Bagdad is de hoofdstad van Irak en een van de oudste en grootste steden van het Midden-Oosten. Met een geschiedenis die meer dan 1.200 jaar teruggaat, was Bagdad ooit het culturele en wetenschappelijke centrum van de islamitische wereld. Tegenwoordig is de stad de politieke, economische en demografische kern van Irak – een land dat de afgelopen decennia veel turbulentie heeft meegemaakt, maar waarvan de hoofdstad zijn centrale rol is blijven vervullen.
Bagdad: de hoofdstad van Irak
Bagdad ligt in het centrum van Irak, langs de oevers van de rivier de Tigris. De stad heeft naar schatting meer dan 8 miljoen inwoners, waarmee het een van de grootste steden van het Midden-Oosten is. Als hoofdstad herbergt Bagdad alle belangrijke staatsinstellingen van Irak: het parlement, de presidentiële paleizen, de ministeries en de diplomatieke vertegenwoordigingen van buitenlandse landen.
Geografische ligging
De ligging van Bagdad langs de Tigris was geen toeval. In de achtste eeuw, toen de stad werd gesticht, was de rivier een levensader voor handel en transport. De Tigris verbond de stad met de Perzische Golf in het zuiden en met de berggebieden in het noorden. Die strategische positie maakte Bagdad tot een ideaal centrum voor zowel handel als bestuur. Tegenwoordig is de Tigris nog steeds het meest herkenbare landschapskenmerk van de stad, met talloze bruggen die de twee oevers verbinden.
Bagdad als politiek centrum
Alle Iraakse overheidsinstellingen zijn gevestigd in Bagdad. De Groene Zone – ook wel de Internationale Zone genoemd – is een sterk beveiligd gebied in het hart van de stad waar het parlement, ambassades en regeringsgebouwen geconcentreerd zijn. De zone werd in zijn huidige vorm ingericht na de Amerikaanse invasie in 2003 en is tot op heden een afgesloten wijk met zware beveiliging.
De stichting van Bagdad: het werk van kalief Al Mansur
Bagdad werd gesticht op 30 juli 762 door kalief Al Mansur, de tweede kalief van de Abbasiden-dynastie. Al Mansur had de Abbasiden-revolutie van 750 overleefd, waarbij de Omajjaden-dynastie werd verdreven, en was op zoek naar een nieuwe, strategisch gelegen hoofdstad voor zijn uitgestrekte rijk.
Hij koos een locatie langs de westelijke oever van de Tigris, waar twee grote irrigatiekanalen in de rivier uitkwamen. De stad werd in recordtijd gebouwd, naar verluidt door meer dan 100.000 arbeiders en ambachtslieden, en kreeg de officiële naam Madinat al-Salam – “Stad van de Vrede”. In de volksmond werd ze al snel Bagdad genoemd, een naam die waarschijnlijk afkomstig is uit het Perzisch en “gave van God” of “tuintje” betekent.
De ronde stad
De originele stad die Al Mansur liet bouwen was perfect cirkelvormig, een uniek ontwerp in de stadsgeschiedenis. In het middelpunt stond het Gouden Poortpaleis, de residentie van de kalief, met een groene koepel van 39 meter hoog. Rondom het paleis lagen moskeeën, administratieve gebouwen en de woningen van de hofhouding. De stad was omgeven door dubbele muren en een brede gracht, en had vier grote poorten die uitkwamen op de belangrijkste handelsroutes naar Syrië, Basra, Koerasan en Egypte.
Bagdad in de middeleeuwen: centrum van kennis en cultuur
Gedurende de volgende vijf eeuwen groeide Bagdad uit tot een van de grootste en meest invloedrijke steden ter wereld. Onder de Abbasidische kaliefen werd de stad een internationaal centrum van wetenschap, filosofie, literatuur en handel. In de negende en tiende eeuw was Bagdad waarschijnlijk de grootste stad ter wereld, met een bevolking die werd geschat op meer dan een miljoen mensen.
Het Huis van Wijsheid
Het meest beroemde intellectuele erfgoed van Bagdad is het Huis van Wijsheid (Bayt al-Hikma), een bibliotheek en vertaalacademie die in de negende eeuw werd opgericht. Hier werden Griekse, Perzische en Indische wetenschappelijke teksten vertaald naar het Arabisch, en werden nieuwe ontdekkingen gedaan op het gebied van wiskunde, astronomie, geneeskunde en filosofie. Geleerden als Al-Khwarizmi, die het woord “algebra” aan de wereld gaf, en Al-Kindi, die vaak de “vader van de Arabische filosofie” wordt genoemd, werkten in Bagdad. Deze periode staat bekend als de Islamitische Gouden Eeuw.
Handel en kosmopolitisch karakter
Bagdad was ook een cruciaal knooppunt op de Zijderoute. Kooplieden uit China, India, Perzië, Arabië en Europa kwamen samen in de markten van de stad. De nabijheid van de Tigris maakte het mogelijk om goederen per boot aan te voeren vanuit de Perzische Golf en verder. Het kosmopolitische karakter van Bagdad – met zijn mix van Arabieren, Perzen, Turken, Joden, Christenen en andere gemeenschappen – was in die tijd vrijwel ongekend.
De val van Bagdad: de Mongoolse invasie van 1258
In 1258 leed Bagdad een van de meest vernietigende rampen in zijn geschiedenis. Een Mongools leger onder leiding van Hulagu Khan, kleinzoon van Dzjengis Khan, belegerde en verwoeste de stad. De laatste Abbasidische kalief, Al-Musta’sim, werd gedood en de stad werd grotendeels platgebrand. Het Huis van Wijsheid werd verwoest, en de boeken uit de bibliotheek werden in de Tigris gegooid – naar de legende kleurde de inkt het water zwart.
De val van Bagdad wordt beschouwd als een keerpunt in de islamitische geschiedenis. Het einde van het Abbasidische kalifaat beëindigde een tijdperk van vijf eeuwen islamitisch leiderschap vanuit de stad. Bagdad herstelde zich nooit volledig tot het niveau van zijn middeleeuwse bloei.
Ottomaanse periode
Na de Mongoolse invasie wisselde Bagdad meerdere keren van heerser. In 1534 veroverde het Ottomaanse Rijk de stad, die vervolgens een provincie van dat rijk bleef tot het begin van de twintigste eeuw. In de Ottomaanse periode verloor Bagdad veel van zijn vroegere politieke en culturele importantie, maar bleef het een belangrijke regionale stad langs de Tigris.
Modern Irak: Bagdad als nationale hoofdstad
Na de Eerste Wereldoorlog werd Mesopotamië (het gebied dat nu Irak is) een Brits mandaatgebied. In 1920 werd Bagdad aangewezen als de hoofdstad van het Britse Mandaat van Mesopotamië. In 1932 werd Irak formeel onafhankelijk en werd Bagdad de hoofdstad van het Koninkrijk Irak. Sindsdien is de stad de onbetwiste politieke kern van het land gebleven, ook al zijn er in de loop der tijd vele regeringen en staatsvormen langs gekomen.
De Ba’ath-periode en Saddam Hussein
In de tweede helft van de twintigste eeuw werd Irak geregeerd door de Ba’ath-partij, en vanaf 1979 door dictator Saddam Hussein. In die periode werd Bagdad uitgebreid met presidentiële paleizen, brede boulevards en imposante monumenten. Tegelijkertijd was de stad het toneel van politieke repressie en de gevolgen van de oorlog met Iran (1980-1988) en de Golfoorlog (1991).
Na de invasie van 2003
In 2003 viel een door de Verenigde Staten geleid coalitieleger Irak binnen. Saddam Hussein werd verdreven en later geëxecuteerd. Bagdad veranderde ingrijpend: de stad werd opgedeeld in sektarische wijken, veiligheidsmuren verdeelden buurten en de Groene Zone werd de enclave van de nieuwe overheid en buitenlandse vertegenwoordigingen. De jaren na de invasie werden gekenmerkt door geweld, sektarisch conflict en politieke instabiliteit.
Bagdad vandaag: herstel en uitdagingen
In de afgelopen jaren heeft Bagdad stappen gezet richting normalisatie. Hoewel de veiligheidsdreiging niet geheel verdwenen is, is de situatie aanzienlijk verbeterd ten opzichte van de donkerste jaren van 2006-2008. Wederopbouw, toerisme en dagelijks stadsleven zijn langzaam teruggekeerd.
Politieke structuur
Irak heeft na 2003 een parlementaire democratie gekregen, maar de politiek blijft complex. Er bestaat een informeel machtsevenwicht waarbij de premier doorgaans een sjiitische moslim is, de president een Koerd en de voorzitter van het parlement een soennitische moslim. Dit systeem, bedoeld om de drie grote bevolkingsgroepen te vertegenwoordigen, leidt regelmatig tot langdurige onderhandelingen na verkiezingen over de samenstelling van de regering.
Bezienswaardigheden in Bagdad
Ondanks de turbulente recente geschiedenis heeft Bagdad een aantal bijzondere bezienswaardigheden te bieden. Het Irak Museum herbergt een van de rijkste archeologische collecties ter wereld, met artefacten uit de Mesopotamische beschavingen van Sumer, Akkad, Babylon en Assyrië. De Al-Mustansiriya-universiteit, gesticht in 1227, is een van de oudste universiteitsgebouwen ter wereld. De Al-Kadhimayn-schrijn in het gelijknamige stadsdeel is een van de heiligste plaatsen voor sjiitische moslims wereldwijd. De Safafeer Market (Koperen Markt) is een levendige bazaar met eeuwenoude ambachtstradities.
Veelgestelde vragen
Wat is de hoofdstad van Irak?
De hoofdstad van Irak is Bagdad. De stad ligt in het centrum van het land, langs de rivier de Tigris, en herbergt alle belangrijke staatsinstellingen van Irak, waaronder het parlement, de presidentiële paleizen en de ministeries.
Wanneer werd Bagdad gesticht?
Bagdad werd gesticht op 30 juli 762 door kalief Al Mansur van de Abbasiden-dynastie. De stad werd gebouwd als de nieuwe hoofdstad van het Abbasidische kalifaat en groeide al snel uit tot een van de grootste en meest invloedrijke steden van de middeleeuwse wereld.
Hoeveel inwoners heeft Bagdad?
Bagdad heeft naar schatting meer dan 8 miljoen inwoners, waarmee het een van de grootste steden van het Midden-Oosten is. Exacte cijfers zijn moeilijk te geven vanwege de instabiliteit van de afgelopen decennia en het ontbreken van regelmatige volkstellingen.
Wat is de Groene Zone in Bagdad?
De Groene Zone (ook wel Internationale Zone) is een sterk beveiligd gebied in het hart van Bagdad. Hier zijn het Iraakse parlement, ambassades en regeringsgebouwen gevestigd. De zone werd ingericht na de Amerikaanse invasie in 2003 en is omgeven door betonnen muren en controleposten.
Waarom is Bagdad historisch zo belangrijk?
Bagdad was tijdens de Islamitische Gouden Eeuw (achtste tot dertiende eeuw) het culturele en wetenschappelijke centrum van de wereld. Het Huis van Wijsheid trok geleerden van over de hele wereld aan, en vanuit Bagdad werden baanbrekende ontdekkingen gedaan op het gebied van wiskunde, astronomie, geneeskunde en filosofie.
Is Bagdad veilig om te bezoeken?
De veiligheidssituatie in Bagdad is in de afgelopen jaren verbeterd, maar reizen naar Irak blijft complex. De Nederlandse overheid raadt aan het reisadvies van het Ministerie van Buitenlandse Zaken te raadplegen voor actuele informatie, omdat de situatie snel kan veranderen. Voor toerisme is Bagdad beperkt opengesteld, maar het is niet vergelijkbaar met reguliere bestemmingen in de regio.
