Nirvana bracht het album Nevermind uit. De band uit Seattle, bestaande uit Kurt Cobain (zang en gitaar), Krist Novoselic (bas) en Dave Grohl (drums), publiceerde het album op 24 september 1991 via DGC Records. Het werd een van de meest invloedrijke rockplaten van de twintigste eeuw en veranderde de muziekwereld letterlijk binnen een paar maanden.
Wat begon als een onbekend grunge-trio uit de staat Washington eindigde als een wereldfenomeen. Nevermind debuteerde op nummer 144 in de Billboard 200, maar klom in januari 1992 naar de eerste positie. Michael Jacksons Dangerous werd van de troon gestoten. Dat is niet alleen een muzikaal feit, het is een cultureel keerpunt.
Wie is Nirvana en hoe begon de band?
Nirvana werd opgericht in 1987 in Aberdeen, Washington, een kleine industriestad aan de westkust van de Verenigde Staten. Kurt Cobain en Krist Novoselic leerden elkaar kennen op de middelbare school en deelden een voorliefde voor punk en heavy metal. Bands als Black Flag en Black Sabbath waren grote invloeden in de beginjaren.
De vroege jaren van Nirvana waren chaotisch. Er wisselden meerdere drummers in korte tijd. Het eerste album, Bleach (1989), verscheen via het kleine indie-label Sub Pop en kostte slechts 606 dollar om op te nemen. Het was rauw, luid en had geen massamarkt-ambitie. Toch bouwde de band er een trouwe underground-fanbase mee op in de VS en het Verenigd Koninkrijk.
De grote doorbraak in de bezetting kwam in september 1990, toen Dave Grohl na een succesvolle auditie toetrad als drummer. Grohl, afkomstig uit de hardcore-punkband Scream, bleek de perfecte aanvulling. Zijn krachtige speelstijl gaf de band een energie die op Nevermind volledig tot zijn recht zou komen.
Na het tekenen bij DGC Records, een sublabel van Geffen, had de band toegang tot een professioneel opnamebudget en distributienetwerk. Dat veranderde alles. De band verhuisde de opnames van kleine, goedkope studio’s naar een professionele omgeving in Californie. Als je geinteresseerd bent in de achtergronden van bekende muzikanten, lees dan ook eens wie Knocking on Heaven’s Door schreef voor een vergelijkbaar verhaal over invloedrijke rockmuzikanten.
Hoe werd Nevermind opgenomen?
De opnames van Nevermind vonden plaats in mei en juni 1991 in Sound City Studios in Van Nuys, Californie. Dit was geen toeval. Sound City was op dat moment een van de meest gerespecteerde studios in Los Angeles, al was het uiterlijk niet bijzonder. De studio had een Neve 8028-mengpaneel staan dat legendarisch werd, mede doordat Fleetwood Mac er eerder Rumours opnam.
Producer Butch Vig werd aangetrokken voor dit project. Nirvana had eerder al met Vig gewerkt aan demo-opnames en voelde zich comfortabel bij zijn werkwijze. DGC stelde andere, meer commercieel gerichte producers voor, maar de band hield voet bij stuk. Vig besteedde iets meer dan een maand aan het opnemen en mixen van het album. Het totale budget bedroeg 65.000 dollar.
Het mixproces werd deels overgedaan door Andy Wallace, die de uiteindelijke geluidsbeleving van het album sterk bepaalde. De klank werd helderder en meer gepolijst dan Cobain aanvankelijk beoogde. Cobain was later kritisch op die beslissing en noemde het eindresultaat soms “te commercieel”. Desondanks werd het geluid van Nevermind een blauwdruk voor alternatieve rock in de jaren negentig.
De nummers op het album waren al grotendeels geschreven voordat de studio-opnames begonnen. Polly en Something in the Way werden akoestisch ingespeeld, waarbij Cobain alleen met een gitaar inzong. De rest van het album klonk volumineuzer en meer elektriciteitsgeladen, met Grohls paukende drumpartijen als ruggengraat.
Wat staat er op Nevermind en wat betekent de tracklist?
De tracklist van Nevermind telt dertien nummers op de officieel uitgebrachte versie. Op sommige exemplaren staat ook een veertiende, verborgen nummer: Endless, Nameless, dat na tien minuten stilte aan het einde van Something in the Way verschijnt.
| Nummer | Titel | Bijzonderheid |
|---|---|---|
| 1 | Smells Like Teen Spirit | Eerste single, enorme hit |
| 2 | In Bloom | Tweede single, ironische tekst over fans |
| 3 | Come as You Are | Derde single, lyrisch meeslepend |
| 4 | Breed | Oorspronkelijk getiteld Imodium |
| 5 | Lithium | Vierde single, gaat over religie en depressie |
| 6 | Polly | Akoestisch, gebaseerd op een waargebeurd misdrijf |
| 7 | Territorial Pissings | Rauw en snel, intro door Novoselic |
| 8 | Drain You | Cobains eigen favoriet van het album |
| 9 | Lounge Act | Persoonlijk nummer over een relatie |
| 10 | Stay Away | Oorspronkelijk getiteld Pay to Play |
| 11 | On a Plain | Lichte, melodieuze afwijking in stijl |
| 12 | Something in the Way | Sfeervol, akoestisch afsluiter |
| 13 | Endless, Nameless | Verborgen nummer, verschijnt na stilte |
Smells Like Teen Spirit was de openingsknal en werd de alomtegenwoordige hymne van een generatie. De titel was een inside-joke: vriendin Kathleen Hanna van de band Bikini Kill schreef op de muur van Cobains appartement “Kurt smells like Teen Spirit”, verwijzend naar een deodorantmerk. Cobain nam de zin over voor het nummer zonder aanvankelijk de verwijzing naar het merk te kennen.
Welk commercieel succes bereikte Nevermind?
De eerste verkoopweek was bescheiden: ongeveer 6.000 exemplaren. Niemand bij het platenlabel verwachtte wat er daarna zou volgen. In de kerstvakantie van 1991, de week die eindigde op 29 december, verkocht het album 374.000 exemplaren in de Verenigde Staten alleen al. Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 30 miljoen exemplaren van verkocht.
Op 11 januari 1992 bereikte Nevermind de eerste positie in de Billboard 200, de belangrijkste albumlijst van de VS. Op dat moment stond Michael Jackson er met Dangerous op. Het nieuws dat een grunge-trio de King of Pop van de troon stootte, haalde overal krantenkoppen. Het liet zien dat er een generatie jongeren was die iets anders zocht dan de tot dan toe dominante popmuziek en hairmetal.
In Nederland en Belgie was de doorbraak vergelijkbaar. Smells Like Teen Spirit draaide massaal op radiozenders en MTV Europe. Het muziekkanaal speelde de videoclip, geregisseerd door Samuel Bayer en opgenomen in een gymzaal met cheerleaders en anarchie-symbolen, bijna continu. Die clip kostte ongeveer 33.000 dollar om te maken en is sindsdien een van de meest besproken videoclips ooit.
Het succes bracht ook spanning mee binnen de band. Cobain worstelde met de plotse roem en de druk die daarmee gepaard ging. Hij had zijn muziek niet gemaakt voor de massa en voelde zich gevangen in een paradox: het publiek dat hij aantrok was deels precies het publiek waarover hij ironisch zong in nummers als In Bloom.
Wat is de culturele betekenis van Nevermind?
Nevermind vertegenwoordigt een generatiemoment. Begin jaren negentig domineerden glam metal-bands zoals Motley Crue en Poison de hitlijsten. Hairmetal, zoals het genre ook wordt genoemd, stond voor uitbundigheid, showmanship en een zekere oppervlakkigheid. Nirvana was het tegenovergestelde: onverzorgd, ongemakkelijk en emotioneel rauw.
De doorbraak van Nevermind luidde het einde in van de dominantie van hairmetal en gaf grunge een groot podium. Andere bands uit Seattle, zoals Pearl Jam, Soundgarden en Alice in Chains, profiteerden mee van de plotse aandacht voor de scène. Platenlabels begonnen actief te zoeken naar “de volgende Nirvana”. Dat leidde tot een hausse aan alternatieve rockbands die in de jaren negentig doorbrak.
De hoes van Nevermind is minstens zo iconisch als de muziek zelf. Het beeld van een vier maanden oude baby Spencer Elden die naakt in een zwembad naar een dollarbiljet aan een vishaak zwemt, is een van de meest herkende platenhoezen ter wereld. De foto werd genomen door fotograaf Kirk Weddle. Elden deed het zwemmen opnieuw in 2021 voor de dertigste verjaardag van het album, maar spande later een rechtszaak aan vanwege het gebruik van zijn naaktfoto als minderjarige. Die zaak werd in 2022 afgewezen.
Als je meer wil lezen over culturele en generationele betekenis, bekijk dan ook bij welke generatie jij hoort. Nirvana is onlosmakelijk verbonden met de generatie X en de vroege millennials.
Wat gebeurde er na Nevermind met Nirvana?
Na het succes van Nevermind bracht Nirvana in september 1993 het derde studioalbum In Utero uit. Dit album was bewust ruwer van geluid, als reactie op het gepolijste karakter van Nevermind. De band koos voor producer Steve Albini, bekend om zijn no-nonsense aanpak. In Utero opende met Serve the Servants en bevatte ook Heart-Shaped Box en All Apologies.
In de tussentijd nam de persoonlijke problematiek van Kurt Cobain ernstige vormen aan. Hij kampte met chronische maagpijn, een verslaving aan heroïne en een ernstige depressie. In april 1994, op 27-jarige leeftijd, werd hij dood aangetroffen in zijn woning in Seattle. De oorzaak was een zelfgemaakte schot. Zijn overlijden markeerde het einde van Nirvana.
De overgebleven leden gingen ieder hun eigen weg. Dave Grohl richtte Foo Fighters op, een band die uitgroeide tot een van de succesvolste rockbands van de decennia die volgden. Krist Novoselic trok zich terug uit de muziekwereld en richtte zich op politiek activisme. De nalatenschap van Nirvana bleef echter enorm. Liveopnames, compilaties en documentaires bleven verschijnen. In 2014 werd de band opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame.
Wil je meer weten over andere invloedrijke kunstenaars en hun achtergronden? Lees dan wie de auteur van Dracula was, of ontdek wie de Divina Commedia schreef voor een brede culturele verdieping.
Drie varianten: Nevermind in context van andere iconische platen
Om de impact van Nevermind goed te begrijpen, helpt het om het naast drie andere sleutelalbums te leggen die elk een muziekscene definieerden of veranderden.
Nevermind versus Bleach (1989)
Bleach, het debuutalbum van Nirvana, kostte 606 dollar om op te nemen en werd uitgebracht via Sub Pop. Het was rauw, zonder productionele franje en richtte zich op een klein indie-publiek. Nevermind kostte 65.000 dollar en bereikte 30 miljoen mensen. Het contrast toont hoezeer de toegang tot een groot label en een professionele producer het verschil maakte, terwijl de band zelf nauwelijks veranderde qua songschrijven.
Nevermind versus In Utero (1993)
In Utero was een bewuste tegenreactie op alles wat Nevermind commercieel maakte. Cobain koos voor Steve Albini als producer, die bekend stond om zijn ruwe, opzettelijk ongeproduceerde geluid. Het album debuteerde wel op nummer 1, maar verkocht minder dan Nevermind. Het toont de interne spanning in de band: succes en toegankelijkheid versus artistieke integriteit en ongemak.
Nevermind versus Ten van Pearl Jam (1991)
In hetzelfde jaar bracht Pearl Jam Ten uit, een ander grunge-klassieker. Beide albums verschenen in de herfst van 1991 en definieerden samen het grunge-geluid voor de wereld. Waar Nirvana rauwer en punker klonk, had Pearl Jam een meer klassieke rockstructuur. Frontman Eddie Vedder en Kurt Cobain hadden een gecompliceerde relatie in de pers, maar hun albums stelden elkaar voor als twee gezichten van dezelfde beweging.
- Bleach (1989): 606 dollar budget, Sub Pop, underground fanbase
- Nevermind (1991): 65.000 dollar budget, DGC Records, 30 miljoen verkopen wereldwijd
- In Utero (1993): Bewust ruw geluid, Steve Albini, artistieke tegenreactie op commercieel succes
- Ten – Pearl Jam (1991): Grunge-tijdgenoot, meer klassieke rockstructuur, vergelijkbare culturele impact
- Nevermind na 30 jaar (2021): Uitgebreide heruitgave met demo’s, B-sides en liveopnames
Voor muziekliefhebbers die klassieke instrumenten vergelijken, is het ook interessant om te lezen wat een klavecimbel is en hoe het verschilt van een piano, een heel andere wereld dan grunge maar even fascinerend als muziekgeschiedenis.
De herdenkingsuitgave van Nevermind uit 2021 bevatte vier cd’s met demo-opnames, sessie-outtakes, singles en een concert uit 1991 in Seattle. Die uitbreiding gaf fans en muziekhistorici nieuwe inzichten in het creatieve proces achter het album.
Veelgestelde vragen
Welke rockband bracht het album Nevermind uit?
Nirvana bracht Nevermind uit op 24 september 1991 via DGC Records. De band bestond op dat moment uit Kurt Cobain (zang en gitaar), Krist Novoselic (bas) en Dave Grohl (drums). Het was het tweede studioalbum van de band en het eerste via een groot platenlabel.
Wanneer verscheen Nevermind precies en hoe goed verkocht het?
Nevermind verscheen op 24 september 1991. Het debuteerde op nummer 144 in de VS maar bereikte in januari 1992 de eerste positie. In de kerstvakantie van 1991 werden alleen al in de VS 374.000 exemplaren verkocht in een enkele week. Wereldwijd zijn er meer dan 30 miljoen exemplaren van verkocht, waarmee het een van de bestverkochte rockalbums aller tijden is.
Wie produceerde het album Nevermind?
Butch Vig produceerde Nevermind. De band had eerder al met hem samengewerkt en wilde hem ook voor dit album. DGC Records stelde andere, meer mainstream producers voor, maar Nirvana hield vast aan Vig. Andy Wallace verzorgde aanvullend de mixing, wat het album een helderder geluid gaf dan Cobain aanvankelijk beoogde.
Waar werd Nevermind opgenomen?
Nevermind werd opgenomen in Sound City Studios in Van Nuys, Californie, in mei en juni 1991. Dit was een gerespecteerde studio met een legendarisch Neve 8028-mengpaneel. Bands als Fleetwood Mac hadden er eerder opgenomen. Het opnamebudget bedroeg 65.000 dollar, een enorm verschil met de 606 dollar die het debuutalbum kostte.
Wat is het bekendste nummer op Nevermind?
Smells Like Teen Spirit is het bekendste nummer van het album en een van de meest herkende rocknummers ter wereld. De videoclip, opgenomen in een gymzaal met cheerleaders en anarchistische symbolen, werd massaal gedraaid op MTV. De titel komt van een inscriptie op de muur van Cobains appartement, geschreven door Kathleen Hanna van Bikini Kill, die verwees naar een deodorantmerk.
Wat is er na Nevermind met de bandleden van Nirvana gebeurd?
Kurt Cobain overleed in april 1994 op 27-jarige leeftijd. Dave Grohl richtte daarna Foo Fighters op, die uitgroeiden tot een van de succesvolste rockbands van de decennia erna. Krist Novoselic trok zich terug uit de muziekwereld en richtte zich op politiek activisme in de staat Washington. In 2014 werd Nirvana als band opgenomen in de Rock and Roll Hall of Fame.
