John Cabot claimde Noord-Amerika voor Engeland. Op 24 juni 1497 zette hij voet op de Noord-Amerikaanse kust en plantte hij de Engelse vlag in naam van koning Hendrik VII. Toch zitten er aan dit verhaal veel lagen die je zelden hoort: Cabot heette eigenlijk Giovanni Caboto, was Italiaan van geboorte, en zijn zoon Sebastian deed er later alles aan om de eer van zijn vader voor zichzelf op te eisen.
Het is een van de meest miskende verhalen uit de ontdekkingstijd. Columbus is wereldberoemd, maar de man die Noord-Amerika voor de Engelse kroon claimde, kent bijna niemand. En zelfs onder historici bestaan misverstanden over wie er nu precies wat deed. Hieronder zet je de feiten op een rij en prik je de bekendste mythes door.
Mythe 1: Columbus ontdekte Noord-Amerika voor Engeland
Dit misverstand duikt telkens op. Columbus voer in 1492 voor de Spaanse kroon en bereikte het Caribisch gebied, Cuba en de kust van Midden-Amerika. Zijn reizen waren volledig in opdracht van Isabella I van Castilië en Ferdinand II van Aragón. Engeland had daar niets mee te maken.
Noord-Amerika, het vasteland zoals Canada en de oostkust van de huidige Verenigde Staten, betraden Columbus en zijn mannen nooit. Het was John Cabot die in 1497 als eerste Europeaan na de Vikingen de Noord-Amerikaanse vaste wal bereikte, en hij deed dat specifiek namens Hendrik VII van Engeland.
Het verwarren van de twee ontdekkingsreizigers is begrijpelijk omdat hun reizen slechts vijf jaar uit elkaar lagen. Maar hun routes, opdrachtgevers en bestemmingen waren heel anders. Columbus zocht een zuidwestelijke route naar Azië. Cabot koos bewust een noordwestelijke route, omdat hij geloofde dat die korter was. Beide mannen dachten overigens dat ze Azië hadden bereikt. Ze hadden het allebei mis.
Mythe 2: John Cabot was Engels
John Cabot werd geboren als Giovanni Caboto, vermoedelijk rond 1450 in Genua of in de omgeving van Venetië, in het huidige Italië. Net als Columbus was hij een Italiaan die voor een buitenlandse kroon voer. In 1476 kreeg hij het Venetiaans burgerschap na vijftien jaar in de stad te hebben gewoond. Later verhuisde hij naar Bristol, de grote havenstad in het westen van Engeland, waar hij zijn plannen voor een westelijke route naar Azië begon uit te werken.
Hendrik VII gaf hem op 5 maart 1496 een koninklijke opdracht: hij mocht onbekende landen ontdekken en in bezit nemen voor de Engelse kroon, zolang hij maar vijf schepen gebruikte en een deel van de winst afdroeg. Cabot was dus een Italiaan in Engelse dienst, net zoals Columbus een Genuees was in Spaanse dienst.
De naam “John Cabot” is een verengelsing van Giovanni Caboto. In historische Engelse bronnen komt hij ook voor als “John Kabato” of simpelweg “the Venetian”. Zijn nationaliteit was dus aangenomen, niet aangeboren. Dit doet niets af aan zijn prestatie, maar het maakt zijn verhaal nóg interessanter: twee Italianen, werkend voor rivaliserende Europese koningshuizen, verdeelden het westelijk halfrond tussen Spanje en Engeland.
Mythe 3: Sebastian Cabot ontdekte Noord-Amerika
Dit is misschien wel het grootste misverstand over de ontdekking van Noord-Amerika voor Engeland, en het heeft eeuwenlang standgehouden. Sebastian Cabot was de zoon van John Cabot en voer mee op de reis van 1497. Na de dood van zijn vader begon Sebastian stelselmatig de verdiensten van zijn vader toe te eigenen. In zijn verhalen groeide zijn eigen rol steeds groter en die van zijn vader steeds kleiner.
Tot diep in de negentiende eeuw dachten veel historici dat het Sebastian was die in 1497 de Noord-Amerikaanse kust bereikte. Pas door nauwkeurig bronnenonderzoek, onder meer door de Britse historicus Henry Harrisse in de jaren 1880, werd de ware volgorde vastgesteld: het was John die de reis leidde en de claim deed. Sebastian was hooguit een bemanningslid of bijrijder.
Sebastian zelf maakte later ook echte ontdekkingsreizen: hij zocht de Noordwestpassage voor Engeland (1508) en leidde een expeditie naar Zuid-Amerika voor Spanje (1526-1529). Maar de ontdekking van Noord-Amerika voor Engeland in 1497 was zijn vaders verdienste, niet de zijne. Toch bleef de verwarring zo hardnekkig dat Sebastian in sommige oudere boeken nog steeds als de ontdekker wordt vermeld.
De werkelijke reis van 1497: wat weten we zeker?
John Cabot verliet Bristol in mei 1497 met één schip, de Matthew, en een bemanning van achttien man. Na vijftig dagen varen bereikte hij op 24 juni 1497 land. Waar precies dat land lag, is een van de langstlopende debatten in de Canadese en Engelse geschiedschrijving.
Er zijn drie hoofdkandidaten:
- Newfoundland (het meest genoemde): het huidige Canadese eiland past goed bij de beschrijvingen van zijn logboek.
- Cape Breton Island (Nova Scotia): door Canadese historici sterk verdedigd, met kaartmateriaal als bewijs.
- Labrador: de rotsachtige kustlijn die Cabot beschreef past ook bij dit schiereiland.
Cabot zelf dacht dat hij de kust van Azië had bereikt, het noordoostelijke gedeelte van het continent. Hij zag tekenen van bewoning maar ontmoette geen mensen. Hij plantte de Engelse vlag en keerde terug naar Bristol, waar hij op 6 augustus 1497 aankwam. Hendrik VII beloonde hem met tien pond en een jaarlijks pensioen van twintig pond.
De betekenis van de reis was enorm. De Engelse claim op Noord-Amerika, die eeuwen later leidde tot de Engelse koloniën langs de Atlantische kust en uiteindelijk tot de Verenigde Staten en Canada, begon op die dag in juni 1497. Net zoals Julius Caesar met zijn veroveringen de basis legde voor eeuwen Romeinse invloed, legde Cabot met één voetreis de grondslag voor het Britse imperium in Noord-Amerika.
Vergelijking: John Cabot versus andere vroege ontdekkingsreizigers
Om het plaatje compleet te maken, is het nuttig om Cabot te vergelijken met andere ontdekkingsreizigers uit dezelfde periode. De verschillen zijn markant.
| Ontdekkingsreiziger | Geboorteplaats | In opdracht van | Jaar | Bereikt gebied | Belang voor claim |
|---|---|---|---|---|---|
| John Cabot | Genua/Venetië (Italië) | Engeland (Hendrik VII) | 1497 | Noord-Amerika (Newfoundland/Cape Breton) | Basis Engelse claim op Noord-Amerika |
| Christoffel Columbus | Genua (Italië) | Spanje (Ferdinand en Isabella) | 1492 | Caribisch gebied, Midden-Amerika | Basis Spaanse claim op Latijns-Amerika |
| Amerigo Vespucci | Florence (Italië) | Portugal, later Spanje | 1499-1502 | Zuid-Amerika | Noemde het continent “Nieuwe Wereld” |
| Leif Eriksson | IJsland/Noorwegen | Geen (eigen initiatief) | ca. 1000 | Vinland (Newfoundland) | Eerste Europese bezoek, geen officiële claim |
| Jacques Cartier | Saint-Malo (Frankrijk) | Frankrijk (Frans I) | 1534 | Canada (Gaspé, St. Lawrence) | Basis Franse claim op Canada |
| Hernán Cortés | Medellín (Spanje) | Spanje | 1519 | Mexico (Aztekenrijk) | Verovering Nieuw-Spanje |
| Francis Drake | Devon (Engeland) | Engeland (Elizabeth I) | 1579 | Californië (Nova Albion) | Engelse claim op westkust Noord-Amerika |
Wat opvalt: de drie meest bekende ontdekkers van Amerika rond 1492-1500 (Columbus, Cabot, Vespucci) waren allemaal Italianen die voor buitenlandse mogendheden werkten. Italië als politieke eenheid bestond toen niet. Steden als Genua, Venetië en Florence leverden de zeevarende kennis. Spanje, Portugal en Engeland leverden het geld en de bescherming. De wetenschappelijke kennis dat de aarde rond was, was al langer gemeengoed onder Europese zeelieden, maar het duurde decennia voordat die kennis leidde tot grootschalige ontdekkingsexpedities.
Mythe 4: De Vikingen “tellen niet mee”
Leif Eriksson bereikte rond het jaar 1000 de Noord-Amerikaanse kust, vermoedelijk het huidige Newfoundland. De plek staat bekend als Vinland. In 1960 ontdekten archeologen bij L’Anse aux Meadows op Newfoundland overblijfselen van een Vikingkamp, wat het eerste onomstotelijke bewijs is van een Europese nederzetting in Noord-Amerika vóór Columbus en Cabot.
Toch “tellen” de Vikingen in juridisch-historische zin niet mee voor de Engelse claim, en wel om drie redenen:
- Er was geen permanente nederzetting. De Vikingen vestigden zich tijdelijk maar vertrokken weer, vermoedelijk door conflicten met inheemse volken.
- Er was geen politieke opvolger. De Vikingen reclameerden het land niet voor een Europese staat. Ze hadden geen koninklijk mandaat en stuurden geen kolonisten terug.
- De kennis ging verloren. Europa wist na het jaar 1000 niets meer van Vinland. Het werd een mythe. Pas in de moderne tijd erkende de wetenschap het bewijs.
Cabot, daarentegen, handelde namens een Europese staat, deed een formele claim, keerde terug met verslag en legde zo de grondslag voor opvolgende Engelse expedities. Dat is het verschil tussen een avontuur en een geopolitieke claim.
Mythe 5: De reis van 1497 was een succes voor Engeland
Op korte termijn viel het resultaat van Cabots reis behoorlijk tegen. Hendrik VII betaalde hem tien pond, wat weinig was vergeleken met de rijkdommen die Spanje uit het Caribisch gebied binnenhaalde. Engeland ondernam pas decennia later serieuze pogingen om Noord-Amerika te koloniseren.
Cabot zelf verdween tijdens zijn tweede reis in 1498. Met vijf schepen voer hij opnieuw naar het westen. Één schip keerde terug na averij, de rest werd nooit meer gezien. Cabot is vermoedelijk omgekomen op zee, al blijft het lot van zijn expeditie onbekend. Zijn naam verdween nagenoeg uit het publieke geheugen, overschaduwd door zijn eigen zoon en door de veel kleurrijkere verhalen rond Columbus.
Op lange termijn was de reis juist van onschatbare waarde. De Engelse claim op Noord-Amerika, gebaseerd op Cabots landing van 1497, werd de juridische grondslag voor alle latere Engelse kolonisatie: de nederzetting in Jamestown (1607), de Pilgrim Fathers in Plymouth (1620) en uiteindelijk de vorming van de dertien koloniën. Zonder die vroege Engelse aanwezigheid in Noord-Amerika zou de geopolitieke kaart van de twintigste eeuw er heel anders hebben uitgezien.
Het is ook interessant te vergelijken met hoe andere historische claims langdurige gevolgen hadden. De Steen van Rosetta had ook eeuwenlang geen invloed totdat wetenschappers hem in de negentiende eeuw ontsleutelden. Zo ook Cabot: zijn reis was vergeten tot historici zijn betekenis pas eeuwen later volledig erkenden.
Waarom is John Cabot zo onbekend?
Er zijn meerdere redenen waarom Cabot buiten Canada en Engeland nauwelijks bekend is, terwijl hij historisch gezien minstens zo belangrijk is als Columbus.
Ten eerste won zijn eigen zoon de publiciteitsbattle. Sebastian Cabot leefde veel langer dan zijn vader en had decennia om zijn eigen versie van de geschiedenis te vertellen. Historici uit de zestiende en zeventiende eeuw vertrouwden grotendeels op Sebastians getuigenissen.
Ten tweede had Columbus het verhaal aan zijn kant. De Spaanse kroon had belang bij het vergroten van de faam van Columbus, omdat die de basis was voor hun aanspraken op het westelijk halfrond. Engeland was minder goed in historisch zelfpromotie op dat moment.
Ten derde verdween Cabot letterlijk. Hij keerde niet terug van zijn tweede reis. Er zijn geen memoires, geen portretten die zeker van hem zijn, en geen persoonlijke brieven. Hij liet vrijwel geen sporen na buiten de officiële documenten rondom zijn eerste reis.
Ten vierde was het resultaat van zijn reis aanvankelijk teleurstellend. Columbus bracht goud mee. Cabot bracht kabeljauwen mee. De Engelse kroon was niet onder de indruk. Pas later bleek de Grote Banken voor de kust van Newfoundland een van de rijkste visgronden ter wereld te zijn, maar vis trekt minder aandacht dan goud. Vergelijk het met Caesar: ook zijn vroegste campagnes werden ondergewaardeerd totdat zijn politieke macht pas later duidelijk werd.
In Canada is Cabot overigens wél goed bekend. De Cabot Strait (de zeestraat tussen Newfoundland en Cape Breton Island) en Cabot Trail (een beroemde panoramaweg op Cape Breton) zijn naar hem vernoemd. Newfoundland vierde in 1997 uitgebreid het 500-jarig jubileum van zijn landing, met een replica van de Matthew die de overtocht herhaalde.
Veelgestelde vragen
Wie was John Cabot precies en waar was hij vandaan?
John Cabot, geboren als Giovanni Caboto, was een Italiaans zeeman die vermoedelijk rond 1450 in Genua of in de buurt van Venetië ter wereld kwam. Hij verwierf in 1476 het Venetiaans burgerschap en vestigde zich later in Bristol, Engeland. Vandaar vertrok hij in 1497 op zijn beroemde reis naar Noord-Amerika, in opdracht van de Engelse koning Hendrik VII. Zijn exacte geboorteplaats en -datum zijn nooit definitief vastgesteld.
Waarom claimde Cabot Noord-Amerika voor Engeland en niet voor Italië?
Cabot was van Italiaanse afkomst maar woonde en werkte in Bristol. Italië als politieke eenheid bestond in de vijftiende eeuw niet: het was een lappendeken van stadsstaten. De grote zee-expedities van die tijd werden gefinancierd door Portugal, Spanje, Engeland en Frankrijk, niet door Italiaanse steden. Cabot zocht financiering bij Hendrik VII, die de expeditie betaalde in ruil voor een claim op eventuele nieuwe gebieden. Dat was de gebruikelijke afspraak in die periode.
Waar landde John Cabot precies in Noord-Amerika?
De exacte landingsplaats is nog altijd onderwerp van debat. De meest genoemde kandidaten zijn Newfoundland, Cape Breton Island (Nova Scotia) en Labrador, allemaal in het huidige Canada. Er zijn kaarten en beschrijvingen uit zijn logboek, maar die zijn niet nauwkeurig genoeg om een definitieve locatie vast te stellen. Verschillende Canadese regio’s claimen de eer, wat het debat verder vertroebelt.
Wat gebeurde er met John Cabot na zijn beroemde reis?
Na de succesvolle eerste reis van 1497 kreeg Cabot toestemming voor een tweede expeditie met vijf schepen en honderden mannen. Hij vertrok in 1498 opnieuw vanuit Bristol. Één schip keerde terug na averij en zocht beschutting in Ierland. De andere vier schepen, waaronder het vaartuig van Cabot zelf, verdwenen spoorloos. Cabot is vrijwel zeker omgekomen, maar zijn definitieve lot is nooit vastgesteld. Hij was een van de vele ontdekkingsreizigers die stierven op zee zonder dat het nieuws Engeland bereikte.
Hoe verschilt Cabots claim van die van de Vikingen?
Leif Eriksson bereikte rond het jaar 1000 ook Noord-Amerika, vermoedelijk bij L’Anse aux Meadows op Newfoundland. Maar de Vikingen vestigden zich niet permanent, hadden geen koninklijk mandaat van een Europese staat en lieten geen politieke opvolging achter. De kennis over Vinland verdween in Europa. Cabot handelde namens een Europese kroon, deed een formele territoriale claim en keerde terug met verslag, waardoor de ontdekking politiek en juridisch effect had. Dat onderscheid was doorslaggevend voor de Engelse claim op Noord-Amerika in de eeuwen daarna.
Hoe ver reikte de invloed van Cabots claim op Noord-Amerika in latere eeuwen?
De invloed was enorm. De Engelse claim op Noord-Amerika, die terugging op Cabots landing van 1497, werd de juridische grondslag voor alle latere Engelse kolonisatie van het continent. Jamestown (1607), Plymouth (1620), de dertien koloniën en uiteindelijk de vorming van de Verenigde Staten en het Engelse Canada zijn allemaal politiek verbonden met die eerste voetstap in 1497. Zonder Cabots reis voor de Engelse kroon had het Noord-Amerikaanse continent mogelijk een heel andere (Spaanse of Franse) politieke toekomst gehad. De Engelse invloed die uiteindelijk leidde tot de rol van het Gemenebest in de Eerste Wereldoorlog begon in feite op het dek van de Matthew in 1497.
