Nederland telt meer dan 1.100 musea en is daarmee een van de landen ter wereld met de hoogste museale dichtheid per inwoner. Daarnaast staan er duizenden historische gebouwen die eeuwen aan politiek, kunst en dagelijks leven vastleggen. De mooiste vind je in steden als Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Maastricht, maar ook op het platteland zijn pareltjes verborgen die een bezoek meer dan waard zijn.
Of je nu van schilderijen houdt, van middeleeuwse architectuur of van de verhalen achter beroemde mensen: in Nederland is er voor elk type bezoeker iets bijzonders te ontdekken. Hieronder vind je een overzicht van de musea en historische gebouwen die eruit springen, met een vergelijkingstabel zodat je snel ziet wat bij jou past.
De beste musea en historische gebouwen: vergelijkingstabel
De tabel hieronder zet de meest bekende en meest gewaardeerde plekken naast elkaar. Per locatie zie je het type, de locatie, wat het bijzonder maakt en of je er met een Museumkaart naar binnen kunt.
| Naam | Type | Stad | Bijzonder aan | Museumkaart |
|---|---|---|---|---|
| Rijksmuseum | Kunstmuseum | Amsterdam | Rembrandt, Vermeer, 8.000 objecten | Ja |
| Anne Frank Huis | Herdenkingsmuseum | Amsterdam | Het achterhuis waar Anne Frank zich schuilhield | Nee (aparte kaartjes) |
| Mauritshuis | Kunstmuseum | Den Haag | Vermeer’s “Meisje met de Parel”, intiem 17e-eeuws pand | Ja |
| Kröller-Müller Museum | Kunstmuseum met park | Otterlo (Veluwe) | Grootste Van Gogh-collectie na Amsterdam + beeldentuin | Ja |
| Nederlands Openluchtmuseum | Openluchtmuseum | Arnhem | Historische gebouwen van heel Nederland bijeen | Ja |
| Rijksmuseum Muiderslot | Kasteel / historisch gebouw | Muiden | Intact middeleeuws kasteel uit 1285 | Ja |
| Ridderzaal (Binnenhof) | Historisch gebouw | Den Haag | 13e-eeuwse ridderzaal, hart van de Nederlandse politiek | Rondleidingen beschikbaar |
| Domtoren Utrecht | Monument / toren | Utrecht | Hoogste kerktoren van Nederland (112 meter, voltooid 1382) | Nee |
| Van Gogh Museum | Kunstmuseum | Amsterdam | Grootste Van Gogh-collectie ter wereld | Ja |
| Stedelijk Museum Amsterdam | Modern en hedendaags | Amsterdam | Design, fotografie, hedendaagse kunst | Ja |
Wil je weten welke van deze locaties je gratis kunt bezoeken via de VriendenLoterij? Bekijk dan het overzicht van musea die gratis zijn met de VriendenLoterij.
Rijksmuseum en Van Gogh Museum: Amsterdam als museumhoofdstad
Amsterdam is terecht de museumhoofdstad van Nederland. Nergens anders vind je op zo’n kleine oppervlakte zoveel topmusea naast elkaar. Het Rijksmuseum is het grootste en drukste: in 2025 ontving het 2,3 miljoen bezoekers, een iets lager aantal dan de 2,5 miljoen in 2024, maar nog altijd een van de hoogste bezoekersaantallen van Europa. Bezoekers gaven het museum gemiddeld een 8,65. Het gebouw zelf, ontworpen door Pierre Cuypers en geopend in 1885, is al een bezoek waard: de neogotische en neorenaissance-gevel is indrukwekkend, en na de renovatie van 2013 is het interieur luchtiger dan ooit.
De collectie omvat werken van Rembrandt (denk aan “De Nachtwacht”), Johannes Vermeer en Jan Steen. Meer dan 8.000 objecten zijn permanent te zien, verspreid over 80 galerijen. Plan minstens drie uur als je alles wilt zien, maar een vluchtige ronde van anderhalf uur is ook mogelijk als je alleen de absolute hoogtepunten bekijkt.
Het Van Gogh Museum, vlak naast het Rijksmuseum aan het Museumplein, bezit de grootste Van Gogh-collectie ter wereld: meer dan 200 schilderijen, 500 tekeningen en 800 brieven van Vincent zelf. De tentoonstelling volgt zijn leven chronologisch, van zijn vroege donkere werken in Nederland tot de felle kleuren van zijn jaren in Arles en Saint-Remy. Tickets koop je bij voorkeur ruim van tevoren online, want inloopkaartjes zijn beperkt beschikbaar.
Op een steenworp afstand staat het Stedelijk Museum, dat zich richt op moderne en hedendaagse kunst en design. De collectie loopt van Mondriaan tot hedendaagse fotografen, en het gebouw heeft een iconische uitbouw die de bijnaam “de badkuip” heeft gekregen.
Het Anne Frank Huis: de kracht van een echt verhaal
Het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht in Amsterdam is van een andere categorie dan de kunstmusea. Hier bezoek je een authentieke historische plek: het achterhuis waar Anne Frank, haar familie en vier anderen zich meer dan twee jaar lang schuilhielden voor de nazi’s. Het dagboek dat Anne bijhield, is uitgegroeid tot een van de meest gelezen boeken ter wereld.
De woningen zijn bewaard gebleven, al zijn de meubels grotendeels verdwenen na de arrestatie in augustus 1944. De lege kamers versterken de indruk eerder dan dat ze hem verzwakken. In de tentoonstellingsruimten lees je over de Holocaust, de bezetting van Nederland en het leven van de familieleden na de oorlog. Anne zelf overleed in februari 1945 in kamp Bergen-Belsen.
Praktisch: het museum trekt jaarlijks meer dan een miljoen bezoekers, waarvan bijna 90 procent uit het buitenland komt. Kaartjes zijn verplicht online te reserveren, soms weken van tevoren. Een museumjaarkaart werkt hier niet. Er is geen vaste tijdslot van een uur; reken op 1,5 tot 2 uur voor een goed bezoek.
Het Anne Frank Huis past ook goed in een bredere historische wandeling door de Jordaan en de grachtengordel, een UNESCO Werelderfgoed-gebied.
Mauritshuis en de Ridderzaal in Den Haag: koninklijk Den Haag
Den Haag heeft een ander karakter dan Amsterdam. Hier is de sfeer formeler, koninklijker. Twee plekken horen op geen enkele lijst van mooiste gebouwen te ontbreken: het Mauritshuis en de Ridderzaal op het Binnenhof.
Het Mauritshuis is een 17e-eeuws grachtenpand dat ooit eigendom was van graaf Johan Maurits van Nassau. Vandaag de dag herbergt het een van de fijnste collecties Hollandse Gouden Eeuwkunst ter wereld, maar op een intieme schaal die grote musea nooit hebben. De absolute publiekstrekker is Vermeers “Meisje met de Parel” uit circa 1665. Het schilderij hangt in een aparte kamer en je kunt er vlak voor staan, zonder wachtrij. Verder hangen er werken van Rembrandt, Rubens en Fabritius. De sfeer is die van een deftig 17e-eeuws huis, geen vliegveldlounge.
Op een paar minuten lopen staat het Binnenhof: het politieke hart van Nederland. De Ridderzaal in het midden van het complex dateert uit de 13e eeuw en is gebouwd als feestzaal voor de graven van Holland. Tegenwoordig kent iedereen hem van Prinsjesdag, wanneer de koning er de Troonrede voorleest. Omdat het Binnenhof gerenoveerd wordt, zijn de bezoeksmogelijkheden beperkt; check de actuele situatie via de website van de Rijksgebouwendienst. De Ridderzaal zelf is incidenteel open voor rondleidingen.
Den Haag heeft ook het Gemeentemuseum (nu: Kunstmuseum Den Haag), met ’s werelds grootste Mondriaan-collectie, en het Panorama Mesdag, een 360-graden schilderij uit 1881 dat nog altijd verbluft door zijn schaal en afwerking.
Kröller-Müller en het Openluchtmuseum: buiten de stad
Niet alle topmusea liggen in de Randstad. Op de Veluwe, midden in het Nationaal Park Hoge Veluwe, vind je het Kröller-Müller Museum. De collectie bevat 91 schilderijen en 180 tekeningen van Vincent van Gogh: de grootste Van Gogh-verzameling na het Van Gogh Museum in Amsterdam. Helene Kröller-Müller, de stichteres, verzamelde die werken begin 20e eeuw. Naast Van Gogh hangen er Mondriaan, Picasso, Seurat en Monet.
Wat het Kröller-Müller onderscheidt, is de beeldentuin: 25 hectare park met sculpturen van onder meer Auguste Rodin, Jean Dubuffet en Richard Serra. Een middag wandelen terwijl je langs monumentale kunstwerken loopt, is een ervaring apart. Je kunt er gratis een fiets lenen om het park te verkennen.
Wie meer interesse heeft in de Nederlandse sociale geschiedenis, gaat naar het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Hier zijn historische gebouwen van heel Nederland bijeengebracht: boerderijen, windmolens, fabrieken, een rijtuighal en een complete stadswijk uit het begin van de 20e eeuw. Je loopt letterlijk door honderden jaren Nederlandse geschiedenis heen. Acteurs in historische kleding geven extra context en demonstraties. Het museum is het grootste openluchtmuseum van Nederland en trekt jaarlijks meer dan 600.000 bezoekers.
Ben je benieuwd of je met de Museumkaart gratis naar binnen kunt bij deze musea? Zowel het Kröller-Müller als het Openluchtmuseum zijn bij de Museumkaart aangesloten.
Middeleeuwse kastelen en torens: geschiedenis om aan te raken
Behalve musea heeft Nederland ook historische gebouwen die je kunt bezoeken als monument. Een paar springen er uit.
Het Muiderslot, even ten oosten van Amsterdam, is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen ter wereld. Het vierkante kasteel met zijn karakteristieke ronde hoektorens en gracht is gesticht door graaf Floris V kort na 1285. Nadat Floris vermoord werd, verviel het kasteel en moest het later worden herbouwd. In de 17e eeuw woonde de dichter en historicus P.C. Hooft er als kastelein. Vandaag de dag kun je er rondlopen, de kanonnen bekijken en het uitzicht over de Vecht en de Amsterdamse horizon ervaren. Er zijn ook middeleeuws getinte activiteiten voor kinderen.
De Domtoren in Utrecht is een ander verhaal: geen kasteel, maar de hoogste kerktoren van Nederland met zijn 112 meter. De toren werd voltooid in 1382 en was oorspronkelijk verbonden met de Dom, maar die verbinding brak in 1674 door een orkaan. Je kunt de toren beklimmen via 465 treden en uitkijken over de hele stad en het omringende polderland. Op heldere dagen zie je tot Amsterdam.
In Maastricht vind je de Basiliek van Sint Servaas, een van de oudste kerken van Nederland. Het romaanse bouwwerk gaat terug tot de 6e eeuw, al is het grootste deel van de huidige constructie gebouwd tussen de 11e en 13e eeuw. De schatkamer bevat reliekhouders en kunstwerken van onschatbare waarde. Maastricht heeft trouwens meer van dit soort monumenten: de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek en de Helpoort (de oudste stadspoort van Nederland, uit 1229) zijn ook de moeite waard.
Verder noemen we nog de Martinitoren in Groningen, de Ridderzaal in Middelburg en de Nieuwe Kerk in Delft, waar de koningen van het Huis van Oranje begraven liggen.
Tips voor je bezoek: praktisch en handig
Een bezoek aan de musea en historische gebouwen in Nederland plan je slim voor. Hieronder de belangrijkste praktische punten op een rij.
- Museumkaart: voor 70 euro per jaar bezoek je meer dan 400 musea gratis. Bij intensief gebruik verdien je die kosten in een paar bezoeken terug. Let op: het Anne Frank Huis, de Domtoren en het Muiderslot vallen deels buiten dit systeem of kennen eigen regelingen.
- Online reserveren: voor het Rijksmuseum, Van Gogh Museum en Anne Frank Huis is reserveren verplicht of sterk aan te raden. Op drukke dagen in de zomer zijn kaartjes soms weken van tevoren uitverkocht.
- Beste periode: het voor- en naseizoen (april-mei en september-oktober) is aangenamer dan de zomerpiek. De meeste musea zijn het hele jaar open, al kunnen de openingstijden in de winter korter zijn.
- Combibezoeken: in Amsterdam liggen het Rijksmuseum, Van Gogh Museum en Stedelijk Museum op loopafstand. In Den Haag kun je het Mauritshuis en het Binnenhof op een ochtend combineren.
- Toegankelijkheid: de meeste grote musea zijn rolstoeltoegankelijk. Historische gebouwen als de Domtoren en het Muiderslot zijn dat slechts gedeeltelijk door hun aard.
- Gratis musea: sommige musea zijn gratis toegankelijk, zoals het Rijksmuseum Oudheden in Leiden op bepaalde dagen. Controleer de VriendenLoterij-regeling voor extra voordelen.
- Audioguides en apps: vrijwel alle grote musea bieden gratis audio-tours aan via hun eigen app. Handig als je liever in eigen tempo rondloopt zonder gids.
Wil je een museumbezoek combineren met een uitstap naar de natuur? Het Kröller-Müller Museum ligt midden in het Nationaal Park Hoge Veluwe, waar je ook kunt fietsen en wandelen. Fiets er gratis bij en maak er een hele dag van.
Veelgestelde vragen
Welk museum in Nederland trekt de meeste bezoekers?
Het Rijksmuseum in Amsterdam is het best bezochte museum van Nederland. In 2025 kwamen er 2,3 miljoen bezoekers, wat het tot een van de drukste musea van Europa maakt. Op de tweede en derde plek staan het Van Gogh Museum en het Anne Frank Huis, beide met meer dan een miljoen bezoekers per jaar. Het hoge bezoekersaantal maakt vroeg reserveren echt noodzakelijk, zeker in de zomer.
Wat is het oudste historische gebouw in Nederland dat je kunt bezoeken?
De Basiliek van Sint Servaas in Maastricht is een van de oudste. Delen van het gebouw dateren uit de vroege middeleeuwen, met wortels die teruggaan tot de 6e eeuw. De huidige romaanse structuur stamt grotendeels uit de 11e-13e eeuw. Ook de Helpoort in Maastricht (uit 1229) en de Domkerk in Utrecht zijn eeuwenoude bezoekwaardige monumenten. Voor het oudste kasteel ga je naar het Muiderslot (gesticht 1285).
Is de Museumkaart de moeite waard voor een weekendje Nederland?
Als je in een weekend twee of drie grote musea bezoekt, verdien je de Museumkaart (70 euro per jaar voor volwassenen) al terug. Het Rijksmuseum kost zonder kaart ruim 22,50 euro, het Van Gogh Museum iets meer dan 25 euro. Wie vier of vijf musea bezoekt, betaalt zonder kaart al meer dan het jaarbedrag. Bovendien kun je met de kaart vaak voorrang krijgen bij de kassa. Kijk voor meer details op het overzicht van musea waar je een Museumkaart kunt kopen.
Wat zijn de mooiste musea buiten Amsterdam?
Buiten Amsterdam zijn het Mauritshuis in Den Haag, het Kröller-Müller Museum op de Veluwe en het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem de absolute aanraders. In Leiden vind je het Rijksmuseum van Oudheden met een Egyptische tempel, in Groningen het Groninger Museum met zijn opvallende moderne architectuur, en in Rotterdam het Museum Boijmans Van Beuningen (momenteel deels in depot vanwege verbouwing). Maastricht heeft de Sint Servaasbasiliek en het Bonnefantenmuseum.
Welke historische gebouwen in Nederland staan op de UNESCO-lijst?
De grachtengordel van Amsterdam is in 2010 op de UNESCO Werelderfgoed-lijst geplaatst. Die lijst omvat de 17e-eeuwse ringvormige grachtenaanleg met de bijbehorende architectuur, een uniek voorbeeld van stedenbouwkundig erfgoed. Verder staan het Ir. D.F. Woudagemaal in Lemmer, de Stelling van Amsterdam en de Kinderdijk-Elshout (molens) op de lijst. De Waddenzee is als natuurgebied erkend.
Zijn er historische gebouwen in Nederland die gratis te bezoeken zijn?
Ja, zeker. Veel kerken en kathedralen zijn gratis toegankelijk, zoals de Domkerk in Utrecht (de toren kost wel entree), de Nieuwe Kerk in Amsterdam en de Grote Kerk in Den Haag. Het exterieur van het Binnenhof en de Ridderzaal is vrij te bekijken. Het Gemeentearchief Amsterdam en diverse stadsparken met historische architectuur kosten niets. Sommige musea hebben gratis toegangsdagen; kijk bij de VriendenLoterij-regeling voor gratis museumbezoek welke mogelijkheden er zijn.
