De Kleine Zeemeermin staat in Kopenhagen, de hoofdstad van Denemarken. Het bronzen beeldje zit op een granieten rots aan de Langelinie-promenade, vlak bij het water van de haven. Dit is het antwoord in een zin: Kopenhagen is de enige stad in Denemarken die het beroemde standbeeld herbergt, en het staat er al sinds 23 augustus 1913.
Veel bezoekers verwachten een indrukwekkend groot monument, maar de werkelijkheid is bescheidener. Het beeld is slechts 1,25 meter hoog en weegt 175 kilogram. Toch trekt het standbeeld meer dan een miljoen bezoekers per jaar en is het een van de meest gefotografeerde beelden ter wereld. Hoe dat kan? Dat heeft alles te maken met het verhaal erachter, de locatie en de bijzondere geschiedenis van dit kleine bronzen meisje.
Wat is de Kleine Zeemeermin precies?
De Kleine Zeemeermin (Deens: Den Lille Havfrue) is een bronzen sculptuur die de hoofdpersoon uit het gelijknamige sprookje van Hans Christian Andersen verbeeldt. Andersen schreef het verhaal in 1837: een zeemeermin wordt verliefd op een menselijke prins, geeft haar stem op voor benen en eindigt tragisch. Het is een van zijn bekendste en meest emotionele sprookjes.
Het beeld zit op een granieten kei, half met haar staart in het water en half op het droge. Die positie symboliseert haar bestaan tussen twee werelden: de zee en het land. Ze kijkt richting de Sont, de zeestraat tussen Denemarken en Zweden. Vroeg in de ochtend, als de mist laag over het water hangt, heeft de locatie iets bijna magisch.
Wat veel mensen niet weten: het is niet de plek zelf die het beeld beroemd maakte, maar de combinatie van een geliefd verhaal, een markante locatie en een lange geschiedenis van vandalisme en herstel. Die verhalen maakten het standbeeld juist steeds bekender.
De verbinding met Scandinavie is voor dit beeld essentieel: het gaat niet alleen om een Deens icoon, maar om een symbool dat voor de hele Scandinavische cultuur en haar sprookjestraditie staat.
Wie maakte het beeld en in opdracht van wie?
Het beeld is gemaakt door de Deense beeldhouwer Edvard Eriksen (1876-1959). Hij werkte aan het ontwerp gedurende twee jaar, van 1911 tot 1913. De opdracht kwam van Carl Jacobsen, de zoon van de oprichter van de Carlsberg-brouwerij. Jacobsen had het sprookje in 1909 als ballet gezien in het Koninklijke Theater van Kopenhagen en was zo geroerd dat hij besloot een permanent monument te laten maken.
Voor het model gebruikte Eriksen twee vrouwen. Het lichaam is gebaseerd op zijn vrouw Eline Eriksen. Het gezicht was aanvankelijk bedoeld als portret van Ellen Price, de ballerina die de zeemeermin in het ballet speelde, maar zij weigerde voor het naakte beeld te poseren. Uiteindelijk heeft ook het hoofd de gelaatstrekken van Eline Eriksen gekregen.
Eriksen liet de rechten van het beeld na aan zijn dochter, en die rechten zijn via vererving altijd in de familie gebleven. Dat betekende jarenlang dat het officieel verboden was om commerciële foto’s van het beeld te maken zonder toestemming van de rechthebbenden. Pas rond 2023-2024 is dat copyright verlopen, wat het beeld juridisch gezien vrijer beschikbaar heeft gemaakt voor reproduktie.
| Kenmerk | Detail |
|---|---|
| Naam (Deens) | Den Lille Havfrue |
| Beeldhouwer | Edvard Eriksen |
| Opdrachtgever | Carl Jacobsen (Carlsberg-familie) |
| Onthullingsdatum | 23 augustus 1913 |
| Hoogte | 1,25 meter |
| Gewicht | 175 kilogram |
| Materiaal | Brons op granieten sokkel |
| Locatie | Langelinie-promenade, Kopenhagen |
| Toegang | Gratis, 24 uur per dag |
| Bezoekers per jaar | Meer dan 1 miljoen |
Waar op de Langelinie-promenade staat het beeld precies?
De Langelinie-promenade is een wandelpad van ruim twee kilometer langs de haven van Kopenhagen, ten noorden van het stadscentrum. De promenade loopt van het Kastellet (een historische vesting uit 1664) langs jachthavens en kades richting de zeeterminal. Het beeld staat aan het noordelijke gedeelte van deze promenade, vlak bij het water op de Langeliniemole.
Praktisch gezien bereik je het beeld het gemakkelijkst via bus 26 (halte Indiakaj) of te voet vanuit het centrum, een wandeling van ongeveer 25-30 minuten vanuit Nyhavn. Je kunt ook een rondvaartboot nemen vanuit Nyhavn: die passeert het beeld aan de waterkant, wat een heel andere blik geeft dan wanneer je er te voet langs loopt.
GPS-coördinaten: 55.6929 graden Noord, 12.5995 graden Oost. Een taxi vanuit het centrum kost typisch 5-10 euro. Er is geen directe metrohalte vlakbij, maar een combinatie van bus en wandeling werkt prima.
Combineer een bezoek met de Gefionfontein, die op nog geen vijf minuten lopen staat. Dit is een van de grootste fonteinen van Kopenhagen, gemaakt in 1908, en opvallend genoeg veel groter en indrukwekkender dan de Zeemeermin. Veel bezoekers zijn dan ook eerder verrast door de fontein dan door het kleine bronzen beeld.
De bewogen geschiedenis: vandalisme en herstel
De Kleine Zeemeermin heeft een turbulente geschiedenis achter de rug. Ze is meerdere keren beschadigd, onthoofd en zelfs van haar sokkel gegooid. Juist die incidenten maakten haar wereldberoemd.
- 1964: Het hoofd van het beeld wordt afgezaagd. Het hoofd wordt nooit teruggevonden. Een nieuw hoofd wordt gegoten op basis van de originele mallen die Eriksen had bewaard.
- 1984: De rechterarm wordt afgehakt. Ook die wordt vervangen via de originele mallen.
- 1990: Het beeld wordt beklad met verf. Schoongemaakt door de gemeente.
- 1998: Het hoofd wordt voor de tweede keer afgezaagd. Dit keer wordt het na enkele weken anoniem terugbezorgd. Het hoofd bleek beschadigd, dus er wordt opnieuw een nieuw exemplaar gemonteerd.
- 2003: Explosief onder het beeld. Het beeld belandt in het water. Na berging wordt het hersteld en teruggeplaatst.
- 2004: Het beeld wordt opnieuw beklad, ditmaal met de tekst “Irak”. Verwijderd.
- 2020: Tijdens de Black Lives Matter-protesten wordt het beeld beklad met “racist fish”.
Na elk incident wordt het beeld hersteld met behulp van de originele bronsgietmallen van Edvard Eriksen. Die zijn altijd goed bewaard gebleven, wat het mogelijk maakt om beschadigde onderdelen exact te reproduceren. Het standbeeld dat je nu ziet, bevat een mengeling van origineel en gerestaureerd brons, maar ziet er visueel identiek uit aan het origineel van 1913.
De stad Kopenhagen heeft overwogen het beeld verder de haven in te verplaatsen om het beter te beschermen tegen vandalisme, maar dat plan is tot 2026 niet uitgevoerd. Het staat nog steeds op de originele plek.
Drie varianten van de Kleine Zeemeermin: elders in de wereld
Het beeld in Kopenhagen is het origineel, maar er bestaan ook officieel erkende en niet-officiële replica’s en varianten wereldwijd. Dat maakt de vraag “welke stad heeft de Kleine Zeemeermin” genuanceerder dan het lijkt.
Variant 1: Solvang, Californie (VS). In deze Deens-getinte stad in Californie staat een kleinere replica van het beeld. Solvang is gesticht door Deense immigranten in 1911 en heeft een sterk Scandinavisch karakter. De replica trekt toeristen die de originele zeemeermin niet in Kopenhagen kunnen bezoeken.
Variant 2: Seoul, Zuid-Korea. In het Hyochang-park in Seoul staat een kopie van het beeld als cadeau van de stad Kopenhagen aan Seoul bij hun stedenband. Deze versie is in brons en vrijwel identiek aan het origineel qua formaat. Ze staat op een vergelijkbare rots aan het water.
Variant 3: Brussel, Belgie. In de Europawijk van Brussel staat een replica geplaatst als symbool van de Deense bijdrage aan de Europese samenwerking. Het is een kleinere versie, maar goed herkenbaar voor wie het origineel kent. Denemarken is een volwaardig EU-lid, en het beeld in Brussel verwijst naar die Europese verbinding.
Geen van deze replica’s heeft echter de status of de symbolische waarde van het origineel in Kopenhagen. Het gaat altijd om de combinatie van plek, verhaal en geschiedenis die het Kopenhagense beeld uniek maakt.
Hoe bezoek je het beeld zo goed mogelijk? De bezoeker als “gereedschap”
Bij Template 15 past de vraag: welke “middelen” heb je nodig om een bezoek aan de Kleine Zeemeermin zo goed mogelijk te maken? Dat gaat niet om letterlijk gereedschap, maar om de juiste voorbereiding, timing en context.
Timing: Plan je bezoek vroeg in de ochtend, bij voorkeur voor 08:00 uur. Dan is de promenade nagenoeg leeg. Tussen 10:00 en 16:00 uur staan er vaak tientallen toeristen tegelijk voor het beeld, en is het bijna onmogelijk om een foto zonder mensen op de achtergrond te maken. In de avondschemering is het ook aangenaam rustig.
Route: Loop de Langelinie-promenade helemaal van begin tot eind: start bij de Gefionfontein, loop naar het beeld en ga daarna door naar de jachthaven en de boten. Die wandeling duurt alles bij elkaar zo’n 45 minuten en geeft een goed beeld van dit deel van de stad.
Context: Lees het originele sprookje van Hans Christian Andersen vooraf. Het verhaal is vrij korter dan je denkt, zo’n 20-25 minuten leestijd. Als je het verhaal kent, zie je het beeld heel anders: de ietwat droevige houding van het meisje, haar blik naar de horizon en de manier waarop ze half in het water zit. Dat geeft de ervaring veel meer diepte.
Verwachtingen bijstellen: Het beeld is klein. Dat klinkt negatief, maar het schept ook een intieme verbinding. Je staat er vlak voor, bijna oog in oog met het bronzen meisje. Andere grote monumenten houden je op afstand; de Zeemeermin niet.
Combineer met Andersen: Op loopafstand van de promenade vind je ook het Hans Christian Andersen Museum in het centrum van Kopenhagen, dat in 2021 grondig is gerenoveerd. Dat museum geeft veel meer context over het leven van de schrijver en de achtergrond van zijn verhalen.
De rol van de Kleine Zeemeermin in de Deense identiteit
Denemarken is een relatief klein land met zo’n 5,9 miljoen inwoners, maar het heeft een bijzonder rijke culturele erfenis. Hans Christian Andersen (1805-1875) is daarin een sleutelfiguur: zijn sprookjes zijn vertaald in meer dan 150 talen en zijn wereldwijd bekend. De Kleine Zeemeermin, De Sneeuwkoningin, De Lelijke Eend en Duimelijntje: ze hebben allemaal een universele emotionele kern die cultuuroverstijgend is.
Het beeld in Kopenhagen is uitgegroeid tot het onofficiële symbool van de stad, en eigenlijk van het hele land. Zoals de Eiffeltoren voor Parijs staat of Big Ben voor Londen, staat de Kleine Zeemeermin voor Kopenhagen. Dat is een stevige rol voor een beeld dat minder dan anderhalf meter hoog is.
Interessant daarbij is dat Denemarken lid is van de Europese Unie, maar geen deel uitmaakt van de eurozone: het Deense kroon is de eigen valuta. In dat opzicht staat het land iets op zichzelf, net als de Zeemeermin op haar rots, omgeven maar niet volledig opgenomen in het grotere geheel. Niet alle Europese landen horen bij de EU, maar Denemarken doet dat wel, zij het met uitzonderingen.
De internationale bekendheid van het beeld heeft ook een keerzijde. Toeristen die speciaal voor dit ene monument naar Kopenhagen reizen, zijn soms teleurgesteld over de schaal. Kopenhagen heeft echter zoveel meer te bieden: Nyhavn, Tivoli, het Paleis Amalienborg, de wijk Christiania en de Stroget winkelstraat. De Zeemeermin is een vertrekpunt, geen eindbestemming.
Als je de Scandinavische context breder wil verkennen, is het ook de moeite waard te kijken naar welke landen tot Scandinavie worden gerekend. Dat is soms een bron van verwarring: soms wordt alleen Noorwegen, Zweden en Denemarken bedoeld, soms ook Finland, IJsland en de Faeröer.
Veelgestelde vragen
In welke stad in Denemarken staat de Kleine Zeemeermin?
De Kleine Zeemeermin staat in Kopenhagen, de hoofdstad van Denemarken. Het bronzen beeld bevindt zich aan de Langelinie-promenade, op een granieten rots aan de waterkant van de haven. Het staat er al sinds 23 augustus 1913 en is het bekendste bezienswaardigheid van de stad.
Hoe groot is de Kleine Zeemeermin?
Het beeld is 1,25 meter hoog en weegt 175 kilogram. Dat is veel kleiner dan veel mensen verwachten. Toeristen zijn soms verrast door hoe bescheiden het beeld is in omvang. De emotionele impact komt niet van de grootte, maar van het verhaal, de locatie en de historische betekenis. De rotssokkel is iets hoger, zodat het beeld op ooghoogte staat.
Is de Kleine Zeemeermin gratis te bezoeken?
Ja, het beeld is volledig gratis te bezoeken. Het staat buiten op de openbare promenade en is 24 uur per dag, zeven dagen per week toegankelijk. Er is geen toegangskaartje nodig. De enige kosten zijn eventueel het openbaar vervoer of een taxi naar de Langelinie-promenade, als je er niet naartoe loopt vanuit het centrum.
Wanneer is het beste moment om de Kleine Zeemeermin te bezoeken?
Het vroege ochtend is verreweg de beste tijd: voor 08:00 uur zijn er nauwelijks andere bezoekers en kun je het beeld rustig bekijken en goed fotograferen. Toeristenbussen komen doorgaans pas later op de dag. De schemering is ook aangenaam rustig. De drukste periode is overdag van 10:00 tot 16:00 uur, als het vol staat met groepen. In de winter (november tot februari) is het altijd rustiger.
Waarom is de Kleine Zeemeermin zo beroemd ondanks haar kleine formaat?
De bekendheid komt uit meerdere richtingen: het sprookje van Hans Christian Andersen is wereldwijd vertaald en geliefd, de locatie aan het water in een prachtige stad trekt toeristen, en de meerdere incidenten met vandalisme en herstel hebben het beeld keer op keer internationaal nieuws gemaakt. Elke keer dat het beeld werd beschadigd of hersteld, groeide de aandacht wereldwijd. De combinatie van verhaal, plek en bewogen geschiedenis maakt het uniek.
Zijn er replica’s van de Kleine Zeemeermin buiten Denemarken?
Ja, er bestaan meerdere replica’s en varianten wereldwijd. In Solvang (Californie, VS) staat een replica in deze Deens-getinte stad. In Seoul (Zuid-Korea) staat een kopie als cadeau van de stad Kopenhagen. In Brussel staat een versie in verband met de EU-samenwerking. Geen van deze replica’s heeft echter de historische en culturele status van het origineel in Kopenhagen. Bezoek altijd het origineel als je de kans hebt.
