De Yangtze is de langste rivier van China en de derde langste rivier ter wereld. Met een lengte van ruim 6.300 kilometer stroomt deze machtige rivier van het Tibetaans Plateau dwars door het hart van China naar de Oost-Chinese Zee. De Yangtze is niet alleen geografisch bijzonder, maar ook cultureel, historisch en ecologisch van immense betekenis voor China en de wereld.
De lengte en ligging van de Yangtze
De Yangtze, in het Chinees ook wel Cháng Jiāng (letterlijk: “Lange Rivier”) of Yangzi genoemd, heeft een totale lengte van ongeveer 6.300 kilometer. Daarmee is het de langste rivier van Azië en de derde langste rivier ter wereld, na de Nijl in Afrika en de Amazone in Zuid-Amerika.
Van west naar oost door China
De rivier stroomt in grote lijnen van west naar oost, van haar bron in het westen van China tot aan haar monding bij de stad Shanghai aan de Oost-Chinese Zee. Onderweg passeert de Yangtze elf Chinese provincies en regio’s, waaronder Qinghai, Yunnan, Sichuan, Hubei en Jiangsu. Steden als Chongqing, Wuhan en Nanjing liggen aan de oevers van de rivier.
Vergelijking met andere grote rivieren
Om de omvang van de Yangtze in perspectief te plaatsen: de rivier is ruim drie keer zo lang als de Rijn in Europa. Het stroomgebied van de Yangtze beslaat bijna een vijfde van het totale grondgebied van China. In dit gebied wonen meer dan 400 miljoen mensen, wat overeenkomt met ongeveer een derde van de Chinese bevolking.
De bron van de Yangtze op het Tibetaans Plateau
De bron van de Yangtze ligt op het Tibetaans Plateau, op een hoogte van meer dan 5.000 meter boven zeeniveau. Het gebied rondom de bron staat bekend om zijn extreme klimaat, met bittere koude winters en korte zomers.
Geladandong en de Tanggula-gebergte
De traditioneel erkende bron van de Yangtze bevindt zich bij de Geladandong-berg in het Tanggula-gebergte, op de grens van Tibet en de provincie Qinghai. Smeltwater van gletsjers op deze berg vormt de eerste, minuscule stroompjes die samen uitgroeien tot de machtige Yangtze. De gletsjer ligt op een hoogte van ongeveer 5.342 meter boven zeeniveau.
Tuotuo en Dam Qu: de twee bronrivieren
Technisch gezien zijn er twee belangrijke bronrivieren: de Tuotuo en de Dam Qu. De Dam Qu is iets langer, waardoor sommige geografen deze als de eigenlijke bron beschouwen. De Chinese regering erkent officieel de Tuotuo als de hoofdbron van de Yangtze, maar het debat hierover is onder geografen nog altijd niet volledig beslecht.
Het stroomgebied en de zijrivieren
Het stroomgebied van de Yangtze is gigantisch. In totaal beslaat het een oppervlakte van circa 1,8 miljoen vierkante kilometer. Dat is vergelijkbaar met de gezamenlijke oppervlakte van tientallen Europese landen. De rivier neemt water op uit honderden zijrivieren die vanuit omringende gebergten naar de hoofdstroom stromen.
Meer dan 700 zijrivieren
De Yangtze heeft meer dan 700 zijrivieren. Van die zijrivieren hebben er 49 een eigen stroomgebied van meer dan 10.000 vierkante kilometer. Bekende zijrivieren zijn onder meer de Han, de Min, de Jialing en de Wu. Deze zijrivieren zorgen voor een constante aanvoer van water, ook in droge perioden.
Meren langs de Yangtze
Langs de Yangtze liggen ook grote meren die fungeren als natuurlijke wateropslagplaatsen. Het Dongting-meer en het Poyang-meer zijn twee van de grootste zoetwatermeren van China en hebben een directe verbinding met de Yangtze. In natte jaren lopen deze meren ver buiten hun oevers uit en fungeren ze als buffer tegen overstromingen.
De Drie Kloven Dam: ’s werelds grootste stuwdam
Geen enkel bouwwerk symboliseert de menselijke beheersing van de Yangtze zo krachtig als de Drie Kloven Dam, in het Chinees bekend als Sānxiá Dàbà. Deze dam, voltooid in 2006, is de grootste waterkrachtcentrale ter wereld.
Bouw en capaciteit
De bouw van de Drie Kloven Dam duurde meer dan tien jaar en vergde een investering van tientallen miljarden euro’s. De dam is 2.335 meter lang en 185 meter hoog. De 32 turbines van de centrale kunnen samen 22.500 megawatt aan elektriciteit opwekken, genoeg om tientallen miljoenen huishoudens van stroom te voorzien. De dam levert ook een bijdrage aan de beheersing van overstromingen langs de middenloop van de Yangtze.
Verplaatsing van 1,2 miljoen mensen
De aanleg van het stuwmeer achter de Drie Kloven Dam had verstrekkende sociale gevolgen. Meer dan 1,2 miljoen mensen moesten worden herhuisvest omdat hun woonplaatsen onder water kwamen te staan. Meer dan 1.000 steden, dorpen en archeologische vindplaatsen verdwenen voor altijd onder het wateroppervlak. Dit maakt de Drie Kloven Dam tot een van de meest ingrijpende infrastructuurprojecten in de menselijke geschiedenis.
Ecologie en biodiversiteit van de Yangtze
De Yangtze en haar stroomgebied herbergen een uitzonderlijke biodiversiteit. De regio rondom de Drie Kloven wordt beschouwd als een van de belangrijkste biodiversiteitshotspots van de wereld, met meer dan 6.400 plantensoorten, 3.400 insectensoorten, 300 vissoorten en meer dan 500 soorten gewervelde landdieren.
Bedreigde diersoorten
De Yangtze is de leefomgeving van bijzondere, maar sterk bedreigde diersoorten. De Yangtze-vinloze bruinvis is een van de meest bedreigde walvisachtigen ter wereld. De Chinese rivierdolfijn, ook wel baiji genoemd, werd in 2006 functioneel uitgestorven verklaard na eeuwen van co-existentie met de mens. De Chinese steur, een van de grootste zoetwatervissen ter wereld en een levend fossiel, staat eveneens op de rand van uitsterven door overbevissing en de aantasting van zijn leefgebied.
Milieudruk en herstelprojecten
De combinatie van intensieve scheepvaart, industrie, landbouw en de gevolgen van de Drie Kloven Dam legt een enorme druk op het ecosysteem van de Yangtze. De Chinese overheid heeft hierop gereageerd met een tienjarig visverbod langs de Yangtze, ingegaan in 2021, om de visstand te laten herstellen. Ook worden er actieve herstelprojecten uitgevoerd om de leefomgeving van bedreigde soorten te verbeteren.
De Yangtze in de Chinese cultuur en geschiedenis
De Yangtze speelt een centrale rol in de Chinese cultuur, literatuur en geschiedenis. De rivier wordt al duizenden jaren bezongen in gedichten, schilderijen en verhalen. Ze vormt bovendien een historische scheidslijn tussen Noord- en Zuid-China, met elk hun eigen dialect, keuken, klimaat en cultuur.
Historische veldslagen en keizerrij
Langs de oevers van de Yangtze werden enkele van de meest beslissende veldslagen uit de Chinese geschiedenis uitgevochten. De Slag bij de Rode Kliffen (208 n.Chr.), beroemd geworden door de klassieke Chinese roman De drie koninkrijken, vond plaats op de Yangtze. Deze slag, waarbij een kleine coalitievloot een veel grotere tegenstander versloeg, is tot op de dag van vandaag een cultureel ankerpunt in China.
De Yangtze als handelsroute
Door de eeuwen heen diende de Yangtze als een van de belangrijkste handelsroutes van China. Goederen als rijst, zijde, thee en porselein werden via de rivier van de vruchtbare zuidelijke provincies naar het noorden en omgekeerd vervoerd. De vluchtige bruuske stroming in de Drie Kloven vormde echter een gevaarlijk knelpunt, dat schipers eeuwenlang dwong hun lading handmatig over de klippen te sjouwen.
Overstromingen en waterbeheer langs de Yangtze
De Yangtze staat bekend om haar hevige seizoensoverstromingen, die gedurende de Chinese geschiedenis miljoenen mensen het leven hebben gekost en de beschaving tegelijkertijd hebben gevormd. In de zomermaanden zwellen de waterniveaus enorm aan door smeltwater en moessonregens.
De catastrofale overstroming van 1998
De overstroming van 1998 is een van de ergste rampen in de recente Chinese geschiedenis. Het wassende water trof meer dan 200 miljoen mensen, verwoestte miljoenen huizen en eiste het leven van ruim 3.000 personen. De economische schade bedroeg tientallen miljarden dollars. Mede als reactie op deze ramp werd de bouw van de Drie Kloven Dam versneld en werden grootschalige dijkversterkingsprojecten opgestart.
Modern waterbeheer
Tegenwoordig reguleert een uitgebreid systeem van dijken, sluizen, stuwdammen en overstromingsgebieden de waterstand van de Yangtze. Toch vormt klimaatverandering een groeiende bedreiging: hevigere regenval en onregelmatigere neerslag maken het steeds moeilijker om overstromingen te voorspellen en te beheersen. In 2020 bereikte de Yangtze opnieuw recordhoogten, met grote overstromingen in Hubei en Jiangxi tot gevolg.
Economisch belang van de Yangtze
De Yangtze is de economische ruggengraat van China. De rivier en haar stroomgebied vertegenwoordigen meer dan 40 procent van het Chinese bruto binnenlands product. Langs de oever liggen enkele van de drukste industriegebieden, havencentra en megasteden van de wereld.
Scheepvaart en haven Shanghai
De Yangtze is over een afstand van meer dan 2.500 kilometer bevaarbaar voor zeeschepen, waardoor Shanghai, gelegen aan de riviermonding, de drukste containerhaven ter wereld is. Grote zeeschepen varen tot diep in het binnenland van China, naar steden als Wuhan en Chongqing. Dit maakt de Yangtze voor China vergelijkbaar met wat de Rijn voor Europa betekent: een slagader voor handel en transport.
Landbouw in het stroomgebied
Het vruchtbare Yangtze-stroomgebied is een van de belangrijkste landbouwregio’s van China. Rijst, tarwe, maïs, katoen en diverse groenten worden hier in grote hoeveelheden verbouwd. De Sichuan-vlakte, aan de bovenloop van de rivier, staat bekend als het “land van overvloed” vanwege haar uitzonderlijk vruchtbare grond. De Yangtze-delta, rondom Shanghai, is een van de dichtstbevolkte en meest productieve agrarische gebieden ter wereld.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is de Yangtze precies?
De Yangtze is ongeveer 6.300 kilometer lang, al variëren de exacte meting afhankelijk van hoe de bron wordt bepaald. Dit maakt de rivier de langste van China en de derde langste ter wereld.
Waarom wordt de Yangtze de “Lange Rivier” genoemd?
De Chinese naam Cháng Jiāng betekent letterlijk “Lange Rivier”, een directe verwijzing naar de enorme lengte van de rivier. De naam Yangtze of Yangzi is afgeleid van een historische naam voor het gedeelte van de rivier nabij de stad Yangzhou.
Is de Yangtze gevaarlijk om te bevaren?
Historisch gezien was de Yangtze, met name het gedeelte door de Drie Kloven, zeer gevaarlijk vanwege sterke stroming, rotspartijen en snel veranderende waterstanden. Na de bouw van de Drie Kloven Dam is het water in dat gedeelte gestegen en is de vaarroute veiliger en breder geworden. De rivier trekt nog altijd jaarlijks honderdduizenden toeristen aan die per cruiseschip door de indrukwekkende kloven varen.
Welke dieren leven er in en rond de Yangtze?
De Yangtze herbergt bijzondere soorten zoals de Yangtze-vinloze bruinvis, de Chinese steur en de Chinees alligator. Veel van deze soorten zijn ernstig bedreigd door overbevissing, vervuiling en habitatverlies. De Chinese baiji-dolfijn wordt als functioneel uitgestorven beschouwd.
Wat is de rol van de Yangtze in de Chinese economie?
Het stroomgebied van de Yangtze is goed voor meer dan 40 procent van het Chinese bruto binnenlands product. De rivier dient als transportroute voor goederen, als energiebron via waterkracht en als waterleverancier voor landbouw en industrie. Miljoenen mensen zijn rechtstreeks afhankelijk van de rivier voor hun levensonderhoud.
Hoe groot is de Drie Kloven Dam?
De Drie Kloven Dam is de grootste waterkrachtcentrale ter wereld, met een opwekvermogen van 22.500 megawatt. De dam is 2.335 meter lang en 185 meter hoog. Het stuwmeer achter de dam strekt zich meer dan 600 kilometer stroomopwaarts uit.
