Er zijn twee soorten spiralen: de hormoonspiraal en de koperspiraal. Welke bij jou past, hangt af van je gezondheid, je menstruatie, je wens voor hormoonvrije anticonceptie en hoe lang je geen zwangerschap wilt. Dit artikel zet de meest gemaakte fouten bij die keuze op een rij, zodat je goed voorbereid naar de huisarts of verloskundige gaat.
Een spiraal is een van de meest betrouwbare anticonceptiemethoden die er bestaat. De effectiviteit ligt boven de 99 procent, vergelijkbaar met sterilisatie. Toch kiezen veel mensen op basis van onjuiste aannames, onvolledige informatie of een verkeerd beeld van bijwerkingen. De keuze gaat dan niet over wat het beste past, maar over wat het minst eng klinkt. Dat is zonde, want een spiraal zit gemiddeld 5 tot 8 jaar. Een slecht passende keuze merk je lang.
Fout 1: denken dat een spiraal alleen geschikt is als je al kinderen hebt
Dit is verreweg de meest gehoorde misvatting. Vroeger adviseerden artsen inderdaad om eerst te bevallen voordat je een spiraal liet plaatsen, omdat de inbrengtechniek minder verfijnd was en de modellen groter waren. Dat advies is al geruime tijd achterhaald.
Tegenwoordig zijn er kleinere modellen beschikbaar die speciaal ontwikkeld zijn voor vrouwen zonder eerder doorgemaakte bevallingen. De Kyleena is kleiner dan de Mirena en heeft een smallere inbrenghuls. De Jaydess is eveneens compact. Voor koperspiralen bestaan ook kleiner uitgevallen varianten. Huisartsen en verloskundigen plaatsen dagelijks spiralen bij vrouwen zonder kinderen.
Het plaatsen kan iets meer ongemak geven als de baarmoederhals nog nooit verwijd is geweest, maar dat is tijdelijk en goed op te vangen met een pijnstiller vooraf. Vraag je zorgverlener wat je kunt innemen voor de plaatsing. Ibuprofen een uur van tevoren vermindert de kramp aanzienlijk. Lees meer over het gebruik van pijnstillers op bij welke medicijnen je een maagbeschermer nodig hebt, want langdurig ibuprofengebruik vraagt soms extra aandacht voor je maag.
Baarmoederhalsstenose, een heel nauw kanaal, is een reden om het plaatsen voor te bereiden met misoprostol. Maar dit is een medische overweging, geen reden om een spiraal bij voorbaat af te schrijven. Bespreek het gewoon.
Fout 2: de koperspiraal afwijzen omdat je “geen hormonen wilt stoppen”
Veel vrouwen kiezen de koperspiraal met de gedachte dat zij daarmee alle hormonale bijwerkingen vermijden. Dat klopt voor een groot deel: de koperspiraal bevat geen hormonen en heeft dus geen invloed op je humeur, libido of gewicht via hormonale weg. Maar er zijn andere effecten waar mensen te weinig rekening mee houden.
De koperspiraal werkt doordat koperionen een omgeving creëren die voor zaadcellen giftig is. Dat werkt uitstekend, maar het koper kan ook de baarmoederslijmvlies prikkelen. Het gevolg: bij veel vrouwen worden de menstruaties zwaarder, pijnlijker en langer. Dat kan meevallen, maar het kan ook flink tegenvallen. Als je voor de plaatsing al pijnlijke of zware menstruaties hebt, of als je last hebt van bloedarmoede, is de koperspiraal mogelijk niet de beste keuze.
Vrouwen met endometriose, vleesbomen (myomen) of hevige menstruaties zijn vaak beter af met een hormoonspiraal, met name de Mirena. Die vermindert het bloedverlies bij de meeste gebruikers sterk, en bij 20 tot 30 procent verdwijnt de menstruatie tijdelijk helemaal. Dat wordt door velen als prettig ervaren.
Als je nadenkt over maagproblemen bij medicijnen of over welke maagbeschermer bij ibuprofen hoort, dan geeft dat ook inzicht in hoe je lichaam reageert op bepaalde stoffen. Bij de koperspiraal gaat het om vergelijkbare gevoeligheid: het ene lichaam tolereert prikkeling goed, het andere niet.
Fout 3: Mirena, Kyleena en Jaydess door elkaar halen
De drie hormoonspiralen die in Nederland het meest worden voorgeschreven, lijken op het eerste gezicht inwisselbaar. Dat zijn ze niet. Ze verschillen op drie punten: hormoondosering, afmetingen en gebruiksduur. Als je arts je een hormoonspiraal aanbeveelt zonder te specificeren welke, is het verstandig door te vragen.
| Spiraal | Hormoon (levonorgestrel) | Afmeting (H x B mm) | Gebruiksduur | Meest geschikt voor |
|---|---|---|---|---|
| Mirena | 52 mg totaal | 32 x 32 mm | Tot 8 jaar | Zware menstruaties, endometriose, vrouwen die kinderen hebben gehad |
| Kyleena | 19,5 mg totaal | 30 x 28 mm | Tot 5 jaar | Vrouwen zonder kinderen, minder zware menstruaties gewenst |
| Jaydess | 13,5 mg totaal | 30 x 28 mm | Tot 3 jaar | Vrouwen die zo min mogelijk hormonen willen, onzeker over langetermijn |
| T-Safe (koper) | Geen hormonen | Varieert per model | Tot 10 jaar | Vrouwen die volledig hormoonvrij willen, noodanticonceptie |
| Nova-T 380 (koper) | Geen hormonen | Varieert | Tot 5 jaar | Vrouwen die kortere termijn hormoonvrij willen |
| Mini TT 380 Slimline | Geen hormonen | Kleiner model | Tot 5 jaar | Vrouwen zonder kinderen die toch voor koper kiezen |
De Mirena heeft de hoogste hormoondosering en werkt het sterkst op de baarmoederwand. Dat maakt hem bij uitstek geschikt bij hevige menstruaties en endometriose. De Kyleena geeft minder hormonen af en is iets kleiner. Voor vrouwen die nooit bevallen zijn maar toch een hormoonspiraal willen, is de Kyleena vaak de eerste keuze. De Jaydess heeft de laagste dosering van de drie en een kortere looptijd, wat hem interessant maakt voor vrouwen die eerst willen “proberen” hoe ze op hormonen reageren.
Fout 4: vergeten dat een spiraal ook noodanticonceptie kan zijn
Weinig mensen weten dat de koperspiraal de meest effectieve vorm van noodanticonceptie is die er bestaat. Als je hem binnen 5 dagen na onbeschermde seks laat plaatsen, is de effectiviteit meer dan 99 procent. Dat is hoger dan de morning-afterpil, waarvan de effectiviteit afneemt naarmate je hem later inneemt.
Een bijkomend voordeel: je hebt daarna meteen betrouwbare anticonceptie voor de komende 5 tot 10 jaar. Voor veel vrouwen is dit het beste van twee werelden: je lost een acute situatie op en je regelt tegelijkertijd de toekomst. Iets om te onthouden als je ooit in een situatie terechtkomt waar je snel moet handelen.
De morning-afterpil werkt minder goed bij een lichaamsgewicht boven 70 kilogram. De koperspiraal als noodanticonceptie heeft dat nadeel niet. Dit is dus ook relevant als je weet dat je tot de groep behoort voor wie de pil minder effectief is. Bespreek dit met je huisarts of ga naar een anticonceptiespreekuur bij de GGD of een abortuskliniek, want die plaatsen doorgaans snel.
Fout 5: bij twijfel over bijwerkingen niets doen
Een van de meest gemaakte fouten is niet het kiezen van het verkeerde spiraal, maar het uitstellen van de keuze omdat je bang bent voor bijwerkingen. Die angst is begrijpelijk, maar de afweging wordt vaak niet goed gemaakt. Hieronder de meest voorkomende bijwerkingen per type, naast de feiten die er tegenover staan.
- Hormoonspiraal: onregelmatig bloedverlies in de eerste 3-6 maanden. Dit is de meestgemelde bijwerking. Het kan vervelend zijn, maar het trekt bij de meeste gebruikers daarna bij. Veel vrouwen menstrueren daarna nauwelijks meer of helemaal niet.
- Hormoonspiraal: stemmingswisselingen. Dit wordt gemeld, maar de wetenschappelijke onderbouwing is minder sterk dan bij de combinatiepil. De hormoondosering is lokaal en laag. Wie gevoelig is voor hormonale schommelingen, kiest beter voor de Jaydess of de koperspiraal.
- Koperspiraal: zwaardere menstruaties. Dit treedt bij een meerderheid op, zeker in de eerste maanden. Bij sommige vrouwen normaliseert het, bij anderen blijft het zwaarder. Wie al last heeft van bloedarmoede, raadpleegt best eerst een arts.
- Koperspiraal: krampen bij plaatsing. Tijdelijk en te verlichten met ibuprofen of paracetamol. Geen reden om een spiraal af te wijzen.
- Beide typen: infectierisico vlak na plaatsing. In de eerste 3 weken is er een klein verhoogd risico op een baarmoederontsteking, vooral als je al een soa had bij plaatsing. Een soa-test vooraf vermindert dit risico sterk.
- Beide typen: kans op uitstoting. Ongeveer 5 procent van de spiralen wordt in het eerste jaar door de baarmoeder uitgestoten. Dit is zeldzaam, maar je kunt het zelf controleren door de draadje te voelen.
Bijwerkingen zijn reeel, maar weeg ze af tegen het alternatief: zwangerschap die je niet wilt, of anticonceptie die je elke dag of elke maand actief moet bijhouden. Een spiraal werkt passief en betrouwbaar. De meeste bijwerkingen zijn tijdelijk of draagbaar.
Fout 6: gezondheidsklachten niet meenemen in de keuze
De keuze voor een spiraal is niet alleen een kwestie van voorkeur. Bepaalde medische omstandigheden maken het ene type meer geschikt dan het andere. Dit is een punt waar mensen zich te weinig van bewust zijn, mede omdat het gesprek met de huisarts soms kort is.
Vraag jezelf van tevoren af:
- Heb je last van zware of pijnlijke menstruaties? Dan is de Mirena waarschijnlijk de betere keuze.
- Heb je endometriose vastgesteld gekregen? Hormoonspiralen, met name Mirena, worden ingezet als behandeling.
- Heb je een allergie voor nikkel of koper? Dan vermijd je de koperspiraal.
- Heb je last van depressie of angststoornissen? Bespreek dit expliciet, want progestageen kan bij sommige vrouwen gevoelens versterken. De koperspiraal geeft geen hormonale invloed op stemming.
- Gebruik je bepaalde medicijnen? Sommige medicijnen beinvloeden de effectiviteit van hormonale anticonceptie, maar de hormoonspiraal is hier minder gevoelig voor dan de pil. Lees ook over bij welke medicijnen je een maagbeschermer nodig hebt en bespreek je medicatielijst met je arts.
- Ben je van plan op korte termijn zwanger te worden? De spiraal is omkeerbaar, maar als je over 1 jaar al zwanger wilt zijn, weegt een 5-jarige spiraal minder voordelen voor jou.
- Heb je een afwijkende baarmoedervorm (bijvoorbeeld een gebogen baarmoeder of vleesbomen)? Dit kan de plaatsing bemoeilijken of de keuze beinvloeden. Een echo vooraf kan helderheid geven.
Je lichaam is uniek. Wat voor een vriendin perfect werkte, past misschien niet bij jou. Breng je medische geschiedenis mee naar het gesprek en vraag om uitleg als iets onduidelijk is. Een goede arts neemt de tijd.
Fout 7: denken dat kosten geen rol spelen bij de keuze
In 2026 geldt in Nederland dat anticonceptiemiddelen voor vrouwen tot 21 jaar vergoed worden vanuit het basispakket. Boven de 21 jaar zijn de kosten voor rekening van jezelf, tenzij je aanvullend verzekerd bent. De vergoedingen verschillen sterk per verzekeraar en per aanvullende polis.
Een koperspiraal kost inclusief plaatsing doorgaans tussen de 70 en 150 euro, afhankelijk van de aanbieder en eventuele consultatiekosten. Een hormoonspiraal is duurder: de Mirena kost in de apotheek al snel 130 tot 200 euro, exclusief plaatsing. Plaatsing door een huisarts of verloskundige kan 50 tot 100 euro extra kosten. Totaal kom je dan snel op 200 tot 300 euro voor een hormoonspiraal.
Echter: deel je die kosten door het aantal jaren dat je de spiraal gebruikt, dan is een spiraal de goedkoopste langetermijnoptie. De pil kost bij veel verzekeraars 10 tot 15 euro per maand, ofwel 120 tot 180 euro per jaar. Een Mirena die 8 jaar zit, kost per jaar dus minder dan 40 euro. Bereken het gewoon voor je eigen situatie.
De koperspiraal is als noodanticonceptie niet altijd duurder dan de morning-afterpil. Bij sommige klinieken en GGD-locaties kun je de koperspiraal via een spoedconsult laten plaatsen. Informeer naar de kosten bij je eigen zorgverlener. Bekijk ook je aanvullende verzekering: veel polissen vergoeden plaatsing, maar niet altijd het middel zelf.
Fout 8: na plaatsing geen controle laten doen
De plaatsing is niet het einde. Na 4 tot 6 weken is een controleafspraak gebruikelijk, waarbij de arts of verloskundige controleert of de spiraal goed zit. Dit wordt soms overgeslagen of vergeten, zeker als je je prima voelt. Toch is het verstandig om die afspraak te houden.
Tijdens de controle wordt nagegaan of de spiraal niet is verplaatst of uitgestoten, of de draadje goed zitten en of er geen tekenen zijn van ontsteking. Daarna kun je ook zelf maandelijks het draadje voelen, vlak na je menstruatie. Als het draadje langer aanvoelt, korter, of als je het helemaal niet meer voelt, neem dan contact op met je zorgverlener.
Een spiraal vervangt zichzelf niet. Als de gebruiksduur is verlopen, moet je een nieuw exemplaar laten plaatsen of een andere anticonceptiemethode kiezen. Zet een herinnering in je agenda, want 5 of 8 jaar gaat snel. Als je de spiraal toch eerder wilt verwijderen, bijvoorbeeld omdat je zwanger wilt worden, dan kan dat op elk moment. De vruchtbaarheid herstelt snel na verwijdering.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of een spiraal wel voor mij geschikt is?
Een spiraal is voor de meeste gezonde vrouwen geschikt, ongeacht leeftijd of of ze al kinderen hebben gehad. Er zijn enkele medische contra-indicaties, zoals onbehandelde baarmoederinfecties, een kopergevoeligheid (bij koperspiraal) of bepaalde baarmoederafwijkingen. Een gesprek met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog is altijd de eerste stap. Breng je medische geschiedenis mee en stel je vragen vooraf op.
Is een spiraal pijnlijk om te laten plaatsen?
De plaatsing geeft bij de meeste vrouwen een korte, krampachtige pijn die lijkt op menstruatiekrampen. Neem van tevoren een pijnstiller zoals ibuprofen. Bij vrouwen die nog nooit bevallen zijn, kan het iets intensiever aanvoelen, maar dat duurt meestal maar een paar seconden. Na de plaatsing kunnen krampen aanhouden, die in de loop van de dag afnemen. De meeste vrouwen gaan dezelfde dag gewoon verder met hun bezigheden.
Kan ik een hormoonspiraal gebruiken als ik gevoelig ben voor hormonen?
De hormoonspiraal geeft een lage, lokale dosis progestageen af aan de baarmoederwand. De hoeveelheid hormoon die in je bloed terechtkomt, is veel lager dan bij de combinatiepil of de minipil. Vrouwen die gevoelig zijn voor hormonale bijwerkingen, reageren vaak beter op de Kyleena of Jaydess dan op de Mirena, vanwege de lagere dosering. Als je echt zo min mogelijk hormonen wilt, is de koperspiraal de logische keuze. Bespreek je gevoeligheid eerlijk met je arts.
Wat is het verschil tussen de Mirena en de Kyleena?
De Mirena bevat 52 mg levonorgestrel en beschermt tot 8 jaar. De Kyleena bevat 19,5 mg en beschermt tot 5 jaar. De Kyleena is iets kleiner qua afmetingen en heeft een smallere inbrenghuls, wat hem vriendelijker maakt voor vrouwen zonder eerder doorgemaakte bevallingen. De Mirena heeft een sterker effect op het verminderen van bloedverlies en is daardoor bij uitstek geschikt voor vrouwen met zware menstruaties of endometriose.
Hoe snel werkt een spiraal na plaatsing?
De koperspiraal werkt direct na plaatsing. Dat is ook waarom het als noodanticonceptie wordt gebruikt. Bij hormoonspiralen hangt het af van het moment van plaatsing. Als de spiraal wordt geplaatst binnen 7 dagen na het begin van je menstruatie, ben je direct beschermd. Wordt hij later in de cyclus geplaatst, dan is het raadzaam de eerste 7 dagen een extra anticonceptiemethode te gebruiken, zoals een condoom.
Kan ik een spiraal laten verwijderen als ik toch zwanger wil worden?
Ja, een spiraal kan op elk gewenst moment worden verwijderd door een arts of verloskundige. Na verwijdering herstelt je vruchtbaarheid snel, bij de meeste vrouwen al binnen een of twee cycli. Er is geen “wachttijd” nodig voordat je kunt proberen zwanger te worden. Dit maakt de spiraal ook aantrekkelijk als anticonceptie voor vrouwen die op termijn kinderen willen maar nu nog niet.
