Helicobacter pylori is een bacterie die zich nestelt in de maagwand en bij veel mensen jarenlang onopgemerkt aanwezig is. Toch kan de bacterie ernstige klachten veroorzaken: van een brandend gevoel in de bovenbuik tot een maagzweer. Ongeveer 15% van de mensen onder de 40 jaar in Nederland is besmet, en bij mensen boven de 60 jaar loopt dat op tot meer dan 30%.
Welke klachten kun je krijgen van helicobacter pylori?
De klachten bij helicobacter pylori zijn heel divers. Veel mensen merken er jarenlang niets van. Maar zodra de bacterie een ontsteking in de maagwand veroorzaakt (gastritis) of een maagzweer, kunnen de klachten snel toenemen.
De meest voorkomende klachten zijn:
- Een brandend of zeurend gevoel in de bovenbuik, vlak onder het borstbeen
- Misselijkheid, soms gepaard met braken
- Een opgeblazen gevoel of het snel vol zitten na een kleine maaltijd
- Boeren en winderigheid
- Verlies van eetlust
- Zuurbranden of oprispingen
Bij een maagzweer worden de klachten vaak erger. Je kunt dan ook last krijgen van hevige, krampachtige pijn die soms uitstraalt naar de rug. Eten verlicht de pijn bij een zweer in het eerste deel van de dunne darm (duodenum), terwijl eten bij een maagzweer de pijn juist kan verergeren.
Soms wijst zwarte, teerachtige ontlasting op een bloeding vanuit een zweer. Dat is een alarmsignaal: bel dan direct je huisarts of bel 112. Ook bloed braken of plotseling heftige buikpijn zijn redenen om meteen medische hulp te zoeken. Zulke verschijnselen zijn zeldzaam maar serieus.
Wanneer heb je geen klachten maar ben je toch besmet?
Het is heel goed mogelijk besmet te zijn zonder dat je het doorhebt. Naar schatting heeft 50% van de wereldbevolking helicobacter pylori, maar het overgrote deel heeft geen noemenswaardige klachten. De bacterie kan decennialang aanwezig zijn zonder een maagzweer te veroorzaken.
Of je klachten krijgt hangt af van verschillende factoren:
- De agressiviteit van de bacteriestam
- Je genetische aanleg (sommige mensen produceren meer maagzuur dan anderen)
- Leefstijl: roken, alcohol, pijnstillers zoals ibuprofen of aspirine verhogen het risico op een zweer
- Stress: verergert bestaande maagklachten maar veroorzaakt ze niet direct
Ook als je geen klachten hebt maar tijdens een maagonderzoek toevallig besmet blijkt te zijn, stelt de arts soms toch behandeling voor. Dat hangt af van je leeftijd, familiegeschiedenis en andere risicofactoren. Een eerder gediagnosticeerde maagzweer is sowieso een reden om de bacterie te behandelen.
Hoe verschilt helicobacter pylori van gewone maagklachten?
Maagklachten zijn heel algemeen: denk aan eenmalig maagzuur na een vette maaltijd of een tijdelijk opgeblazen gevoel. Klachten van helicobacter pylori zijn typisch hardnekkiger en terugkerend. Een paar kenmerken die helpen onderscheiden:
| Kenmerk | Gewone maagklachten | Helicobacter pylori |
|---|---|---|
| Duur | Enkele uren tot dagen | Weken, maanden of langer |
| Reactie op maagzuurremmer | Snel verbetering | Tijdelijk beter, keert terug |
| Pijn op nuchtere maag | Niet typisch | Kan wijzen op zweer |
| Nachts wakker van de pijn | Zelden | Komt voor bij maagzweer |
| Gewichtsverlies | Niet aanwezig | Mogelijk bij langdurig klachten |
| Zwarte ontlasting | Niet aanwezig | Alarmsignaal: bloeding |
| Reactie op antibiotica | Geen effect | Bacterie verdwijnt na kuur |
Heb je langer dan twee tot vier weken last van maagpijn die niet overgaat met een vrij verkrijgbare maagzuurremmer? Ga dan naar de huisarts. Datzelfde geldt als de klachten steeds terugkomen na het stoppen van zo’n middel. Een simpele test kan dan uitsluitsel geven. Als je ook last hebt van andere lichamelijke klachten, kan het zijn dat er sprake is van een bredere aandoening. Zo kun je bij bloedwaarden bij reuma lezen hoe verschillende aandoeningen via bloedonderzoek worden onderscheiden.
Hoe wordt helicobacter pylori vastgesteld?
Er zijn meerdere manieren om de bacterie aan te tonen. De huisarts kiest de methode op basis van je klachten en situatie.
- Fecestest (ontlastingtest): Je levert een kleine hoeveelheid ontlasting in bij het laboratorium. De test zoekt naar helicobacter-antigenen. Dit is in Nederland de eerste keuze van de huisarts bij vermoedens van een infectie zonder alarmsymptomen.
- Ureum-ademtest (C-13 ademtest): Je drinkt een vloeistof met ureum en blaast daarna in een zakje. Als helicobacter aanwezig is, breekt de bacterie het ureum af en is dat zichtbaar in de uitgeademde lucht. De test heeft een betrouwbaarheid van circa 90%. Het UMCG en andere ziekenhuizen gebruiken deze methode standaard.
- Bloedtest: Meet antistoffen tegen de bacterie. De huisartsrichtlijn raadt dit als eerstebehandeling af, omdat een positieve uitslag ook kan betekenen dat je vroeger besmet was maar nu niet meer. De fecestest en de ademtest zijn nauwkeuriger.
- Maagscopie (endoscopie) met biopt: Via een slangetje door de slokdarm neemt de arts een stukje maagwand. Hiermee kan tegelijk een maagzweer of andere afwijking worden bekeken. Dit is de meest zekere methode, maar ook de meest belastende. Artsen zetten dit in bij alarmsymptomen of als eerder behandelen niet hielp.
- Zelftests: In de drogist en online zijn zelftests verkrijgbaar. Houd er rekening mee dat de betrouwbaarheid hiervan verschilt per product en dat een negatieve zelftest een echte diagnose van de huisarts niet vervangt.
Zorg ervoor dat je minstens twee weken vóór een feces- of ademtest stopt met maagzuurremmers (protonpompremmers zoals omeprazol of pantoprazol) en vier weken voor antibiotica. Die middelen verdrukken de bacterie tijdelijk en kunnen een vals-negatieve uitslag geven. Je huisarts geeft hier concrete aanwijzingen over. Overigens is Pantomed (pantoprazol) een van de maagzuurremmers die de testuitslag kan beinvloeden.
Hoe wordt helicobacter pylori behandeld?
De standaardbehandeling heet eradicatietherapie. Je neemt gedurende tien dagen twee keer per dag drie medicijnen:
- Twee soorten antibiotica, meestal amoxicilline en claritromycine
- Een maagzuurremmer (protonpompremmer), bijvoorbeeld omeprazol of pantoprazol
De maagzuurremmer zorgt ervoor dat de maag minder zuur is, waardoor de antibiotica beter kunnen werken. Dit schema wordt ook wel de “triple therapy” (drievoudige therapie) genoemd.
Als je allergisch bent voor amoxicilline, of als de bacterie resistent is gebleken, kiest de arts voor een alternatief schema. Toenemende resistentie tegen claritromycine is een aandachtspunt in Europa. In Nederland zijn er alternatieven beschikbaar, maar resistentietesting via een maagscopie-biopt kan nodig zijn als een eerste kuur faalt.
Na de kuur controleer je of de behandeling gewerkt heeft: na minstens vier weken doe je opnieuw een fecestest of ademtest. Als de bacterie nog aanwezig is, volgt een tweede kuur met andere antibiotica. Het is van belang de kuur volledig af te maken, ook als je je al beter voelt na een paar dagen. Stoppen met de antibiotica te vroeg vergroot het risico op resistentie.
Bijwerkingen van de kuur zijn niet zeldzaam: denk aan diarree, misselijkheid, een metaalachtige smaak in de mond (bij metronidazol) of schimmelinfecties. Probiotica tijdens en na de kuur kunnen de darmflora helpen herstellen, al is dit niet verplicht. Overleg dit met je apotheker of huisarts.
Wat kun je zelf doen bij klachten van helicobacter pylori?
Zelf ingrijpen op de infectie zelf is niet mogelijk: antibiotica schrijft de arts voor. Maar je kunt wel je klachten verminderen en het herstel ondersteunen.
Voeding en leefstijl die helpen:
- Eet kleine, frequente maaltijden in plaats van drie grote porties per dag. Een volle maag stimuleert extra maagzuurproductie.
- Vermijd sterk gekruid, vet of zuur voedsel als je klachten hebt.
- Rook je? Stoppen versnelt het herstel van de maagwand aanzienlijk en verlaagt het risico op terugkeer.
- Beperk alcohol. Alcohol beschadigt de maagwandmucosa en vertraagt genezing.
- Vermijd pijnstillers uit de NSAID-groep (ibuprofen, naproxen, diclofenac) zolang je maagklachten hebt. Deze middelen verhogen het risico op een maagzweer. Paracetamol is een veiliger alternatief bij pijn.
- Koffie en koolzuurhoudende dranken kunnen maagklachten tijdelijk verergeren bij gevoelige mensen.
Sommige mensen vragen naar kruidenmiddelen bij maagklachten. Hoewel er enige wetenschappelijke interesse bestaat in stoffen als mastic gum (mastixhars) en bepaalde extracten, is er op dit moment geen officieel erkend kruidenmiddel dat helicobacter pylori uitroeit. Bijzonder van kruidnagel is dat sommige studies een remmend effect op de bacterie suggereren, maar klinisch bewijs ontbreekt. Je kunt meer lezen over de bredere toepassingen in het artikel over waar kruidnagel goed voor is. Gebruik kruiden nooit als vervanging voor een antibioticakuur.
Mensen met aanhoudende, onbegrepen vermoeidheid in combinatie met maagklachten informeren soms naar de relatie met ijzertekort. Een langdurige helicobacter-infectie kan de opname van ijzer verstoren, wat kan leiden tot bloedarmoede. Als je ook symptomen kent van uitputting en bleekheid, vraag dan aan de huisarts om ook je ferritine te laten meten. Voor meer over dat verband, zie het artikel over klachten bij laag ferritine.
Wat zijn de risico’s als helicobacter pylori onbehandeld blijft?
Onbehandelde helicobacter pylori kan op de lange termijn serieuze gevolgen hebben. De bacterie is verantwoordelijk voor zo’n 80% van alle maagzweren en de meeste zweren in het begin van de dunne darm (duodenumzweren). Een zweer die niet geneest, kan leiden tot:
- Een bloeding (ulcusbloeding): de meest voorkomende complicatie, herkenbaar aan zwarte of bloederige ontlasting of bloedbraken
- Een perforatie: de zweer breekt door de maagwand heen, een spoedsituatie
- Een vernauwing van de maaguitgang (pylorusstenose), waardoor voedsel moeilijk de maag verlaat
Langdurige infectie is ook een erkende risicofactor voor maagkanker. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) classificeert helicobacter pylori als een carcinogeen (klasse I). Dat klinkt alarmerend, maar het absolute risico op maagkanker door de bacterie is voor de meeste mensen klein. Mensen met een familiegeschiedenis van maagkanker of met afwijkingen in het maagslijmvlies (atrofische gastritis) hebben wel een verhoogd risico en verdienen nauwere opvolging.
Behandeling verlaagt het risico op terugkeer van zweren sterk: zonder behandeling keert een maagzweer bij meer dan 80% van de mensen binnen een jaar terug. Na succesvolle eradicatie daalt dat risico tot onder de 10%.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duren de klachten van helicobacter pylori?
Zonder behandeling kunnen de klachten maanden tot jaren aanhouden en fluctueren. Ze verdwijnen zelden volledig vanzelf. Na een succesvolle antibioticakuur van tien dagen verbeteren de klachten bij de meeste mensen binnen enkele weken. De maagwand heeft daarna nog enige tijd nodig om volledig te herstellen, soms vier tot acht weken bij een bestaande zweer.
Kan helicobacter pylori terugkomen na behandeling?
Ja, dat is mogelijk maar niet erg waarschijnlijk. Na een geslaagde kuur is de kans op herinfectie in westerse landen klein, meestal minder dan 2% per jaar. In landen met minder goede sanitaire voorzieningen is de kans groter. Reden tot herinfectie is vaak contact met besmet speeksel, besmet water of ongekookt voedsel. Was je handen goed voor het eten en drink geen ongezuiverd water.
Is helicobacter pylori besmettelijk?
Ja, de bacterie verspreidt zich van mens tot mens, vermoedelijk via speeksel, ontlasting of besmet water. De precieze transmissieroute is nog niet volledig opgehelderd. Besmetting vindt vaak al plaats in de kindertijd, in huishoudens waar de bacterie voorkomt. Je hoeft geen speciale quarantainemaatregelen te nemen, maar goede handhygiene en het niet delen van bestek of glazen verkleinen het risico.
Moet ik een dieet volgen bij helicobacter pylori?
Er is geen officieel vastgesteld dieet dat helicobacter pylori geneest. Wel kunnen aanpassingen in de voeding de klachten verlichten: kleine maaltijden, minder vet en gekruid voedsel, stoppen met roken en alcohol beperken. Probiotica kunnen de darmflora helpen herstellen na de antibioticakuur, maar zijn geen verplicht onderdeel van de behandeling. Bespreek dit met je huisarts of dieetist.
Welke test kiest de huisarts in Nederland voor de diagnose?
De Nederlandse huisartsrichtlijn adviseert de fecestest (ontlastingtest op antigenen) als eerste keus. De ureum-ademtest is een goed alternatief en wordt ook op grote schaal gebruikt. Een bloedtest is minder nauwkeurig omdat die ook vroegere infecties opspoort en bij gebruik van maagzuurremmers een vals-negatief resultaat kan geven. Een maagscopie volgt bij alarmsymptomen of als eerdere behandeling niet hielp.
Zijn er andere gezondheidsklachten die samenhangen met helicobacter pylori?
Onderzoek wijst op een verband tussen helicobacter pylori en ijzertekort-bloedarmoede, doordat de bacterie de ijzeropname in de maag kan verstoren. Er is ook discussie over een mogelijk verband met vitamine B12-tekort bij langdurige infectie. Sommige studies koppelen de bacterie aan huidaandoeningen zoals chronische netelroos (urticaria), al is bewijs hiervoor minder sterk. Klachten die je niet kunt verklaren in combinatie met chronische maagpijn zijn reden om de huisarts te raadplegen en te laten testen.
