Malta is een klein eilandstaatje in de Middellandse Zee, maar het heeft een rijke geschiedenis die teruggaat tot ver voor de Oudheid. De hoofdstad van Malta is Valletta, een van de kleinste hoofdsteden ter wereld en tegelijk een van de meest indrukwekkende. Deze bijzondere stad heeft haar bestaan te danken aan een dramatische episode uit de zestiende eeuw, toen een invloedrijke ridderorde besloot een gloednieuwe, onneembare stad te bouwen om het eiland te verdedigen. Vandaag staat Valletta op de UNESCO-werelderfgoedlijst en trekt het jaarlijks honderdduizenden bezoekers.
Wat is de hoofdstad van Malta?
Valletta: feiten en cijfers
De officiële hoofdstad van Malta is Valletta, ook wel gespeld als Valetta. De stad ligt op het Sciberras-schiereiland, een smal stuk land dat uitsteekt in de Middellandse Zee en omgeven wordt door twee grote natuurlijke havens: de Grand Harbour aan de oost- en zuidkant en de Marsamxett Harbour aan de westkant. Die ligging maakt Valletta strategisch buitengewoon gunstig.
Met een oppervlakte van slechts 0,8 vierkante kilometer is Valletta een van de kleinste hoofdsteden ter wereld. De stad telt tegenwoordig ongeveer 6.000 tot 7.000 inwoners, maar overdag stromen er tienduizenden mensen binnen voor werk, winkels, musea en culturele evenementen. Ondanks de kleine omvang bevat Valletta meer dan 320 monumenten, waarmee het tot een van de dichtstbevolkte historische gebieden ter wereld behoort.
Valletta als UNESCO-werelderfgoed
In 1980 erkende UNESCO Valletta als Werelderfgoed. De stad werd geprezen vanwege de uitzonderlijke rijkdom aan architectonische monumenten die binnen een klein gebied zijn samengebracht. De vestingwallen, kerken, paleizen en openbare gebouwen weerspiegelen de stijl van de Barok, vermengd met Maltese en Arabische invloeden. In 2018 was Valletta ook de Europese Culturele Hoofdstad, een erkenning die de internationale culturele status van de stad onderstreepte.
Waarom is Valletta de hoofdstad van Malta?
De aanval van de Ottomanen in 1565
Om te begrijpen waarom Valletta de hoofdstad werd, moet je teruggaan naar de zomer van 1565. In dat jaar vielen de Ottomanen Malta aan met een enorme vloot en een leger van naar schatting 40.000 soldaten. Hun doel was het eiland veroveren en de Ridders van de Orde van Sint-Jan te verdrijven, die Malta beheersten. Het beleg, bekend als de Grote Belegering van Malta, duurde vier maanden en eindigde met een verrassende Maltese overwinning.
De verdediging van Malta kostte echter een enorme prijs: veel ridders en Maltese soldaten verloren het leven, en de oude forten en nederzettingen hadden ernstige schade opgelopen. Grootmeester Jean Parisot de la Valette, de leider van de Ridderorde, besefte dat een nieuwe, beter verdedigde stad noodzakelijk was om een volgende aanval te weerstaan.
De stichting van Valletta in 1566
Al in 1566, het jaar na het beleg, legde Jean de la Valette de eerste steen voor de nieuwe stad. De stad werd naar hem vernoemd: Valletta. De Italiaanse militair architect Francesco Laparelli, in dienst van paus Pius V, ontwierp het stedenbouwkundig plan. Het resultaat was een rationeel, rechthoekig stratenpatroon met brede lanen en stevige vestingwerken, een revolutionair ontwerp voor die tijd.
Jean de la Valette stierf in 1568, voordat de stad volledig voltooid was, maar zijn opvolgers voltooiden zijn werk. Binnen enkele decennia groeide Valletta uit tot een indrukwekkende stad vol paleizen, kerken en openbare gebouwen die de rijkdom en macht van de Ridderorde weerspiegelden.
Waarom juist het Sciberras-schiereiland?
De keuze voor het Sciberras-schiereiland was geen toeval. Het schiereiland bood uitstekende mogelijkheden voor verdediging:
- Het werd aan twee kanten omgeven door diepe, beschutte havens, die ook voor de scheepvaart van grote waarde waren
- De smalle landengte aan de basis van het schiereiland maakte het gemakkelijk te verdedigen met een relatief klein aantal soldaten
- De hogere ligging gaf de verdedigers een tactisch voordeel over aanvallers
- De havens waren groot genoeg om de volledige vloot van de Ridderorde te herbergen
Het schiereiland was al eerder gebruikt als uitkijkpost en militaire positie, maar pas na de Grote Belegering werd besloten er een complete stad te bouwen.
De Ridderorde van Sint-Jan en Malta
Wie waren de Ridders van Malta?
De Ridders van de Orde van Sint-Jan, ook bekend als de Johannieten of de Ridders van Malta, waren een religieus-militaire orde die oorspronkelijk in de elfde eeuw in Jeruzalem was opgericht om pelgrims te beschermen en zieken te verzorgen. Na de val van Jeruzalem trokken zij zich terug naar Rhodos, vanwaar zij in 1522 door de Ottomanen werden verjaagd.
In 1530 schonk keizer Karel V hun Malta als permanente verblijfplaats, in ruil voor symbolische huur van een valk per jaar. De Ridders vestigden zich op het eiland en maakten er hun nieuwe thuis van, met als hoofdkwartier aanvankelijk de stad Birgu (nu Vittoriosa), ten oosten van het latere Valletta.
De rol van de Orde bij de bouw van Valletta
De Ridderorde was financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor de bouw van Valletta. Met geld uit heel Europa, van vorsten en pausen die de Orde steunden als bolwerk tegen de Ottomanen, werden in hoog tempo monumentale gebouwen neergezet. Het Paleis van de Grootmeesters, de Sint-Janscokathedraal en talloze herbergen voor de ridders uit verschillende landen schoten uit de grond.
De Orde bleef bijna drie eeuwen lang de baas over Malta, totdat Napoleon Bonaparte het eiland in 1798 veroverde. In 1800 namen de Britten Malta over, en in 1964 werd Malta een onafhankelijke staat, met Valletta als erkende hoofdstad.
De Sint-Janscokathedraal
Het pronkstuk van Valletta
Een bezoek aan Valletta zonder de Sint-Janscokathedraal is ondenkbaar. Deze zestiende-eeuwse kathedraal, gebouwd tussen 1573 en 1578 in opdracht van de Ridders van Malta, is van buiten sober van stijl, maar van binnen een explosie van Barokke pracht. De vloer bestaat uit honderden marmeren grafstenen van ridders en grootmeesters, elk versierd met wapenschilden en opschriften.
In de kathedraal bevindt zich ook een van de beroemdste schilderijen ter wereld: De onthoofding van Johannes de Doper van de Italiaanse meester Caravaggio, geschilderd in 1608. Het is het enige schilderij dat Caravaggio zelf heeft gesigneerd en het is een van zijn imposantste werken.
De Oratorie en kunstcollectie
Naast het schilderij van Caravaggio bezit de kathedraal een rijke collectie aan tapijten, zilverwerk en religieuze kunstobjecten die de rijkdom van de Ridderorde weerspiegelen. In de aangrenzende Oratorie zijn meerdere werken van Caravaggio en andere Barokke meesters te bewonderen.
Andere bezienswaardigheden in Valletta
Het Paleis van de Grootmeesters
Het Paleis van de Grootmeesters is het meest imposante gebouw van Valletta en diende eeuwenlang als het bestuurscentrum van de Ridderorde. Later werd het het paleis van de Britse gouverneur en vandaag de dag huisvest het de Maltese president en het parlement. De staatsvertrekken zijn ingericht met historische wapens, ridderrustingen en schilderijen, en zijn op bepaalde tijden toegankelijk voor bezoekers.
Fort Sint-Elmo
Aan het puntje van het Sciberras-schiereiland staat Fort Sint-Elmo, een strategisch fort dat tijdens de Grote Belegering van 1565 een heldhaftige verdediging bood tegen de Ottomanen. Het fort is in de loop der eeuwen meerdere malen uitgebreid en verbouwd. Vandaag herbergt het het Nationaal Oorlogsmuseum van Malta, met een uitgebreide collectie over de militaire geschiedenis van het eiland.
Upper Barrakka Gardens
De Upper Barrakka Gardens zijn een terras met tuinen hoog boven de Grand Harbour, met een van de meest spectaculaire uitzichten van Malta. Elke dag om twaalf uur wordt hier een historisch kanonsalvo afgevuurd, een traditie die teruggaat tot de Britse koloniale periode.
Valletta vandaag: leven in de hoofdstad
Cultuur en evenementen
Valletta is niet alleen een open-luchtmuseum, maar een levendige stad met een actief cultureel leven. Het Manoel Theatre, opgericht in 1731, is een van de oudste werkende theaters in Europa. Er worden regelmatig opera’s, concerten en toneelstukken opgevoerd. Jaarlijks vindt in Valletta het Malta International Arts Festival plaats, dat artiesten van over de hele wereld aantrekt.
Gastronomie en dagelijks leven
De culinaire cultuur van Valletta weerspiegelt de rijke geschiedenis van Malta, met invloeden van Arabische, Siciliaanse, Britse en Franse keuken. Typisch Maltese gerechten als pastizzi (hartige bladerdeeggebakjes gevuld met ricotta of erwten), fenkata (konijnenstoofpot) en verse vis zijn populair. De vele cafés en restaurants langs de hoofdstraten maken Valletta ook tot een gezellige plek voor een stadswandeling.
Veelgestelde vragen
Wat is de hoofdstad van Malta?
De hoofdstad van Malta is Valletta. De stad ligt op het Sciberras-schiereiland, omgeven door twee grote havens, en is een van de kleinste hoofdsteden ter wereld met een oppervlakte van minder dan 1 vierkante kilometer.
Waarom werd Valletta de hoofdstad van Malta?
Valletta werd in 1566 gesticht door de Ridders van de Orde van Sint-Jan, na de Grote Belegering van 1565 waarbij de Ottomanen probeerden Malta te veroveren. Grootmeester Jean de la Valette besloot een nieuwe, beter verdedigde stad te bouwen op het Sciberras-schiereiland, vanwege de strategische ligging tussen twee diepe havens.
Hoe oud is Valletta?
Valletta werd officieel gesticht in 1566, wat de stad bijna 460 jaar oud maakt. De bouw van de stad voltrok zich in de decennia daarna, en al snel groeide Valletta uit tot een indrukwekkende barokke stad.
Staat Valletta op de UNESCO-werelderfgoedlijst?
Ja, Valletta staat sinds 1980 op de UNESCO-werelderfgoedlijst. De stad werd erkend vanwege de uitzonderlijke concentratie van historische monumenten en gebouwen op een kleine oppervlakte.
Wat was de vorige hoofdstad van Malta?
Voor de stichting van Valletta was Mdina de historische hoofdstad van Malta, en de stad Birgu (Vittoriosa) diende als tijdelijk bestuurscentrum van de Ridderorde. Mdina, gelegen op een heuvel in het binnenland, is nu een prachtig bewaarde middeleeuwse vestingstad die bezoekers trekt vanwege haar sfeer en architectuur.
Wat is er bijzonder aan Valletta vergeleken met andere hoofdsteden?
Valletta is bijzonder omdat het een van de kleinste maar dichtstbevolkte historische hoofdsteden ter wereld is. Op een oppervlakte van 0,8 km2 staan meer dan 320 monumenten. De stad werd in slechts enkele decennia gebouwd volgens een doordacht stedenbouwkundig plan en heeft haar historisch karakter in grote mate bewaard.
