De officiële hoofdstad van Jemen is Sanaa, een stad die al meer dan 2.500 jaar bewoond wordt en op ruim 2.300 meter hoogte ligt. Daarmee is Sanaa een van de hoogstgelegen hoofdsteden ter wereld. De situatie is al jaren bijzonder ingewikkeld: sinds 2014 beheersen de Houthi-rebellen de stad, en de internationaal erkende Jemenitische regering heeft haar zetel tijdelijk verplaatst naar Aden in het zuiden van het land.
Toch blijft Sanaa grondwettelijk de hoofdstad. De stad combineert een rijke geschiedenis met een tragische actualiteit. Ze is UNESCO Werelderfgoed, heeft ruim 3 miljoen inwoners en was eeuwenlang het politieke en religieuze hart van het Arabisch Schiereiland. Hoe is Sanaa de hoofdstad geworden, wat maakt haar zo bijzonder, en wat speelt er op dit moment? Je leest het hieronder.
Sanaa: ligging, hoogte en omvang
Sanaa ligt in het noordwesten van Jemen, in een bergdal aan de westelijke voet van de Jabal Nuqum. De stad bevindt zich op een hoogte van ongeveer 2.300 meter boven zeeniveau. Dat is hoger dan de meeste Europese bergtoppen en vergelijkbaar met grote hoogsteden als La Paz (Bolivia) of Addis Abeba (Ethiopië). Door die hoogte is het klimaat er verrassend mild voor een land in de Arabische wereld: zomers zijn warm maar zelden snikhot, en ’s winters kan het zelfs licht vriezen.
De stad is met circa 3,3 miljoen inwoners de grootste stad van Jemen. Ze is tegelijk het administratieve, economische en culturele centrum van het land. Rondom de stad liggen ruige bergketens die haar historisch gezien beschermd hebben tegen aanvallers. Die strategische ligging was precies de reden waarom koningen, stamhoofden en later moderne regeringen er graag hun zetel vestigden.
Internationaal wordt Sanaa ook wel geschreven als “Sana’a”. De naam is waarschijnlijk afgeleid van het Sabaise woord snc, dat “goed versterkt” of “versterkte stad” betekent. Die naam zegt al veel: Sanaa was van oudsher een vesting, een plek die je kon verdedigen en waarop je kon terugvallen.
Waarom Sanaa de hoofdstad werd: historische wortels
Sanaa is niet zomaar een stad die op een kaart is aangewezen als hoofdstad. De stad heeft die rol geleidelijk verdiend door haar ligging, haar religieuze betekenis en haar economische positie. Al in de eerste eeuwen van onze tijdrekening was Sanaa een belangrijk regionaal knooppunt. Het lag op het snijpunt van twee grote handelsroutes die Ma’rib in het oosten verbonden met de Rode Zee in het westen. Goud, mirre, wierook en specerijen gingen er doorheen.
In de 7e en 8e eeuw, toen de islam zich over het Arabisch Schiereiland verspreidde, werd Sanaa een van de belangrijkste centra voor de verspreiding van het nieuwe geloof. Moskeeën, religieuze scholen en handelshuizen verrezen snel. De stad groeide uit tot een religieus en politiek hart van wat we nu Jemen noemen.
Toen Noord-Jemen in 1962 een republiek werd na de afzetting van de imam, kozen de nieuwe machthebbers Sanaa bewust als hoofdstad. De stad had gezag, legitimiteit en een centraal ligging in het noorden van het land. Vervolgens werd Sanaa in 1990, bij de hereniging van Noord- en Zuid-Jemen tot één staat, bevestigd als de hoofdstad van de Republiek Jemen. Die keuze was voor de hand liggend: Sanaa was al decennia lang het bestuurlijk en symbolisch centrum.
“Sanaa is geen stad die je kiest als hoofdstad. Sanaa is een stad die zichzelf al duizenden jaren als hoofdstad heeft bewezen. De combinatie van strategische ligging, religieuze autoriteit en handelspositie maakt haar uniek in de regio.”
De oude stad van Sanaa: UNESCO Werelderfgoed
In 1986 plaatste UNESCO de oude binnenstad van Sanaa op de Werelderfgoedlijst. Dat is geen toeval. De oude stad, bekend als de medina, is een van de best bewaarde voorbeelden van vroeg-islamitische stedenbouw ter wereld. Ze herbergt meer dan 6.000 huizen die voor de 11e eeuw zijn gebouwd, 103 moskeeën en 14 traditionele hammams (Arabische badhuizen).
De torens zijn het meest opvallende kenmerk. Ze zijn opgetrokken uit gebakken baksteen en gestampte aarde, met witte gipsen versieringen en geometrische patronen die doen denken aan kantwerk. Sommige torens tellen vijf of zes verdiepingen. Van buitenaf lijken ze op gekleurde koeken, maar van binnen zijn het functionele woonhuizen met binnenplaatsen, galerijen en familiepatio’s.
UNESCO heeft de oude stad van Sanaa ook op de lijst van bedreigd erfgoed geplaatst, met name vanwege de oorlogsschade. Luchtbombardementen hebben meerdere gebouwen in de medina beschadigd, en ook de onderhoudsinfrastructuur is ernstig aangetast door het conflict. De internationale gemeenschap heeft meerdere oproepen gedaan om de stad te beschermen als niet-militair doelwit.
Wie de stad ooit vóór de oorlog bezocht, beschrijft haar als een van de mooiste plekken van het Midden-Oosten. De geur van verse koffie (Jemen is een van de oorsprongsgebieden van koffie), de geluiden van de souks en de aanblik van de torens in de avondschemering maakten haar tot een bijzondere reisbestemming. Op dit moment is toerisme nauwelijks mogelijk vanwege de aanhoudende onveiligheid. Vergelijkbaar met hoe andere historische steden in conflictgebieden hun erfgoed proberen te beschermen, zoals Asmara in Eritrea en Abuja in Nigeria.
Sanaa versus Aden: twee steden, één land
De situatie met twee rivaliserende hoofdsteden is voor Jemen geen nieuw fenomeen, maar de huidige situatie is uitzonderlijk. Hieronder zie je de kernverschillen tussen Sanaa en Aden op een rij:
| Kenmerk | Sanaa | Aden |
|---|---|---|
| Officiële status | Grondwettelijke hoofdstad | Tijdelijke regeringszetel (2015-2026) |
| Ligging | Noordwest-Jemen, bergland | Zuid-Jemen, kuststad |
| Hoogte | Circa 2.300 meter | Zeeniveau |
| Inwoners (geschat) | Circa 3,3 miljoen | Circa 900.000 |
| Huidig bestuur | Houthi-rebellen | Jemenitische overheidsforces (na jan. 2026) |
| Historische rol | Religieus en politiek centrum | Havenstad, koloniale hoofdstad Brits protectoraat |
| UNESCO-status | Ja, oude stad op Werelderfgoedlijst | Nee |
Aden was vroeger de hoofdstad van het voormalige Zuid-Jemen (1967-1990). Na de hereniging van 1990 verloor de stad die rol aan Sanaa. Toen de Houthi’s in 2014-2015 Sanaa innamen en de internationale gemeenschap de Jemenitische regering bleef erkennen, week die regering noodgedwongen uit naar Aden. Aden werd daarmee de facto “tijdelijke hoofdstad” van het internationaal erkende gezag.
In de eerste maanden van 2026 veranderde het beeld opnieuw: na een offensief van de Zuidelijke Overgangsraad (STC, een door de VAE gesteunde afscheidingsbeweging) in december 2025 verloor de Jemenitische regering tijdelijk de controle over Aden. Een tegenaanval, gesteund door Saudi-Arabische luchtmacht, herstelde dat gezag in januari 2026. De STC verloor zijn greep op Aden en werd door de Jemenitische presidentsraad ontbonden. De situatie blijft echter broos. Lees ook over hoe andere landen keuzes maken voor een hoofdstad die soms afwijkt van de grootste stad.
De Houthi’s en het conflict om Sanaa
In september 2014 namen de Houthi-rebellen, een sjiitische beweging uit het noorden van Jemen die gesteund wordt door Iran, de controle over Sanaa over. Aanvankelijk was er een machtsdelingsovereenkomst met de toenmalige president Abd Rabbuh Mansur Hadi, maar die brak in januari 2015 definitief. Hadi ontsnapte naar Aden en later naar Saudi-Arabië.
Een coalitie onder leiding van Saudi-Arabië begon in maart 2015 met luchtbombardementen op Houthi-stellingen, met als doel Sanaa te heroveren voor de internationaal erkende regering. Die campagne duurde jaren, kostte tienduizenden levens en veroorzaakte een van de ergste humanitaire crises ter wereld. Toch slaagde de coalitie er niet in Sanaa te heroveren. De Houthi’s versterkten hun controle over het noorden, inclusief de hoofdstad.
Naast de strijd op de grond heeft Jemen te maken gekregen met een internationale dimensie. Vanaf eind 2023 begonnen de Houthi’s raketten en drones af te vuren op schepen in de Rode Zee, als solidariteitsactie met Gaza. Dit leidde tot Amerikaanse en Britse aanvallen op Houthi-stellingen in en rond Sanaa. De stad raakte zo verweven in een breder geopolitiek conflict dat ver voorbij de Jemenitische grenzen reikt.
Bekijk ook de tijdlijn van het conflict in verband met andere landen in politiek complexe situaties, zoals Zuid-Soedan, dat zijn hoofdstad Juba koos na decennia van burgeroorlog.
Sanaa in vergelijking met andere ongewone hoofdsteden
Hoofdsteden worden lang niet altijd gekozen op basis van grootte of economische macht. Jemen is daar een goed voorbeeld van, maar zeker niet het enige. Hieronder een vergelijking met een aantal landen waar de hoofdstad om bijzondere redenen werd gekozen:
- Jemen / Sanaa: Historisch centrum, religieuze betekenis, strategische ligging in de bergen. Grondwettelijke status, maar feitelijk bezet.
- Australië / Canberra: Gekozen als compromis tussen Sydney en Melbourne, die beiden aanspraak maakten. Zie ook het verhaal van Canberra als compromishoofdstad.
- Nigeria / Abuja: Nieuwe hoofdstad gebouwd in 1991, om etnische en regionale spanningen te neutraliseren.
- Japan / Tokio: Pas in 1869 officieel hoofdstad, na de verplaatsing van de keizerlijke residentie vanuit Kyoto. Meer over de keuze voor Tokio.
- Mexico / Mexico-Stad: Gebouwd op de ruïnes van de Azteekse stad Tenochtitlan. De geschiedenis van Mexico-Stad gaat terug tot 1325.
- Zuid-Soedan / Juba: Hoofdstad van het jongste land ter wereld, opgericht na een referendum in 2011. Lees meer over waarom Juba die rol kreeg.
- Indonesië / Jakarta: Het land verplaatst zijn hoofdstad momenteel naar Nusantara om overbelasting van Jakarta te verlichten. Meer bij de hoofdstad van Indonesië.
Sanaa valt op door zijn extreme leeftijd: de stad bestaat al minstens 2.500 jaar en was al lang vóór het moderne Jemen een politiek centrum. Dat geeft haar een legitimiteit die geen andere Jemenitische stad kan evenaren.
Wat is de humanitaire situatie in Sanaa en Jemen?
Jemen scoort al jaren onderaan op de meeste internationale welvaart- en mensenrechtsindicatoren. Human Rights Watch beschreef in zijn World Report 2026 de situatie als aanhoudend catastrofaal. Miljoenen mensen zijn afhankelijk van humanitaire hulp voor hun dagelijkse voedsel- en watervoorziening. Het conflict heeft de infrastructuur van ziekenhuizen, waterleidingen en scholen ernstig aangetast.
In Sanaa zelf is de situatie paradoxaal. De Houthi’s hebben een eigen administratie opgezet en de stad “functioneert” in de zin dat er elektriciteit, markten en scholen zijn, maar onder strenge controle. Journalisten en buitenlandse hulporganisaties ondervinden grote beperkingen. Dissidenten worden vervolgd. De VN en internationale organisaties mogen beperkt opereren.
De luchthaven van Sanaa is al jaren grotendeels gesloten voor commercieel verkeer, wat de aanvoer van goederen en medicijnen bemoeilijkt. Humanitaire vluchten worden incidenteel toegestaan onder onderhandeld staakt-het-vuren. Het conflict in de Rode Zee, waarbij Houthi-aanvallen op tankers en containerschepen internationaal nieuws haalden, heeft de economische situatie verder verslechterd door hogere transportkosten en minder buitenlandse investeringen.
Veelgestelde vragen
Wat is de officiële hoofdstad van Jemen?
De officiële en grondwettelijke hoofdstad van Jemen is Sanaa. De stad heeft die status al sinds de hereniging van Noord- en Zuid-Jemen in 1990. Sanaa was daarvóór al de hoofdstad van Noord-Jemen. Hoewel de Houthi-rebellen de stad since 2015 controleren, erkennen de VN en de internationale gemeenschap Sanaa juridisch als hoofdstad van de Republiek Jemen.
Waarom is Aden ook wel de hoofdstad van Jemen genoemd?
Na de Houthi-overname van Sanaa in 2015 week de internationaal erkende Jemenitische regering uit naar Aden in het zuiden. Aden functioneerde sindsdien als tijdelijke regeringszetel, ook wel de “tijdelijke hoofdstad” genaamd. Grondwettelijk bleef Sanaa de echte hoofdstad. In januari 2026 heroverden regeringstroepen Aden na een korte periode van verlies aan de Zuidelijke Overgangsraad.
Hoe oud is de stad Sanaa?
Sanaa is een van de oudste continu bewoonde steden ter wereld. UNESCO stelt dat de stad al meer dan 2.500 jaar bewoond wordt, maar sommige historici dateren de eerste bewoning nog vroeger. De naam van de stad duikt op in inscripties uit de 5e eeuw voor Christus. Islamitische overlevering koppelt de stichting van Sanaa aan Sem, de zoon van de bijbelse Noach.
Waarom ligt Sanaa zo hoog?
Sanaa ligt op circa 2.300 meter hoogte in een bergdal, omringd door bergketens. Die ligging bood historisch gezien militaire bescherming: de stad was moeilijk te bereiken voor legers en was goed te verdedigen. Bovendien zorgde de hoogte voor een koeler klimaat dan de kustvlakten, wat de stad aantrekkelijk maakte voor bewoning. Deze strategische voordelen maakten Sanaa al eeuwen tot een aantrekkelijk centrum voor stammen, handelaars en bestuurders.
Is de oude stad van Sanaa echt een UNESCO Werelderfgoed?
Ja. De oude binnenstad van Sanaa staat sinds 1986 op de UNESCO Werelderfgoedlijst. De medina telt meer dan 6.000 historische huizen, 103 moskeeën en 14 traditionele hammams, allemaal gebouwd voor de 11e eeuw. Vanwege de oorlogsschade staat de oude stad ook op de UNESCO-lijst van bedreigd erfgoed. Internationale organisaties dringen er bij alle partijen op aan de historische kern te beschermen.
Kan je nu als toerist naar Sanaa reizen?
Nee, reizen naar Sanaa of naar Jemen in het algemeen is op dit moment niet verantwoord en wordt door vrijwel alle Europese buitenlandse diensten ontraden. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Nederland adviseert alle reizen naar Jemen sterk af vanwege het voortdurende gewapend conflict, ontvoeringsrisico’s en de instabiele veiligheidssituatie. De luchthaven van Sanaa is voor commercieel verkeer grotendeels gesloten. Humanitaire organisaties werken er alleen onder strenge veiligheidsprototrollen.
