Roald Dahl was van beroep schrijver, maar dat was lang niet zijn enige beroep. Voordat hij wereldberoemd werd met boeken als Charlie en de Chocoladefabriek en Matilda, werkte hij achtereenvolgens als oliehandelaar bij Shell, als gevechtspiloot bij de Royal Air Force en als spion voor de Britse geheime dienst. Zijn leven lees je sneller dan een van zijn eigen avontuurlijke verhalen.
De vraag “wat was het beroep van Roald?” gaat dus over meer dan alleen zijn schrijversloopbaan. Elk beroep dat hij uitoefende, liet sporen na in zijn werk. Zijn ervaringen als piloot leverden zijn eerste gepubliceerde verhalen op. Zijn periode als spion inspireerde hem tot complexe, listige personages. En zijn liefde voor chocolade, die begon al in zijn jeugd toen hij mocht proefen voor Cadbury.
Van schooljongen tot Shell-medewerker: het begin van zijn loopbaan
Roald Dahl werd op 13 september 1916 geboren in Llandaff, Wales, als kind van Noorse ouders. Zijn vader Harald Dahl en zijn oudste zus Astri stierven allebei toen Roald drie jaar oud was. Zijn moeder Sofie Magdalene bleef alleen achter met zes kinderen en zorgde ervoor dat zij allemaal naar goede scholen gingen.
Na zijn schooltijd aan Repton School in 1934 koos Dahl bewust voor avontuur in plaats van een universitaire opleiding. Hij solliciteerde bij Shell, de grote Britse oliemaatschappij, en werd aangenomen. Shell stuurde hem in 1938 naar Afrika, naar wat nu Tanzania heet (destijds Tanganyika). Daar verkocht hij olie aan klanten in het binnenland, reisde hij door onherbergzame streken en leerde hij leven in een heel andere cultuur.
Zijn werk bij Shell gaf hem praktische kennis van de wereld buiten Europa. Hij leerde omgaan met extreme omstandigheden, zorgde voor zijn eigen transport en moest problemen zelfstandig oplossen. Dat avontuurlijke zelfstandigheidsgevoel zie je later terug in de manier waarop zijn boekenkinderen problemen aanpakken: ook zij vertrouwen op hun eigen slimheid en vastberadenheid.
Shell was dus strikt genomen zijn eerste echte beroep na school. Maar de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. In 1939 brak de oorlog uit en koos Dahl, net als veel andere jonge mannen van zijn generatie, voor militaire dienst.
Gevechtspiloot bij de Royal Air Force (RAF)
Roald Dahl meldde zich in 1939 aan bij de Royal Air Force in Nairobi, Kenya. Hij begon zijn vliegtraining op een de Havilland Tiger Moth biplane en klom snel op tot gevechtspiloot. Zijn opleiding was intensief: hij vloog solo al na slechts enkele uren les.
In september 1940 kreeg hij zijn eerste gevechtsopdracht. Onderweg naar zijn squadron in Libie liep het echter dramatisch mis: Dahl raakte de grond terwijl hij ’s nachts landde in de woestijn. Zijn vliegtuig, een Gloster Gladiator, stortte neer. Hij brak zijn neus, zijn schedel raakte beschadigd en hij verloor tijdelijk zijn gezichtsvermogen. Maandenlang herstelde hij in een ziekenhuis in Alexandrie.
Zodra hij enigszins hersteld was, eiste Dahl zijn terugkeer naar de cockpit op. In 1941 vloog hij opnieuw gevechtsmissies, dit keer boven Griekenland en Syrie. Hij vocht in de Tweede Wereldoorlog aan de zijde van de geallieerden en schoot volgens bronnen vijf vijandelijke vliegtuigen neer, waarmee hij officieel de status van “ace” (vliegkampioen) behaalde. De aanhoudende hoofdpijnklachten en nekproblemen als gevolg van zijn crash maakten verdere actieve vliegdienst onmogelijk. In 1942 werd hij eervol ontslagen uit actieve dienst.
Zijn ervaringen als piloot werden direct de basis voor zijn schrijversloopbaan. Zijn allereerste gepubliceerde verhaal, “A Piece of Cake” uit 1942, beschreef zijn eigen vliegtuigcrash. Schrijver C.S. Forester moedigde hem aan zijn herinneringen op te schrijven voor het American magazine Saturday Evening Post. Zo begon alles.
Spion voor de Britse geheime dienst
Na zijn actieve dienst als piloot werd Dahl in 1942 benoemd tot assistent luchtattache bij de Britse ambassade in Washington D.C. Dat klinkt diplomatiek, maar in werkelijkheid had zijn functie een dubbel karakter: hij werkte ook als inlichtingenofficier voor de British Security Co-ordination (BSC), een organisatie die nauw samenwerkte met MI6.
Zijn taak? Informatie verzamelen over de politieke stemming in de Verenigde Staten en die doorspelen aan Winston Churchill. Amerika was in 1942 net de oorlog ingestapt, maar er was nog veel scepsis over Brits-Amerikaanse samenwerking. Dahl bewoog zich in de hoogste sociale kringen van Washington, onderhield contacten met invloedrijke politici en journalisten en rapporteerde regelmatig over wat hij hoorde en zag.
Naast Churchill werkte Dahl ook samen met een andere schrijver-spion: Ian Fleming, de latere bedenker van James Bond. Sommige biografen beweren dat Flemings ervaringen met Dahl hem hebben geinspierd bij het bedenken van de 007-figuur. Of dat klopt, valt niet met zekerheid te zeggen, maar het is een boeiend gegeven.
Zijn werk als spion bleef lang vrijwel onbekend. Pas in 2006 bracht de historicus Jennet Conant in haar boek “The Irregulars” de details naar buiten. Dahl zelf sprak er zelden openlijk over. Hij beschouwde zijn spionagewerk als onderdeel van zijn oorlogsplicht, niet als een identiteit. Net als Gandhi, die zijn levensmissie ook niet in een enkel beroep liet samenvallen.
Schrijver: het beroep waarmee hij onsterfelijk werd
Na de oorlog vestigde Dahl zich als fulltime schrijver. Zijn eerste bundel voor volwassenen, “Over to You” (1946), bevatte verhalen over de oorlog. Al snel bleek dat hij ook een bijzondere gave had voor griezelige, ironische verhalen voor volwassenen, die later gebundeld werden in titels als “Tales of the Unexpected”.
Maar zijn grootste succes behaalde hij met kinderboeken. Zijn schuurplek achter zijn huis in Great Missenden, Engeland, een kleine houten hut die hij “the writing hut” noemde, werd de broedplaats voor zijn beroemdste verhalen. Daar schreef hij elke ochtend van 10:00 tot 12:00 uur, zittend in een comfortabele stoel met een houten schrijfplank op zijn schoot.
De verhalen die hij er produceerde, zijn inmiddels klassiekers. James en de Reuzenperzik verscheen in 1961. Charlie en de Chocoladefabriek volgde in 1964. De BVR (De Beste Vriend Reus) in 1982. Matilda in 1988. Totaal schreef Dahl meer dan 20 kinderboeken en tientallen verhalen voor volwassenen. Zijn boeken zijn vertaald naar 63 talen en er zijn wereldwijd meer dan 300 miljoen exemplaren van verkocht.
Zijn schrijfstijl was onmiskenbaar: hij combineerde griezeligheid met humor, gaf kinderen meer macht dan volwassenen en beschreef volwassenen die zich slecht gedroegen met scherp plezier. Kinderen vonden in zijn boeken een wereld waarin de kleinen uiteindelijk winnen. Dat was een bewuste keuze: Dahl geloofde dat kinderen eerlijker waren dan de meeste volwassenen.
Overzicht van alle beroepen van Roald Dahl
Roald Dahl oefende in zijn leven meerdere beroepen uit. Onderstaande tabel geeft een overzicht van zijn carriere, per periode en locatie.
| Periode | Beroep | Locatie | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|
| 1934-1939 | Handelsvertegenwoordiger Shell | Afrika (Tanganyika) | Verkoop van olie aan klanten in het binnenland |
| 1939-1942 | Gevechtspiloot RAF | Kenya, Libie, Griekenland, Syrie | Vliegtuigcrash in 1940, vijf vijandelijke toestellen neergeschoten |
| 1942-1945 | Diplomaat en spion (BSC/MI6) | Washington D.C., USA | Inlichtingen voor Churchill, samenwerking met Ian Fleming |
| Vanaf 1942 | Schrijver (volwassen fictie) | New York, Engeland | Eerste verhaal gepubliceerd na aanmoediging van C.S. Forester |
| Vanaf 1961 | Schrijver (kinderboeken) | Great Missenden, Engeland | James en de Reuzenperzik, Charlie en de Chocoladefabriek, Matilda |
| 1965 | Mede-uitvinder medisch apparaat | Engeland | Hielp een hydraulische hersenklep te ontwikkelen voor zijn eigen zoon Theo |
| 1965-1990 | Schrijver scenariofilms | Engeland/Hollywood | Schreef het scenario voor twee James Bond-films (You Only Live Twice, 1967) |
Het is opvallend hoe breed zijn loopbaan was. Dahl was nooit iemand die zich liet inperken tot een vakje. Zijn veelzijdigheid maakte hem ook als schrijver rijker: elk beroep voedde zijn verbeeldingskracht met echte ervaringen.
Roald als mede-uitvinder: de Wade-Dahl-Till klep
Minder bekend, maar zeker het vermelden waard: Roald Dahl was ook betrokken bij de uitvinding van een medisch apparaat. Zijn zoon Theo werd in 1960, als baby van vier maanden, aangereden door een taxi in New York. Theo liep ernstig hersenletsel op en had een waterhoofde. De drainagebuisjes die artsen gebruikten, verstopten voortdurend.
Dahl, die zich als ouder weigerde neer te leggen bij het falen van beschikbare technologie, bracht hydraulisch ingenieur Stanley Wade en neurochirurg Kenneth Till samen. Samen ontwikkelden ze de Wade-Dahl-Till klep, een verbeterd drainagesysteem voor hydrocefalie (waterhoofde). De klep werd in de vroege jaren 1960 gebruikt bij meer dan 3.000 kinderen wereldwijd. Theo herstelde uiteindelijk zonder de klep nodig te hebben, maar duizenden andere kinderen profiteerden er wel van.
Dit zijpad in zijn loopbaan is typerend voor Dahl: als hij een probleem zag dat opgelost kon worden, zocht hij naar mensen met de juiste kennis en bracht die samen. Die probleemoplossende instelling was ook al zichtbaar bij Shell en bij de RAF. Voor wie geinteresseerd is in andere bijzondere beroepen uit de geschiedenis, is het overzicht van beroepen in het oude Egypte een mooie vergelijking: ook toen maakten mensen loopbanen die ver buiten de gebaande paden lagen.
Dahl werkte ook mee aan het scenario van de James Bond-film “You Only Live Twice” (1967). Zijn ervaring als spion in Washington gaf hem inzicht in hoe geheime diensten echt werkten, iets wat hij goed kon gebruiken bij het schrijven van spionage-scenario’s. De connectie met Ian Fleming, zijn collega-spion uit de oorlog, maakte deze opdracht extra persoonlijk.
Checklist: wat maakte Roald Dahl tot het veelzijdige talent dat hij was
Wie Dahls loopbaan analyseert, ziet een aantal kenmerken die door alle beroepen heen lopen. Hieronder staan de eigenschappen die hem telkens opnieuw succesvol maakten, ongeacht het veld waarin hij werkte.
- Fysieke moed: Als RAF-piloot vloog hij gevechtsmissies in gevaarlijke zones. Na zijn bijna-fatale crash in 1940 eiste hij zijn terugkeer naar de cockpit op, tegen medisch advies in.
- Sociale intelligentie: Als spion bewoog hij zich moeiteloos in de hogere kringen van Washington. Hij bouwde vertrouwen op bij mensen die hem informatie gaven zonder te beseffen dat hij die doorspeelde aan de Britse inlichtingendienst.
- Doorzettingsvermogen: Zijn schrijverscarriere begon traag. Zijn eerste verhalen werden meerdere keren afgewezen voordat ze werden gepubliceerd. Hij bleef schrijven, ook als het niet direct resulteerde in succes.
- Observatievermogen: Of hij nu in de Afrikaanse bush werkte, over Griekenland vloog of in Washington cocktailparty’s bezocht, Dahl registreerde alles. Dat vermogen om details op te slaan en later te gebruiken, maakte zijn verhalen zo levendig.
- Gevoel voor ironie: Dahl zag het grappige in serieuze situaties en het ernstige in alledaagse dingen. Dat maakte zijn verhalen onvoorspelbaar. Net als bij Anne Frank, wiens dagboek ook een sterk persoonlijk observatievermogen toont, maakte zijn eerlijkheid zijn werk tijdloos.
- Vermogen tot samenwerking: Of het nu ging om de RAF, de BSC of zijn medische uitvinding voor zijn zoon, Dahl wist altijd de juiste mensen te vinden en te verbinden.
- Empathie voor kinderen: Dahl geloofde oprecht dat kinderen onderschat werden door volwassenen. Dat geloof vormde de kern van zijn populairste boeken: Matilda, de BVR, Charlie. Zijn kinderen winnen altijd.
- Bereidheid tot risico: Van zijn beslissing om naar Afrika te gaan, tot zijn keuze om te stoppen met diplomatie en fulltime schrijver te worden: Dahl koos keer op keer voor het pad met het meeste avontuur en het minste zekerheid.
Deze combinatie van eigenschappen verklaart waarom hij in zulke verschillende werelden kon functioneren. Veel mensen zijn goed in een beroep. Dahl was goed in het beroep dat hij op dat moment uitoefende, en deed daarna iets heel anders, even goed.
Wie meer wil weten over mensen die in de geschiedenis meerdere rollen vervulden, kan ook lezen over Florence Nightingale, die ook veel verder ging dan haar bekendste beroep van verpleegster suggereert.
Controverses en erfenis
Roald Dahl overleed op 23 november 1990 op 74-jarige leeftijd in Oxford. Zijn nalatenschap is groot, maar ook niet vrij van discussie. In de loop der jaren kwamen antisemitische uitspraken uit zijn interviews en essays naar boven. In 2023 besloot uitgever Puffin Books tekstwijzigingen door te voeren in zijn kinderboeken, wat leidde tot een brede maatschappelijke discussie over de grenzen van het aanpassen van literair erfgoed. Uiteindelijk besloot de uitgeverij de originele teksten toch te bewaren naast de aangepaste versies.
Zijn boeken blijven echter onverminderd populair. Het Roald Dahl Museum and Story Centre in Great Missenden, opgericht in 2005, trekt jaarlijks tienduizenden bezoekers. Zijn schrijfhut staat er tentoongesteld. De chocoladefabriek en de BVR zijn verfilmd meerdere keren. Zijn verhalen voor volwassenen zijn de basis geweest voor de BBC-serie “Tales of the Unexpected”.
Zijn boeken zijn ook cultureel opmerkelijk: ze bevatten, net als de beste mythologische verhalen, een morele laag die pas volledig zichtbaar wordt als je er als volwassene naar terugkijkt. De boosdoeners zijn altijd volwassenen die macht misbruiken. De helden zijn altijd mensen die weigeren te geloven dat zij zwakker zijn dan anderen denken.
De impact van zijn werk op de kinderliteratuur is moeilijk te overschatten. Schrijvers als J.K. Rowling en Philip Pullman hebben hem meerdere keren als invloed genoemd. Zijn stijl, die combinatie van warmte, griezeligheid en humor, is nog steeds herkenbaar in veel moderne kinderboeken.
Veelgestelde vragen
Wat was het hoofdberoep van Roald Dahl?
Roald Dahls bekendste beroep was schrijver, zowel van kinderboeken als van verhalen voor volwassenen. Zijn kinderboeken als Charlie en de Chocoladefabriek, Matilda en De BVR zijn zijn bekendste werken. Zijn carriere als schrijver begon echter pas na zijn tijd als RAF-piloot en spion, waardoor zijn leven een veelzijdigheid had die zijn werk sterk beinvloedde.
Was Roald Dahl echt een spion?
Ja, Roald Dahl werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog als inlichtingenofficier voor de British Security Co-ordination (BSC), een Britse geheime dienst die nauw samenwerkte met MI6. Vanuit zijn functie als luchtattache in Washington verzamelde hij informatie over de politieke sfeer in de VS en speelde die door aan Winston Churchill. Zijn spionagewerk bleef lang vrijwel onbekend en werd pas in 2006 breed belicht door historica Jennet Conant.
Wanneer begon Roald Dahl met schrijven?
Dahl schreef zijn eerste verhaal in 1942, na aanmoediging van de schrijver C.S. Forester. Forester had hem gevraagd zijn ervaringen als RAF-piloot op te schrijven voor een Amerikaans tijdschrift. Het resultaat, “A Piece of Cake”, beschreef zijn vliegtuigcrash in Libie in 1940. Zijn eerste kinderboek, James en de Reuzenperzik, verscheen in 1961.
Welke boeken schreef Roald Dahl voor kinderen?
Roald Dahl schreef meer dan twintig kinderboeken. De bekendste zijn James en de Reuzenperzik (1961), Charlie en de Chocoladefabriek (1964), Danny, de wereldkampioen (1975), De BVR (1982), De Heksen (1983) en Matilda (1988). Zijn boeken zijn vertaald naar 63 talen en er zijn wereldwijd meer dan 300 miljoen exemplaren van verkocht.
Hoe raakte Roald Dahl gewond als piloot?
In september 1940 stortte Dahl neer met een Gloster Gladiator biplane in de Libische woestijn. De exacte oorzaak is nooit volledig opgehelderd: hij had een verkeerde locatie-opgave ontvangen voor een noodlanding en raakte de grond terwijl hij’s nachts landde. Hij brak zijn neus, had ernstige hoofdwonden en raakte tijdelijk zijn zicht kwijt. Na maanden herstel in Alexandrie keerde hij toch terug naar actieve vliegdienst.
Welk medisch apparaat heeft Roald Dahl helpen uitvinden?
Na het ongeluk van zijn zoon Theo in 1960, die hersenletsel opliep en waterhoofde ontwikkelde, hielp Dahl de Wade-Dahl-Till klep te ontwikkelen. Samen met hydraulisch ingenieur Stanley Wade en neurochirurg Kenneth Till ontwierp hij een verbeterd drainagesysteem voor kinderen met hydrocefalie. Dit apparaat werd in de vroege jaren 1960 gebruikt bij meer dan 3.000 kinderen wereldwijd. Het is een van de minst bekende maar meest tastbare bijdragen van Dahl buiten de literatuur.
