Bij scones kies je klassiek voor aardbeienjam. Dat is de meest traditionele keuze en met goede reden: de friszure aardbeismaak snijdt precies door de rijke, vette clotted cream heen. Maar er zijn minstens vijf andere jamsoorten die minstens zo goed werken, en de manier waarop je je scone belegt maakt bijna net zoveel verschil als de jam zelf.
Scones horen bij de Britse afternoon tea en de cream tea. Ze komen uit Cornwall en Devon, twee graafschappen die het zelfs oneens zijn over de volgorde van jam en room. In die eeuwenoude discussie zit precies de reden waarom jam bij scones zo’n eigen onderwerp is. Hieronder lees je welke jamsoorten het beste passen, hoe je de scone stap voor stap belegt en wat de klassieke tradities zeggen.
De klassieke jamkeuze: aardbei als gouden standaard
Aardbeienjam is bij verreweg de meeste afternoon teas en cream teas de standaardkeuze. Dat is geen toeval. Aardbeien hebben een relatief lage zuurgraad vergeleken met frambozen of bessen, maar genoeg karakter om door de neutrale smaak van de scone en de romige zwaarte van clotted cream heen te komen. De kleur is ook visueel aantrekkelijk: diepgroen kruim van de scone, roomwit crème en felrood jam.
Goede aardbeienjam voor bij scones heeft een hoog fruitgehalte (minstens 60 procent aardbeien) en is niet te glad. Stukjes fruit geven textuur en smaken eerlijker. Industriele jam met 35 procent fruit en veel pectine werkt ook, maar mist de intensiteit die het gerecht groot maakt. In het Verenigd Koninkrijk zijn merken als Tiptree (Wilkin & Sons) en St. Dalfour populaire keuzes voor bij officiele afternoon teas. In Nederland vind je vergelijkbare kwaliteit bij speciaalzaken of kun je zelf jam maken van verse aardbeien.
Wil je het helemaal goed doen, dan kies je voor een jam die niet te zoet is. Te zoete jam verdrinkt samen met de clotted cream: het geheel wordt plakkerig en eendimensionaal. Een goede jam heeft balans tussen zoet en zuur.
Vijf alternatieven die minstens zo lekker zijn
Aardbeienjam is de standaard, maar zeker niet de enige optie. Dit zijn vijf jamsoorten die uitstekend passen bij scones, elk met een eigen karakter:
| Jamsoort | Smaakprofiel | Waarom het werkt bij scones | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Frambozenjam | Zuur, aromatisch, licht bitter (pitjes) | Sterke tegenhanger voor vette cream, pitjes geven bite | Wie van een uitgesproken, iets zure jam houdt |
| Aardbeienjam | Zoet-fris, mild, bekend | Klassieke combinatie, ideale zuur-zoetratio | Traditionalisten, kinderen, grote groepen |
| Abrikozenjam | Zoet, fruitig, licht honingachtig | Minder zuur, werkt goed met suikerrijke scones | Wie liever minder pittig heeft |
| Kersenjam (zure kers) | Stevig, wijnachtig, diep van kleur | Krachtig contrast, bijzondere smaak | Gevorderde scone-liefhebbers, herfst |
| Lemon curd | Scherp zuur, citroen, romig | Snijdt door cream heen, verfrissend | Wie geen jam wil maar wel zure topping |
| Bosbessenjam | Iets minder zoet, aards, paars | Diep van smaak, mooi kleurcontrast | Zomerse scones, brunch |
| Vijgenjam | Rijp, suikerachtig, licht nootachtig | Luxueuze combinatie, past bij kaasscones | Hartige of kaasscones, winterse tea |
Lemon curd is technisch gezien geen jam maar een smeersel op basis van eieren, citroen en boter. Het wordt in Engeland echter standaard naast jam geserveerd bij scones, zeker bij afternoon teas in hotels en thee-salons. Veel mensen vinden lemon curd zelfs beter dan jam, omdat de frisse zuurheid de cream beter in balans houdt.
Bij kaasscones, die je ook weleens tegenkomt bij hartige brunches, past vijgenjam of een dulce de membrillo (kweepeerelaat) bijzonder goed. Die combinatie van hartig-zoet is vergelijkbaar met kaas en chutney.
Stap voor stap: zo beleg je een scone correct
De volgorde waarin je jam en cream op de scone smeert is in Engeland een serieuze kwestie. Devon en Cornwall twisten er al eeuwen over. Maar los van die discussie zijn er een paar stappen die altijd hetzelfde zijn en die je scone een stuk beter maken dan wanneer je er lukraak iets op kwakt.
- Snijd de scone horizontaal doormidden. Gebruik een broodmes met kartel en zaag rustig door het midden. Snij niet van boven af in, want dan drukt de scone in en verlies je de luchtige structuur. Leg beide helften met de snijkant naar boven.
- Laat de scone op kamertemperatuur komen als hij koud was. Een koude scone smaak compact. Vers uit de oven is ideaal, maar anders even 20-30 seconden in de magnetron of 5 minuten in een lauwe oven is beter dan koud. Jam en cream worden ook beter opgenomen door een warme scone.
- Kies je methode: Devon of Cornwall. In Devon smeer je eerst een dikke laag clotted cream, alsof het boter is, en daarna een lepeltje jam erbovenop. In Cornwall gaat de jam eerst en de cream erop. Beide methodes zijn klassiek en legitiem. De Cornish methode geeft visueel een mooier eindresultaat.
- Smeer de jam niet te dun. Een scone met een flinterdun laagje jam heeft niets aan de tegenhanger. Een royale theelepel per helft is het minimum. De jam mag doorzijgen in de scone, dat is juist lekker.
- Schep de clotted cream met een lepel, smeer niet. Clotted cream is dik en stijf en anders dan boter. Als je het smeert, drukt het plat en verlies je de romige laag. Schep een flinke klodder van een lepel of eetlepel en leg die op de jam (of op de scone, afhankelijk van je keuze).
- Eet direct na het beleggen. Een belegde scone staat niet goed. De jam trekt in het kruim en de cream wordt zacht. Beleg elke helft per stuk, eet hem op, beleg dan de volgende.
- Serveer met thee. Earl Grey, Darjeeling of een gewone Engelse blendthee (zoals Yorkshire Tea of PG Tips) zijn klassieke keuzes. De tanninen in zwarte thee snijden door de zoetheid en vet van cream en jam. Groene thee of fruitthee past minder goed.
- Voeg eventueel verse aardbeien toe. Bij zomerse scones is een verse aardbei naast de jam een mooie extra toevoeging. Snij ze in plakjes en leg ze op de jam, voor de cream erop gaat.
Devon vs. Cornwall: de eeuwenoude volgorderuzie
De vraag “jam of cream eerst?” lijkt triviaal maar is in Engeland een echte culturele kwestie. De twee tradities hebben zelfs officieuze namen: Devonshire cream tea (cream eerst) en Cornish cream tea (jam eerst).
In Devon gaat de clotted cream als eerste op de doorgesneden scone, net zoals je boter op brood smeert. Daarna een lepeltje jam. De gedachte is dat cream de basis is en jam de topping, precies zoals bij brood met boter en jam. Devon claimde ooit dat hun methode de oorspronkelijke is, al in de 11e eeuw toen de Earl of Devon de eerste officiele cream tea serveerde.
In Cornwall draai je de volgorde om: jam eerst, cream erop. Cornish mensen vinden dat de jam op het stevige oppervlak van de scone moet, zodat de cream er netjes bovenop blijft liggen en niet wegzakt. De cream wordt daardoor hoger en zichtbaarder, wat ook esthetisch beter werkt. Koningin Elizabeth II gaf ooit in een interview aan dat zij de Cornish methode prefereerde.
Voor de meeste mensen buiten Engeland maakt de volgorde geen groot verschil in smaak. Wat wel uitmaakt: gebruik genoeg van beide. Een zuinige scone met een dun laagje jam en een mini-dot cream is culinair gezien een teleurstelling. Wees royaal.
Jam zonder clotted cream: alternatieven en variaties
Niet iedereen heeft clotted cream bij de hand en in Nederlandse supermarkten is het niet altijd verkrijgbaar. Gelukkig zijn er goede alternatieven die de combinatie met jam minstens waardig maken.
Gezouten roomboter is de meest laagdrempelige vervanger. Roomboter en aardbeienjam op een warme scone is heerlijk en veel toegankelijker dan clotted cream. Het verschil is dat roomboter minder rijke, minder dikke structuur heeft. Gebruik gezouten boter: het zout accentueert de zoetheid van de jam.
Mascarponesmeersel is een andere optie, zeker als je iets romigs wil. Meng mascarpone met een beetje poedersuiker en vanille, en het lijkt meer op clotted cream dan slagroom doet. Het is vetter en dikker dan slagroom en houdt zijn vorm beter.
Slagroom wordt weleens gebruikt maar is eigenlijk minder geschikt. Slagroom is luchtiger en minder vet dan clotted cream, waardoor de smaakcombinatie minder intens is. Als je slagroom gebruikt, klop hem dan stijf en gebruik hem direct.
Scones zonder cream zijn ook een optie, zeker bij hartige varianten. Een hartige scone met oude kaas past goed bij vijgenjam, appelgelei of een rode ui-chutney. In dat geval is er geen room nodig. De jam of chutney staat dan zelfstandig als topping.
Kijk ook eens bij het aanbod van Jumbo of Albert Heijn voor een cream tea-pakket als cadeau. Sommige supermarkten verkopen sets met scones, clotted cream en jam als cadeaupakket, handig als aandenken of bij iemand die fan is van Britse theetradities.
Zelf jam maken voor bij scones: drie basisrecepten
Zelfgemaakte jam smaakt aanzienlijk beter dan de meeste supermarktjam, simpelweg omdat je zelf de fruitkwaliteit en de suikerverhouding bepaalt. Voor scones werken kleine hoeveelheden goed: je hoeft niet meteen potten vol te koken. Drie varianten die perfect passen:
Snelle aardbeienjam (30 minuten): Neem 500 gram rijpe aardbeien, 300 gram geleisuiker (1:1 of 2:1 is ook goed) en het sap van een halve citroen. Meng alles in een pan, kook het op middelhoog vuur en roer regelmatig. Na 20-25 minuten is de jam ingedikt. Test dit door een lepeltje op een koud bordje te laten vallen: als het stolt, is de jam klaar. Laat afkoelen en gebruik dezelfde dag of bewaar in de koelkast maximaal een week.
Frambozenjam zonder pitjes (45 minuten): Frambozen bevatten veel kleine pitjes die sommige mensen vervelend vinden. Kook 400 gram frambozen zacht, druk ze door een zeef en gooi de pitjes weg. Kook het vruchtensap op met 250 gram suiker en citroensap. Frambozenjam is van nature rijker aan pectine dan aardbeienjam en stolt sneller. Resultaat: een gladde, intense jam die perfect snijdt door de room.
Lemon curd (20 minuten, geen jam maar wel klassiek): Klop 3 eieren los met 150 gram suiker, 100 ml citroensap en de rasp van 2 citroenen in een pan op laag vuur. Voeg 100 gram koude boter in blokjes toe en blijf roeren tot het mengsel dik wordt. Nooit laten koken, anders schiften de eieren. Lemon curd is niet houdbaar als jam maar blijft 1-2 weken goed in de koelkast. Het is heerlijk bij scones, zeker als alternatief voor wie van fris en zuur houdt.
Wie meer wil weten over het gebruik van kruidenaccenten in combinaties bij warm gebak, kan ook kijken hoe je kruiden inzet bij warme gerechten voor inspiratie over smaakbalans.
Scones bij verschillende gelegenheden: welke jam past wanneer
De gelegenheid bepaalt vaak de beste jamkeuze. Een informele zondagsbrunch vraagt om iets anders dan een formele afternoon tea of een kinderverjaardagsfeest.
Formele afternoon tea: Kies voor klassieke aardbeienjam of frambozenjam. Serveer in een kleine glazen pot of een mooi schaaltje, nooit rechtstreeks uit de supermarktpot. Lemon curd is een mooie aanvulling naast de jam. Gebruik wit porseleinen serviesgoed als dat beschikbaar is.
Zondagsbrunch thuis: Hier heb je meer vrijheid. Bosbessenjam of abrikozenjam werken goed bij een ontspannen brunch. Combineer met vers fruit, slagroom en eventueel een tweede jam zodat gasten kunnen kiezen. Je kunt ook een hartige scone serveren met vijgenjam en een stukje brie.
Kinderverjaardagsfeest: Kies voor aardbeienjam zonder pitjes en gebruik slagroom in plaats van clotted cream, want kinderen vinden clotted cream soms te vet of te onbekend. Leg er een verse aardbeienhelft bovenop voor kleur en herkenbaarheid.
Herfst en winter: Kersenconfiture, pruimenjam of een donkere bosbessenjam passen beter bij het seizoen. Een warme scone met pruimenjam en mascarponesmeersel is comfortfood op zijn best. Serveer met een sterke zwarte thee of chai.
Cadeau of afternoon tea box: Als je een cream tea box samenstelt als geschenk, pak dan altijd twee jamsoorten in: een klassieke aardbei en een verrassende variant zoals lemon curd of kersenjam. Zo heeft de ontvanger keuze en is het cadeau meteen interessanter. Je kunt bij sommige winkels ook VVV-bonnen of cadeaukaarten gebruiken om een mooi thee-pakket te kopen. Bekijk waar je VVV-bonnen kunt inleveren als je voor een uitje wil kiezen in plaats van een cadeau te kopen.
Bij het kiezen van een bijgerecht voor een hartige maaltijd geldt een vergelijkbare redenering als bij scones met jam: je wil contrast en balans. Wie graag nadenkt over voedselcombinaties kan ook kijken naar welke saus bij zalm past of welke kruiden bij spinazie passen voor meer inspiratie over het combineren van smaken.
Veelgestelde vragen
Welke jam is het meest traditioneel bij Engelse scones?
Aardbeienjam is de meest traditionele keuze bij Engelse scones, zowel in Cornwall als in Devon. De friszure smaak van aardbeien past perfect bij de neutrale smaak van de scone en de rijke zwaarte van clotted cream. In veel formele Britse afternoon teas is aardbeienjam de standaardkeuze, soms aangevuld met frambozenjam of lemon curd als extra optie.
Mag ik frambozenjam gebruiken in plaats van aardbeienjam?
Ja, frambozenjam is een uitstekend alternatief voor aardbeienjam. Frambozen zijn wat zuurder en aromatischer dan aardbeien, wat een krachtigere tegenhanger biedt voor de romige clotted cream. De kleine pitjes van frambozenjam geven extra textuur. Als je de pitjes vervelend vindt, kun je een gezeefd frambozencoulis of een gladde frambozenjam kiezen.
Gaat jam eerst of cream eerst op de scone?
Dat hangt af van je voorkeur of traditie. In Cornwall gaat jam eerst en dan clotted cream erop. In Devon is het andersom: cream eerst als basis, jam erop. Koningin Elizabeth II verkoos de Cornish methode. Voor de smaak maakt de volgorde niet veel uit, maar de Cornish methode zorgt er wel voor dat de cream zichtbaar blijft als een mooie witte laag.
Kan ik lemon curd gebruiken in plaats van jam?
Lemon curd is een klassiek alternatief voor jam bij scones en wordt in de Britse theetradities regelmatig naast jam geserveerd. Het is friszuur en romig, gemaakt van eieren, suiker, citroen en boter. Lemon curd past bijzonder goed als je van fris en zuur houdt. Het is geen jam maar een smeersel, en de combinatie met clotted cream is heel goed. Technisch gezien is het niet traditioneler dan jam, maar het is zeker een geaccepteerde optie.
Welke jam past bij hartige scones?
Bij hartige scones, zoals kaasscones of rozemarijnsconens, passen andere jamsoorten dan bij gewone zoete scones. Vijgenjam is een klassieke combinatie met kaas, net als kweepeergelei (membrillo) of een rode ui-chutney. Abrikozenjam werkt ook goed. Gebruik geen slagroom of clotted cream bij hartige scones: die laat je weg. Een dun laagje roomboter als basis is voldoende.
Hoe bewaar ik zelfgemaakte jam voor bij scones?
Zelfgemaakte jam die gekookt is met geleisuiker en in gesteriliseerde potten is gevuld, is tot een jaar houdbaar op een koele en donkere plek. Eenmaal geopend bewaar je de pot in de koelkast en gebruik je hem binnen twee tot vier weken. Kleine hoeveelheden die je dezelfde dag maakt, zoals een snelle aardbeienjam, bewaar je in de koelkast en gebruik je binnen zeven dagen. Lemon curd heeft een kortere houdbaarheid van een tot twee weken in de koelkast en leent zich niet voor langdurige bewaring.
