De meest voorkomende achternaam in Nederland is De Jong, gevolgd door Jansen en De Vries. Samen dragen meer dan 250.000 Nederlanders een van deze drie namen. Maar hoe kom je aan zo’n achternaam, en wat zegt de top-25 over de Nederlandse geschiedenis?
In dit overzicht verkennen we de populairste achternamen aan de hand van concrete scenario’s: wat overkomt iemand die de naam De Vries draagt, wat vertelt de naam Bakker over zijn roots, en hoe kijkt een naamonderzoeker naar al die Van den Bergen? Zo wordt droge statistiek een levend verhaal over wie we zijn als volk.
De top-25 meest voorkomende achternamen in Nederland
De gegevens hieronder zijn gebaseerd op de Basisregistratie Personen (BRP) en gepubliceerd via het Meertens Instituut en het Centraal Bureau voor de Statistiek. De telling betreft personen die in Nederland ingeschreven staan, met de meest recente beschikbare cijfers (peiling 2025-2026).
| # | Achternaam | Geschat aantal | Categorie |
|---|---|---|---|
| 1 | De Jong | circa 92.000 | Bijvoeglijk naamwoord |
| 2 | Jansen | circa 84.000 | Patroniem |
| 3 | De Vries | circa 79.000 | Herkomst |
| 4 | Bakker | circa 62.000 | Beroep |
| 5 | Janssen | circa 61.000 | Patroniem (variant) |
| 6 | Visser | circa 46.000 | Beroep |
| 7 | Smit | circa 45.000 | Beroep |
| 8 | Meijer | circa 44.000 | Beroep/status |
| 9 | De Boer | circa 43.000 | Beroep |
| 10 | Van den Berg | circa 42.000 | Topografisch |
| 11 | Van de Berg | circa 30.000 | Topografisch (variant) |
| 12 | Van Dijk | circa 29.000 | Topografisch |
| 13 | Mulder | circa 28.000 | Beroep |
| 14 | Peters | circa 27.000 | Patroniem |
| 15 | Hendriks | circa 26.000 | Patroniem |
| 16 | Van der Berg | circa 25.000 | Topografisch (variant) |
| 17 | Peeters | circa 25.000 | Patroniem (Belgisch/Limburgs) |
| 18 | Vermeer | circa 16.000 | Topografisch/beroep |
| 19 | Brouwer | circa 21.000 | Beroep |
| 20 | Jacobs | circa 20.000 | Patroniem |
| 21 | Willems | circa 19.000 | Patroniem |
| 22 | Linden | circa 18.000 | Topografisch |
| 23 | Vos | circa 18.000 | Bijnaam (dier) |
| 24 | Kok | circa 17.000 | Beroep |
| 25 | De Graaf | circa 16.000 | Status/bijnaam |
Opvallend: als je Jansen en Janssen (met dubbele s) bij elkaar optelt, komen er meer dan 145.000 mensen op de teller. Die gecombineerde naamvariant zou De Jong ruimschoots van de troon stoten. Maar officieel tellen naamregistraties per spelling afzonderlijk.
Casus 1: De naam De Jong, of “de jongste van de familie”
Stel je voor: je bent genealoog en je zoekt de roots van een familie De Jong uit Friesland. Al snel merk je dat de naam niet verwijst naar iemands leeftijd op het moment van naamsaanneming, maar naar de positie in de familiestructuur. De Jong betekent “de jongere” of “de jongste zoon”, ter onderscheid van een vader of oom met dezelfde voornaam. In de tijd dat iedereen in een dorp Jan of Pieter heette, was het praktisch om de jongste Jan als “Jan de Jong” aan te duiden.
De naam is bijzonder populair in Noord-Holland, Friesland en Zeeland. Dat heeft te maken met de regionale bevolkingsdichtheid en de manier waarop dorpsgemeenschappen namen doorgaven. In steden als Amsterdam en Groningen kom je de naam ook veel tegen, maar de concentratie ligt duidelijker in de noordwestelijke provincies.
Wat de naam extra interessant maakt: er zijn geen twee families De Jong die dezelfde stamboom delen. De naam is zo algemeen geworden dat hij tienduizenden totaal onverwante lijnen vertegenwoordigt. Voor een genealoog betekent dat: goed zoeken naar aanvullende gegevens zoals woonplaats, beroep en geboorteplaats, want de achternaam alleen geeft te weinig houvast.
Een bijkomend feit: in de Nederlandse politiek en cultuur is De Jong een bekende naam. Piet de Jong was premier van Nederland van 1967 tot 1971. En Lodewijk de Jong schreef het standaardwerk over de Nederlandse Tweede Wereldoorlog. De naam heeft dus ook een cultureel gewicht dat zijn frequentie benadrukt.
Casus 2: Jansen, de naam die miljoenen dragen in allerlei varianten
Tessa heeft een Jansen als achternaam. Ze ontdekt op een familiebijeenkomst dat haar neef Jansen heet, haar buurman ook, en haar huisarts eveneens. Toeval? Niet echt. Jansen is een patroniem: het betekent letterlijk “zoon van Jan”. Jan was eeuwenlang de meest gebruikte mannennaam in Nederland, vernoemd naar Johannes de Apostel. Wie de zoon van Jan was, heette dus al snel Jan’s sone, later Jansen.
De spelling varieert flink. Je hebt Jansen (meest voorkomend in het noorden en midden van Nederland), Janssen (vaker in Limburg en Brabant, met Belgische invloeden), Janssen met een kapitale J aan het begin maar ook twee s’en aan het einde, en zelfs Jansens met een extra s als genitief. Al die varianten samen vertegenwoordigen een enorme groep Nederlanders.
Interessant detail: patroniemen als Jansen, Pietersen, Willems en Hendriks waren vóór 1811 vaak niet meer dan tijdelijke aanduidingen. Ze veranderden nog weleens per generatie. Pas toen Napoleon de officiële registratie van achternamen verplicht stelde, werd Jansen definitief vastgelegd als familienaam. Daarna bleef hij, van vader op kind doorgegeven, voor altijd dezelfde spelling houden.
Er bestaat een gezegde: “zo gewoon als Jan Jansen”. Dat zegt genoeg. De naam staat symbool voor de gemiddelde, anonieme Nederlander, vergelijkbaar met “Jan Modaal” of “Koos” in andere contexten. Heel gewoon, heel herkenbaar, en overal te vinden.
Casus 3: De Vries, een naam die herkomst vastlegt
Marco de Vries woont in Utrecht, maar zijn achternaam verwijst naar een plek honderden kilometers verderop: Friesland. De Vries betekent letterlijk “de Fries”, iemand afkomstig uit de provincie Friesland of de Friese regio. In de middeleeuwen trokken Friezen naar andere streken voor werk of handel. Zodra een Fries in Amsterdam of Leiden aankwam, noemden de lokale bewoners hem gewoon “de Vries”, de Fries. Die bijnaam werd zijn naam.
Dit patroon zie je bij veel topografische en herkomstnamen. Van Dijk verwijst naar iemand die bij een dijk woonde of vandaan kwam. Van den Berg betekent “van de berg”, al zijn bergen in Nederland schaars. Van der Laan verwees naar iemand bij een laan. Herkomstnamen zijn de stille getuigen van de vroegere migratie binnen Nederland zelf.
Wat De Vries onderscheidt van Jansen of De Jong: de naam is geografisch heel sterk geconcentreerd. De meeste dragers wonen in de randstad en in het noorden van Nederland. In Groningen, Drenthe en Overijssel kom je de naam relatief vaker tegen dan in Limburg of Zeeland. Dat patroon klopt met de historische migratieroutes van Friezen richting de Hollandse steden.
Friesland heeft overigens zijn eigen naamcultuur. Friese namen als Dijkstra, Bouma, Hoekstra, Wiersma en Jongsma zijn typisch voor die provincie en dragen het achtervoegsel -stra of -sma, wat “van” of “uit” betekent. Die namen vind je nauwelijks buiten Friesland, wat de regionale verdeling van achternamen in Nederland heel duidelijk maakt.
Vier grote categorieën achternamen: hoe ze zijn ontstaan
Nederlandse achternamen vallen ruwweg in vier groepen uiteen. Die categorieën verklaren meteen waarom zoveel namen op beroepen, plaatsen of vadersnamen lijken te slaan. Dat is geen toeval: het waren de meest logische manieren om mensen van elkaar te onderscheiden in een tijd zonder trouwboekjes of paspoorten.
- Beroepsnamen: Bakker, Visser, Smit, Mulder, Brouwer, Kok, Timmerman, Kuiper, Schilder. De naam verwees naar het beroep van de naamgever of zijn voorouder. Bakker is de vierde meest voorkomende naam in Nederland, wat aangeeft hoeveel mensen vroeger in de broodbakkerij werkten of ernaast woonden.
- Patroniemen (vadersnamen): Jansen (zoon van Jan), Peters (zoon van Peter), Willems (van Willem), Hendriks (van Hendrik), Jacobs (van Jacob). Dit zijn verreweg de meest voorkomende namen en ze verklaren waarom zoveel Nederlandse namen eindigen op -s of -sen.
- Topografische namen: Van den Berg, Van Dijk, Van der Laan, De Vries, Van den Bosch, Van der Meer. Ze beschrijven de plek waar iemand woonde of vandaan kwam: een berg, een dijk, een laan, een bos, een meer.
- Bijnamen: Vos (slim als een vos), De Groot (de grote), Zwart (donker van haar), De Wolf, De Cock. Sommige zijn grappig of onverwacht, maar ze verwezen ooit naar een kenmerk van de persoon: uiterlijk, karakter of een incident.
Er is ook een vijfde groep die minder vaak wordt benoemd: namen van immigranten en religieuze minderheden. Joodse achternamen als Levi, Cohen, Rodrigues en De Leon zijn veelal herleidbaar tot Portugese of Sefardische Joden die in de zeventiende eeuw naar Amsterdam kwamen. En namen als Marouf, El Amine of Yilmaz zijn via recentere immigratiegolven in de Nederlandse namenstatistiek terechtgekomen.
Hoe Napoleon de achternaam verplicht maakte in 1811
Voordat 1811 aanbrak, hadden veel gewone Nederlanders geen vaste achternaam. Adel en geestelijkheid wel, kooplieden ook, maar boeren en arbeiders werkten prima toe met een voornaam en de naam van hun vader. Jan de Bakker was gewoon de Jan die bakte, niet de Jan die per se Bakker heette als erfelijke familienaam.
Op 18 augustus 1811 veranderde dat. Napoleon Bonaparte had Nederland als Koninkrijk Holland ingelijfd bij zijn keizerrijk, en hij wilde een uniform registratiesysteem voor belasting, dienstplicht en de burgerlijke stand. Zijn decreet verplichtte iedereen om zich bij het gemeentehuis te melden en een officiële, vaste achternaam te laten registreren.
De meeste mensen namen een naam die ze al gewend waren. Wie al generaties lang “de Bakker” heette, schreef zich gewoon in als Bakker. Pas hier en daar kozen mensen bewust voor een vreemde of grappige naam, misschien als protest of uit onbegrip. Vandaar namen als Naaktgeboren, Borst of Poepjes. Maar historisch onderzoek toont aan dat veel van die namen al ouder zijn dan 1811. Het verhaal dat mensen Napoleon bewust voor gek wilden zetten, is grotendeels een mythe.
Na de val van Napoleon probeerden sommige Nederlanders hun naam te wijzigen of te laten schrappen. Dat mocht niet zo gemakkelijk meer. De wet zat er inmiddels stevig in. En zo werden namen die eeuwen lang luchtig aanduidingen waren geweest, ineens erfelijk vastgelegd voor alle toekomstige generaties.
Meer over hoe taal en gewoonten hun weg vinden in het dagelijks leven lees je in het artikel over waarom we doei zeggen en wat het echt betekent. Taalgeschiedenis en naamgeschiedenis gaan hand in hand.
Regionale verschillen: welke namen horen bij welke provincie?
Nederland is klein, maar de naamverdeling laat verrassend duidelijke regionale patronen zien. Het Meertens Instituut, onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, heeft kaarten gepubliceerd waarop per naam te zien is waar die het meest voorkomt. Die kaarten onthullen een fascinerend beeld.
Friese namen als Dijkstra, Hoekstra, Wiersma, Bouma en Visser domineren in Friesland en Groningen. Het achtervoegsel -stra of -sma is typisch Fries en betekent “woning van” of “afkomstig van”. Dijkstra betekent dus “iemand van de dijk”. Vrijwel geen enkele Dijk-stra woont in Zeeland of Brabant, terwijl ze in Friesland op elke straathoek te vinden zijn.
Limburg en het zuiden van Noord-Brabant hebben een heel eigen repertoire. Namen als Peeters (in plaats van Peters), Willems, Claes, Leclercq en Hermans zijn typisch voor de zuidelijkere streken, mede door de Belgische invloed. In Zeeland zijn namen als De Vlieger, Geluk en Poppe relatief vaker vertegenwoordigd dan elders.
In de Randstad Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht is de namenlandschap het meest gemengd. Daar wonen mensen uit alle windstreken: nieuwkomers brachten hun eigen namen mee, van Surinaamse en Antilliaanse achternamen tot Marokkaanse en Turkse familienamen. Die diversiteit is een directe spiegel van de migratie naar de grote steden, zeker na de Tweede Wereldoorlog.
Wil je meer weten over hoe landen en steden hun naam kregen? Dan vind je het artikel over wat Berlijn de hoofdstad van Duitsland maakt ook interessant vanuit historisch perspectief.
Bijzondere en zeldzame namen: de andere kant van het spectrum
Tegenover de gigantische groep De Jongens, Jansens en De Vriezen staan de families met een unieke naam. In Nederland zijn er achternamen die maar door een handvol mensen worden gedragen. Officieel geldt een achternaam als zeldzaam als er minder dan vijf personen mee in de BRP staan. Zo zijn er namen die vrijwel uitgestorven lijken.
Soms heeft dat historische oorzaken: een familie had geen zoons, of alle mannelijke dragers stierven jong. Soms is het een naam die zo regionaal was dat hij nooit buiten een enkel dorp verspreidde. En soms gaat het om namen van kleine migrantengroepen die nooit veel navolging kregen.
Naast zeldzame namen zijn er ook bijzondere namen die opvallen door hun klank of betekenis. Namen als Bloemendaal, Zilverschoon, Goedemoed, Pretlove en Van Waterschoot klinken bijna als poëzie. Ze zijn zeldzaam, maar ze bestaan echt. En ze herinneren eraan dat achternamen ooit persoonlijk waren: ze beschreven iemand, een plek, een gevoel.
Overigens is naamverandering in Nederland tegenwoordig mogelijk, maar aan strikte regels gebonden. Je moet een gegronde reden hebben, de procedure verloopt via de rechtbank en het kost de nodige moeite. Veel mensen met een ongewone of lastig uitsprekende naam kiezen er toch voor om de naam te houden, simpelweg omdat die bij de familie hoort.
Een naam vertelt net zoveel over onze cultuur als een spreekwoord of een volksgewoonte. Vergelijkbaar met de manier waarop uitdrukkingen als veel voeten in de aarde hebben hun historische wortels hebben, zo dragen achternamen de sporen van eeuwen taal en leven met zich mee.
Casus 4: Wat als je een veelvoorkomende naam deelt met bekende Nederlanders?
Sandra de Vries belt haar bank. “Mag ik uw naam?” “De Vries.” “Voornaam?” “Sandra.” Een kort moment stilte. “We hebben meerdere Sandra de Vriezen in ons systeem. Kunt u uw geboortedatum geven?” Dit is het alledaagse leven met een veelvoorkomende naam. En het is geen uitzondering: De Vries, Jansen, Bakker en De Jong zorgen regelmatig voor verwarring bij gemeenten, banken, ziekenhuizen en scholen.
Voor iemand die een bekende Nederlander met dezelfde naam deelt, kan dat nog gekker zijn. Er is een voetballer De Jong (Frenkie), een politicus De Jong (Piet), een wetenschapper De Jong, een acteur De Jong. Als je als Sandra de Vries googelt op je eigen naam, vind je mensen die absoluut niets met jou te maken hebben.
In de praktijk wordt dit opgelost met aanvullende identifiers: burgerservicenummer (BSN), geboortedatum en geboortegemeente. Nederland heeft een goed functionerend registratiesysteem, mede dankzij het gemeentelijk bevolkingsregister dat teruggaat op de Napoleontische hervormingen van 1811. Die veranderingen hebben dus zowel namen vastgelegd als een systeem gecreëerd om mensen met dezelfde naam van elkaar te onderscheiden.
Bij zeldzame namen speelt het omgekeerde probleem: mensen worden te snel geïdentificeerd. Als je Naaktgeboren heet, hoeft het systeem maar weinig extra gegevens op te vragen. Dat heeft een zekere anonimiteitswaarde voor dragers van veelvoorkomende namen: je valt niet meteen op.
Casus 5: Beroepsnamen en wat ze over de economie vertellen
De top-10 meest voorkomende namen bevat opvallend veel beroepsnamen: Bakker (4e), Visser (6e), Smit (7e), Meijer (8e), De Boer (9e). Mulder staat op de 13e plek, Brouwer en Kok komen ook voor. Dat is geen toeval. Nederland was eeuwenlang een agrarisch en handelsgericht land, met veel zelfstandige ambachtslieden in elke stad en elk dorp.
Bakker: Nederland telde relatief veel bakkers omdat brood het hoofdvoedsel was. In steden als Amsterdam en Utrecht stond op bijna elke hoek een bakker, en die namen werden allemaal doorgegeven aan de kinderen.
Visser: Een verwijzing naar de vissersindustrie die van de Middeleeuwen tot ver in de twintigste eeuw van groot economisch belang was. Haringvissers, kabuisvangers, Zeeuwse mosselen: vis was levensonderhoud. Veel Vissers wonen nog altijd in kustprovincies.
Smit: De smid was de meest essentiële ambachtsman in elk dorp. Geen smid betekende geen gereedschap, geen hoefijzers, geen wapens en geen landbouwwerktuigen. Smit is de Nederlandse versie van het internationale beroep dat in Duitsland Schmidt heet en in Engeland Smith.
Mulder: Een molenaar. Nederland stond vol windmolens, en de molenaar die het graan maalde was een sleutelfiguur in de voedselketen. Vandaar dat de naam tot in de top-15 weet te klimmen.
Die beroepsnamen zijn in feite een levend register van de economische structuur van Nederland tussen de dertiende en de achttiende eeuw. Ze vertellen je wat er toe deed, welke beroepen statusvol of talrijk waren, en hoe de samenleving was georganiseerd. Dat maakt naamkunde een bijzonder toegankelijke vorm van geschiedenisstudie.
Net zoals een Salomons oordeel iets vertelt over hoe mensen vroeger met conflicten omgingen, zo vertellen beroepsnamen iets over de maatschappelijke ordening van eeuwen geleden.
Casus 6: Nieuwe achternamen door immigratie en globalisering
De statistieken van het CBS laten zien dat de samenstelling van Nederlandse achternamen de laatste decennia sterk is veranderd. Niet de top-10 zelf, want die is redelijk stabiel. Maar de totale diversiteit aan namen is enorm toegenomen. Nederland telt inmiddels achternamen uit meer dan honderd taalgebieden.
Na de dekolonisatie kwamen Surinaamse en Antilliaanse namen mee: Lie-A-Kwie, Eduardus, Sedney, Chin-A-Fat, Omes. Namen uit de Molukken en Indonesië kwamen via de naoorlogse repatriëring: Pattiasina, Sopacua, Tutuarima. Gastarbeiders uit Marokko en Turkije brachten namen als El Amrani, Yilmaz, Cetinkaya en Ouali mee.
Recentere migratiebewegingen voegden Poolse namen toe (Kowalski, Nowak, Wójcik), Bulgaarse (Petrov, Ivanov), Syrische (Al-Ahmad, Khalil) en Eritrese (Tesfaye, Haile). Al die namen staan nu in de BRP, naast de eeuwenoude Jansens en De Vriezen.
Dat levert soms ook hybride situaties op: een kind met een Marokkaanse moeder en een Nederlandse vader kan zowel een Berbers-klinkende als een Hollands-klinkende naam dragen. Of een dubbele achternaam die beide culturen verbindt. Die pluriformiteit maakt de Nederlandse namenstatistiek voor een demografisch onderzoeker een bijzonder rijke bron.
Kijk je naar hoe namen worden overgedragen en wat ze betekenen, dan is er een parallel te trekken met symbolen en hun culturele betekenis, zoals de vraag of een olifant met slurf omhoog echt geluk brengt in verschillende culturen: ook namen dragen een lading die per cultuur verschilt.
Veelgestelde vragen
Wat is de meest voorkomende achternaam in Nederland?
De Jong is de meest voorkomende achternaam in Nederland, met circa 92.000 dragers. De naam betekent “de jongere” of “de jongste zoon” en werd vroeger gebruikt om twee personen met dezelfde voornaam in een familie of dorp van elkaar te onderscheiden. Als je Jansen en Janssen samen telt, komen die gecombineerd hoger uit, maar officieel telt elke spelling apart.
Waarom zijn er zoveel mensen die Jansen heten?
Jansen is een patroniem: het betekent “zoon van Jan”. Jan was eeuwenlang de populairste voornaam in Nederland, gebaseerd op de bijbelse naam Johannes. Wie de zoon van een Jan was, heette automatisch Jansen. Door de enorme populariteit van de voornaam Jan werd ook het patroniem Jansen heel gewoon. Bovendien bestaat de naam in meerdere spellingsvarianten: Jansen, Janssen, Jansens, wat de totale groep nog groter maakt.
Wanneer werden achternamen in Nederland verplicht?
Op 18 augustus 1811 vaardigde Napoleon Bonaparte een decreet uit dat alle inwoners van het Koninkrijk Holland verplichtte zich bij het gemeentehuis te melden en een officiële achternaam te laten registreren. Voor die tijd hadden veel gewone mensen wel een bijnaam of een patroniem, maar geen erfelijke familienaam. Na 1811 werd de naam van vader op kind doorgegeven en kon je hem niet meer zomaar veranderen. Sommige mensen kozen bij die gelegenheid bewust voor bijzondere of grappige namen.
Wat betekent de naam De Vries?
De Vries betekent “de Fries”, dus iemand die uit Friesland afkomstig is. In de middeleeuwen trokken veel Friezen naar de steden in Holland en elders in Nederland voor handel en werk. Zodra zo iemand in een nieuwe omgeving aankwam, werd hij aangeduid als “de Vries” om zijn herkomst duidelijk te maken. Die aanduiding bleef hangen en werd zijn familienaam. De naam staat op de derde plek in de lijst van meest voorkomende achternamen en is sterk geconcentreerd in het noorden en de Randstad.
Zijn er typische achternamen per provincie?
Ja, zeker. Friesland en Groningen kennen veel namen met het achtervoegsel -stra of -sma, zoals Dijkstra, Hoekstra, Wiersma en Bouma. Die eindigen bijna nooit buiten het noorden. In Limburg en Noord-Brabant zijn namen als Peeters, Willems, Claes en Hermans typischer, mede door de Belgische taalgrens die historisch doorliep. De Randstad heeft de meest gemengde naamsamenstelling van het land, door eeuwen van migratie en immigratie vanuit alle werelddelen.
Hoe verander je je achternaam in Nederland?
Een naamswijziging in Nederland is mogelijk, maar niet eenvoudig. Je hebt een gegronde reden nodig, bijvoorbeeld dat de naam belachelijk klinkt, verwarrend is of een schande oplevert. De procedure verloopt via de rechtbank of via een koninklijk besluit, afhankelijk van het geval. De kosten liggen doorgaans tussen de 835 euro en meer, afhankelijk van de route. Jaarlijks maken slechts enkele honderden Nederlanders gebruik van deze mogelijkheid. De meeste mensen houden hun naam, ook al kost die bij telefoontjes regelmatig uitleg.
