, ontstond Bangladesh als eigen staat met Dhaka als hoofdstad.
De officiële naam is de Volksrepubliek Bangladesh (Bengaals: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ). Dhaka is de zetel van de president, de premier en het parlement. Andere grote steden zijn Chittagong (het grootste havengebied), Sylhet en Rajshahi, maar geen van die steden heeft hoofdstadstatus.
Zie ook hoe bij andere landen soortgelijke verwarringen bestaan: zo weten veel mensen niet direct wat de hoofdstad is van landen als Eritrea of Nigeria, landen waarbij de koloniale erfenis eveneens invloed had op de keuze van de hoofdstad.
Fout 4: “Dhaka is de dichtstbevolkte stad ter wereld”
Dhaka staat regelmatig in internationale lijstjes vermeld als de meest of op-een-na meest dichtbevolkte stad ter wereld. Dat is deels juist, maar deels ook een gevolg van hoe je ‘stad’ definieert. Het gaat hier om dichtheid (mensen per vierkante kilometer), niet om absolute bevolkingsomvang.
Kijk je naar de stedelijke kerngebieden, dan heeft Dhaka inderdaad een extreme bevolkingsdichtheid: in sommige wijken wonen meer dan 100.000 mensen per vierkante kilometer. Maar qua totale bevolking van de agglomeratie staat Dhaka niet bovenaan: Tokyo, Jakarta en Delhi zijn groter in absolute aantallen.
| Stad | Land | Agglomeratiebevolking (ca. 2026) | Oppervlak (km²) |
|---|---|---|---|
| Tokyo | Japan | ~37 miljoen | 8.547 |
| Jakarta | Indonesië | ~34 miljoen | 3.540 |
| Delhi | India | ~33 miljoen | 2.230 |
| Dhaka | Bangladesh | ~22 miljoen | 304 (kernstad) |
| Mumbai | India | ~21 miljoen | 603 |
| São Paulo | Brazilië | ~22 miljoen | 1.521 |
| Mexico-Stad | Mexico | ~21 miljoen | 1.485 |
Dhaka’s kernstad heeft een officieel stadsgebied van slechts 304 km², terwijl er zo’n 12 miljoen mensen in die kern leven. Dat maakt de dichtheid inderdaad extreem. Maar ‘dichtstbevolktste stad ter wereld in absolute zin’ klopt niet. Bij twijfel: maak onderscheid tussen dichtst bevolkt (per km²) en grootst bevolkt (totaal aantal inwoners).
Net als bij de hoofdstad van Indonesië speelt ook bij Dhaka een grote concentratie van economische activiteit en interne migratie een rol in de extreme bevolkingsgroei.
Fout 5: “Dhaka werd pas in 1971 belangrijk”
De onafhankelijkheid van Bangladesh in 1971 wordt door veel mensen gezien als het startpunt van Dhaka’s belang. In werkelijkheid is Dhaka al eeuwen een stad van formaat. Al in de 7e-8e eeuw was er sprake van bewoning in het gebied. In de 13e en 14e eeuw brachten Turkse en Afghaanse gouverneurs de stad onder moslimbewind. De echte bloeiperiode kwam in de Mughalera.
Tussen 1610 en 1704 was Dhaka de officiële hoofdstad van de Mughalprovincie Bengal Subah. De stad stond bekend om haar moesseline stoffen, die wereldwijd werden verhandeld. Dhaka muslin was zo fijn dat Europese kooplieden het “geweven lucht” noemden: een stof zo transparant en licht dat ze bijna onzichtbaar was. De stad telde in haar hoogtijdagen naar schatting 900.000 inwoners, wat haar tot een van de grootste steden ter wereld van die tijd maakte.
Na 1704, toen de Mughalgoeverneur de zetel verplaatste naar Murshidabad, kende Dhaka een periode van verval. De bevolking liep terug tot zo’n 33.000 in de vroege 19e eeuw. Pas door de Britse herontwikkeling en later de partitie van 1947 groeide de stad opnieuw sterk.
Fout 6: “De naam Dhaka verwijst naar de tempel van Dhakeshwari”
De meest geciteerde legende over de naam Dhaka zegt dat ze afkomstig is van de Dhakeshwari-tempel, een hindoetempel in de stad gewijd aan de godin Dhakeshwari (letterlijk “beschermvrouwe van Dhaka”). Maar welke naam eerder bestond, de stad of de tempel, is historisch niet eenduidig vastgesteld.
Er zijn meerdere etymologische theorieën. Een andere theorie zegt dat de naam afstamt van het Bengaals woord dhak, de naam van een boom (Butea monosperma) die in het gebied veelvuldig voorkwam. Een derde verklaring koppelt de naam aan de dhak, een soort trommel die door Mughalse troepen werd gebruikt bij aankomst in de stad. Historici zijn het niet eens over welke verklaring correct is.
Het fout is dus te stellen dat de oorsprong van de naam zeker is. De Dhakeshwari-tempel bestaat werkelijk en is nog altijd een actief hindoeïstisch heiligdom, dat symbool staat voor de religieuze diversiteit van Bangladesh. Maar de tempel als naamgever is meer mythe dan bevestigd historisch feit.
Fout 7: “Bangladesh heeft geen andere noemenswaardige steden buiten Dhaka”
Dhaka domineert zo sterk dat mensen Bangladesh soms vereenzelvigen met die ene stad. Dat doet het land onrecht. Bangladesh heeft meerdere grote en historisch interessante steden:
- Chittagong (Chattogram): de grootste havenstad van Bangladesh, met zo’n 5 miljoen inwoners in de agglomeratie. Verantwoordelijk voor het grootste deel van de buitenlandse handel.
- Sylhet: bekend om zijn theeplantages en als stamland van veel Britten van Bangladeshse afkomst. Grote diaspora in het Verenigd Koninkrijk.
- Rajshahi: de zijdehoofdstad van Bangladesh, in het noordwesten, dicht bij de Indiase grens.
- Khulna: havenstad in het zuiden, toegangspoort tot de Sundarbans, het grootste mangrovewoud ter wereld.
- Comilla: historisch en militair centrum in het oosten van het land.
- Barisal (Barishal): bekend als de “Venetië van het Oosten” door zijn netwerk van rivieren en kanalen.
Elk van deze steden heeft een eigen identiteit, economie en cultuur. Bangladesh telt met zo’n 170 miljoen inwoners meer mensen dan Rusland, en de spreiding over het land is aanzienlijk. Dhaka is de hoofdstad en het politieke centrum, maar het land gaat veel verder dan die ene drukke metropool.
Een vergelijkbaar patroon zie je bij andere landen: de hoofdstad overschaduwt de rest in de internationale beeldvorming, zoals bij Australië (waar velen Sydney of Melbourne foutief als hoofdstad noemen) of bij Japan.
Waarom is Dhaka de hoofdstad: de historische verklaring
De vraag waarom Dhaka de hoofdstad van Bangladesh is, heeft een gelaagd antwoord. Het gaat niet om één beslissing in 1971, maar om een aaneenschakeling van historische factoren die Dhaka steeds opnieuw naar de top duwden.
De eerste factor is ligging. Dhaka ligt centraal in de Bengaalse delta, op het snijpunt van de rivieren Buriganga, Turag en Shitalakshya. In een land dat voor een groot deel uit rivieren, kanalen en overstroomde laagvlakten bestaat, was de rivier de snelweg. Een stad die meerdere rivieren kon beheersen, had strategisch en economisch voordeel. Islam Khan Chishti koos Dhaka in 1608 precies om die reden: het lag veiliger en centraler dan de vorige Mughalhoofstad Rajmahal.
De tweede factor is economische aantrekkingskracht. In de Mughalperiode was Dhaka het centrum van de textielindustrie in de regio. Die traditie zet zich vandaag voort: Bangladesh is momenteel de op-twee-na grootste exporteur van confectie ter wereld (na China en Vietnam). Een groot deel van die industrie is geconcentreerd in en om Dhaka.
De derde factor is politieke continuïteit. Toen Bangladesh in 1971 onafhankelijk werd na een verwoestende oorlog, was het praktisch onmogelijk een andere stad te kiezen. Dhaka was al de provinciale hoofdstad van Oost-Pakistan, en de vrijheidsbeweging had er haar basis. De overgangsregering van Sheikh Mujibur Rahman installeerde zich direct in Dhaka.
De keerzijde van die historische continuïteit is dat Dhaka nu kampt met extreme problemen: verkeerschaos, luchtvervuiling, overstromingen door klimaatverandering, en een gebrek aan stedelijke infrastructuur. Er gaan in Bangladesh stemmen op om de hoofdstad te verplaatsen of ten minste een tweede bestuurlijk centrum te bouwen, maar concrete plannen bestaan nog niet.
Als je geïnteresseerd bent in andere hoofdsteden die bewust als nieuwe stad werden gekozen, is het interessant om te vergelijken met landen als Nigeria, dat zijn hoofdstad verplaatste van Lagos naar Abuja, of Malawi.
Veelgestelde vragen
Wat is de hoofdstad van Bangladesh?
De hoofdstad van Bangladesh is Dhaka (soms nog gespeld als Dacca, maar die spelling is officieel verouderd sinds 1982). Dhaka is tevens de grootste stad van het land en het politieke, economische en culturele centrum. De stad ligt in het midden van de Bengaalse delta, aan de Buriganga-rivier. Met meer dan 22 miljoen inwoners in de bredere agglomeratie is het een van de grootste stedelijke gebieden van Azië.
Waarom heet Dhaka soms nog Dacca?
Dacca is de Brits-koloniale schrijfwijze van de naam. Tot 1982 was dit de officieel erkende Engelse spelling. Na de onafhankelijkheid van Bangladesh in 1971 besloot de overheid geleidelijk de spellingen van steden en plaatsen aan te passen aan de Bengaalse uitspraak. Vanaf 1982 is de enige correcte Engelse schrijfwijze Dhaka. In oudere boeken, kaarten en archieven kom je Dacca nog vaak tegen, maar in moderne teksten en officiële documenten hoort dat niet meer thuis.
Wanneer werd Dhaka voor het eerst een hoofdstad?
Dhaka werd voor het eerst een officiële hoofdstad in 1610, toen de Mughalgoeverneur Islam Khan Chishti de stad uitriep tot hoofdstad van de provincie Bengal Subah en haar Jahangirnagar noemde. Die Mughalstatus duurde tot 1704, waarna de hoofdstad naar Murshidabad verschoof. In 1947 werd Dhaka opnieuw provinciale hoofdstad (van Oost-Pakistan), en in 1971 definitief de nationale hoofdstad van het onafhankelijke Bangladesh.
Hoe groot is Dhaka vergeleken met andere hoofdsteden?
Dhaka behoort tot de grootste hoofdsteden ter wereld gemeten naar bevolkingsomvang. De kernstad telt zo’n 12 miljoen inwoners, de volledige agglomeratie meer dan 22 miljoen. Daarmee is Dhaka groter dan de meeste Europese hoofdsteden bij elkaar. De bevolkingsdichtheid in de kernwijken is extreem hoog, tot meer dan 100.000 personen per vierkante kilometer in de meest dichtbevolkte buurten, wat Dhaka tot een van de dichtste stedelijke gebieden ter wereld maakt.
Is Chittagong niet groter dan Dhaka?
Nee. Dhaka is de grootste stad van Bangladesh, zowel qua oppervlak als qua bevolking. Chittagong (officieel Chattogram) is de tweede stad van het land, met een agglomeratiebevolking van rond de 5 miljoen mensen. Chittagong is wel de belangrijkste havenstad en het handelscentrum van Bangladesh, maar politiek en demografisch is Dhaka dominant. De verwarring ontstaat soms doordat Chittagong economisch zo actief is dat het lijkt alsof het de hoofdrol speelt.
Wat zijn de grootste problemen van Dhaka als hoofdstad?
Dhaka kampt met een reeks ernstige stedelijke problemen. Verkeersopstoppingen zijn berucht: het gemiddelde rijverkeer in het centrum beweegt nauwelijks sneller dan 7 kilometer per uur. Luchtvervuiling plaatst Dhaka regelmatig in de mondiale top vijf van meest vervuilde steden. Overstromingsrisico’s nemen toe door klimaatverandering, want de stad ligt gemiddeld minder dan 4 meter boven zeeniveau. Bovendien blijft de infrastructuur achter bij de bevolkingsgroei. Er is een metrolijn in aanbouw (de Dhaka Metro Rail, deels al open), maar de schaal van de uitdaging overstijgt de middelen van een laag-middeninkomenland.
