De schrijver van Robinson Crusoe is Daniel Defoe, een Engelse auteur, journalist en voormalig handelaar. Hij publiceerde het boek op 25 april 1719, toen hij al rond de 59 jaar oud was. Het is een van de vroegste Engelstalige romans en behoort tot de meest vertaalde boeken ter wereld.
Defoe presenteerde het boek aanvankelijk niet als fictie, maar als de echte memoires van ene Robinson Crusoe. Dat verklaart waarom het verhaal zo geloofwaardig aanvoelt. De volledige oorspronkelijke titel luidt: The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner.
Wie was Daniel Defoe?
Daniel Defoe werd geboren rond 1660 in Stoke Newington, een voorstad van Londen. Zijn werkelijke familienaam was Foe. Hij voegde later het “De” toe om zijn naam een chiquere klank te geven, een gangbare praktijk in die tijd. Zijn ouders waren afgescheiden presbyterianen en stuurden hem naar een academie buiten de staatskerk, waar hij een brede opleiding kreeg in talen, filosofie en theologie.
Defoe begon zijn loopbaan niet als schrijver, maar als koopman in textiel en leerlooiersproducten. Zijn handelsondernemingen liepen slecht: hij ging meerdere keren failliet en had schulden die hij zijn hele leven achter zich aan sleepte. Rond 1692 stond hij voor het eerst bankroet, met schulden oplopend tot meer dan 17.000 pond, destijds een astronomisch bedrag.
Naast de handel had hij altijd een pen in de hand. Hij schreef politieke pamfletten, journalistieke stukken en vlugschriften. In 1702 publiceerde hij een satirisch pamflet, The Shortest Way with the Dissenters, dat hem gevangenisstraf en de schandpaal opleverde. Zijn oeuvre telt meer dan 350 titels. Samen met Samuel Richardson wordt hij beschouwd als een van de grondleggers van de Engelse roman.
Hij werkte ook als spion voor de Engelse regering. Robert Harley, minister van staat, stuurde hem in 1706 naar Schotland om er de publieke opinie te peilen over de voorgestelde Act of Union met Engeland en die opinie zo mogelijk te sturen. Defoe deed dat werk in het geheim, door zich voor te doen als een gewone handelsman en reiziger. Het is een zijde van zijn leven die lang onderbelicht bleef.
Daniel Defoe stierf op 24 april 1731 in Londen, een dag voor de twaalf jaar eerder verschenen verjaardag van zijn beroemdste boek.
Checklist: alles wat je moet weten over Daniel Defoe als schrijver
Hieronder vind je de belangrijkste feiten over Defoe op een rij. Zo heb je snel een compleet beeld van de man achter het verhaal.
- Geboortejaar: circa 1660, in Stoke Newington bij Londen
- Werkelijke naam: Daniel Foe, later uitgebreid tot Defoe
- Religie: presbyteriaan (buiten de Anglicaanse staatskerk), wat zijn hele leven zijn kansen beperkte
- Eerste beroep: koopman in textiel en leerproducten
- Faillissementen: meerdere keren, het eerste rond 1692
- Gevangenisstraf: 1703, wegens zijn satirisch pamflet over de dissenters
- Spionage: agent voor minister Robert Harley, actief in Schotland (1706-1707)
- Eerste grote roman: Robinson Crusoe (1719), gepubliceerd op zijn 59e
- Andere bekende werken: Moll Flanders (1722), A Journal of the Plague Year (1722), Roxana (1724)
- Totaal oeuvre: meer dan 350 titels, waaronder romans, pamfletten en journalistiek
- Overlijden: 24 april 1731, Londen
- Literaire betekenis: geldt naast Samuel Richardson als grondlegger van de Engelse roman
Defoe was dus lang voor Robinson Crusoe al een bekende, controversiele figuur in het Londense publieke leven. Het boek was geen beginswerk: het was de kroon op een leven vol avontuur, schulden en politieke strijd.
Het verhaal van Robinson Crusoe: wat vertelt het boek?
Robinson Crusoe vertelt de geschiedenis van een Engelse zeevaarder en avonturier die na een schipbreuk terechtkomt op een onbewoond eiland ergens in het Caribisch gebied. Dat eiland is zijn thuis voor 28 jaar, 2 maanden en 19 dagen, om precies te zijn volgens de roman zelf. Zo gedetailleerd is Defoe in zijn vertelling.
Op het eiland bouwt Crusoe van niets een bestaan op. Hij redt wat hij kan uit het gezonken schip: gereedschap, wapens, voedsel, zaden. Hij bouwt een schuilplaats, temt geiten, verbouwt graan en maakt kleding van dierenhuid. Defoe beschrijft dat allemaal met een journalistieke nauwkeurigheid die het verhaal extra overtuigend maakt.
Op een bepaald moment ontdekt Crusoe voetafdrukken in het zand. Later redt hij een gevangene van kannibalen die het eiland bezoeken. Deze man noemt hij Vrijdag, naar de dag van zijn redding. De verhouding tussen Crusoe en Vrijdag is een van de meest besproken onderdelen van het boek: Vrijdag wordt beschreven als een trouwe dienaar, wat later aanleiding gaf tot kritiek op de koloniale blik van het verhaal.
Uiteindelijk weet Crusoe te ontsnappen via een Engelse scheepsbemanning en keert hij naar Engeland terug. Defoe schreef daarna twee vervolgdelen: The Farther Adventures of Robinson Crusoe (1719) en Serious Reflections During the Life and Surprising Adventures of Robinson Crusoe (1720). Het eerste deel blijft veruit het bekendst.
Het boek gaat over meer dan alleen overleven. Het is een verhaal over vindingrijkheid, godsdienst, eenzaamheid en de verhouding van de westerse mens tot de rest van de wereld. Vandaar dat het tot op de dag van vandaag gelezen, herschreven en bekritiseerd wordt.
Alexander Selkirk: de echte Robinson Crusoe
Het verhaal van Robinson Crusoe is fictie, maar het is niet uit de lucht gegrepen. Defoe liet zich inspireren door de belevenissen van Alexander Selkirk, een Schotse zeeman die van 1704 tot 1709 alleen overleefde op het eiland Mas a Tierra in de Stille Oceaan, zo’n 600 kilometer van de kust van Chili.
Selkirk had zelf gevraagd om aan land gezet te worden op dat eiland, na een ruzie over de zeewaardigheid van zijn schip. Dat beslissing redde zijn leven: het schip vergaan inderdaad later. Selkirk bleef 4 jaar en 4 maanden op het eiland, maar overleefde dankzij jagen, vissen en het domesticeren van wilde geiten.
Na zijn redding in 1709 werd Selkirks verhaal gepubliceerd en raakte het bekend in Londen. Defoe las het vermoedelijk en gebruikte het als vertrekpunt. Maar hij veranderde de setting van de Stille Oceaan naar het Caribisch gebied en breidde het verhaal ver uit. Waar Selkirks echte avontuur 4 jaar duurde, zit Crusoe bijna 28 jaar op zijn eiland. Defoe voegde ook het personage Vrijdag toe, een element dat bij Selkirk ontbreekt.
Het eiland Mas a Tierra heet tegenwoordig officieel Isla Robinson Crusoe, een naamswijziging die Chili doorvoerde in 1966 precies vanwege de literaire beroemdheid die ermee geassocieerd wordt.
Voor meer over andere beroemde Europese klassieken: lees ook wie Frankenstein schreef, want ook dat verhaal kent een bijzondere ontstaansgeschiedenis.
Waarom was Robinson Crusoe zo revolutionair voor zijn tijd?
Toen Robinson Crusoe in 1719 verscheen, bestond de roman als literaire vorm nog nauwelijks in Engeland. Er waren verhalen, allegorien en proza, maar een lang verhaal over de innerlijke wereld van een individu, verteld in de ik-vorm op een realistische manier, was vrijwel nieuw.
Defoe maakte het boek opzettelijk zo geloofwaardig mogelijk. Hij gebruikte nauwkeurige geografische details, exacte datums en een journalistieke stijl die hij uit zijn carriere als schrijver kende. Veel vroege lezers dachten dat het een echte biografie was. Pas later erkende men het als fictie.
Het boek introduceerde ook de zogenoemde “Robinsonade” als genre: verhalen over een individu dat afgesneden van de samenleving opnieuw beschaving moet opbouwen. Van Jules Vernes Mysterious Island tot William Goldings Lord of the Flies en de moderne survivaltelevisie: allemaal putten ze uit dezelfde bron. Zelfs de term “zaterdag” als naam voor een personage vindt zijn echo in Vrijdag.
Tegelijkertijd riep het boek al vroeg vragen op. De verhouding tussen Crusoe en Vrijdag weerspiegelt de koloniale attitudes van de 18e eeuw: Vrijdag is aanvankelijk de slaaf die Crusoe ontziet en alles van hem leert. Critici als James Joyce en later postkoloniale schrijvers als J.M. Coetzee (die de roman herschreef als Foe) wezen op die problematische kant.
Het succes was onmiddellijk. Het boek werd binnen maanden meerdere keren herdrukt en al snel vertaald. Het geldt vandaag als een van de meest vertaalde Engelse boeken aller tijden, vergeleken in aantallen vertalingen met de Bijbel.
Wie geinteresseerd is in andere vroege Europese meesterwerken: bekijk ook wie De drie musketiers schreef, een 19e-eeuwse klassieker met evenveel avontuurlijk elan.
De andere werken van Daniel Defoe
Robinson Crusoe is verreweg het beroemdste boek van Defoe, maar het is zeker niet zijn enige roman. Defoe schreef na 1719 nog een reeks boeken die ook nu nog gelezen worden en zijn reputatie als romanpionier bevestigen.
| Titel | Jaar | Genre/thema |
|---|---|---|
| The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe | 1719 | Avonturenroman, overleven op eiland |
| The Farther Adventures of Robinson Crusoe | 1719 | Vervolg op Robinson Crusoe |
| Memoirs of a Cavalier | 1720 | Historische roman, Dertigjarige Oorlog |
| The Life, Adventures and Piracies of Captain Singleton | 1720 | Zeeroversverhaal, avonturen in Afrika |
| Moll Flanders | 1722 | Sociale roman, vrouw in armoede en misdaad |
| A Journal of the Plague Year | 1722 | Pseudo-journalistiek, de pest van 1665 in Londen |
| Colonel Jack | 1722 | Weesjongensroman, opkomst uit armoede |
| Roxana: The Fortunate Mistress | 1724 | Vrouwelijke antiheld, moreel verval |
Moll Flanders geldt naast Robinson Crusoe als zijn meest invloedrijke werk. Het vertelt het verhaal van een vrouw die opgroeit in armoede, meerdere keren trouwt, crimineel wordt en uiteindelijk een respectabel leven opbouwt. Ook dit boek presenteerde Defoe als een ware geschiedenis.
A Journal of the Plague Year is een bijzonder geval: het verscheen in 1722, bijna zestig jaar na de grote pestepidemie van Londen in 1665. Defoe was zelf nog maar een peuter tijdens die epidemie, maar beschrijft de gebeurtenissen zo levendig en gedetailleerd dat het boek vaak als historisch document werd gelezen. Hij baseerde zich op getuigenverslagen en overheidsregisters.
Vergelijkbaar met grote schrijvers die hun tijdgenoten overtreffen: lees ook wie 1984 schreef, een andere roman die ver vooruit liep op zijn tijd, of wie Dracula schreef voor een ander mijlpaal in de Engelstalige literatuur.
Robinson Crusoe in vertaling en bewerkingen
Geen enkel ander boek uit de 18e eeuw heeft zo veel bewerkingen, vertalingen en navolgers gekregen als Robinson Crusoe. Al in de jaren na publicatie verschenen er versies in het Frans, Duits en Nederlandstalig gebied. De Nederlandse vertaling was er vroeg bij: Nederland had als handels- en zeevaartnatie een vanzelfsprekend hart voor dit soort verhalen.
Er zijn drie grote varianten te onderscheiden voor wie meer wil lezen over dit boek:
- De originele Engelse tekst (1719): lang, journalistiek, met religieuze bespiegelingen. De volledige tekst is via Project Gutenberg gratis te lezen.
- Bewerkte kinderversies: al in de 18e en 19e eeuw verschenen vereenvoudigde versies voor jongeren, waarbij de religieuze en koloniale elementen vaak werden weggelaten of afgezwakt. De Koninklijke Bibliotheek bezit meerdere historische kinderversies.
- Moderne hervertellingen: J.M. Coetzee schreef in 1986 Foe, een Engelse roman die het verhaal omdraait en vanuit de positie van Vrijdag en een vrouwelijk personage vertelt. Daarmee bekritiseert hij de koloniale basis van het oorspronkelijke verhaal.
In de populaire cultuur zijn de sporen van Robinson Crusoe overal. De televisieserie Lost putte er direct uit. Castaway (2000) met Tom Hanks is er een moderne variant op. De Zwitserse Roman Der Schweizerische Robinson (1812, in Nederland bekend als de Zwitserse Robinson) is een directe navolging die het genre “Robinsonade” bevestigt.
Voor andere beroemde literaire klassieken: bekijk wie De naam van de roos schreef of lees meer over wie Anna Karenina schreef en waarom het zo belangrijk is.
Veelgestelde vragen
Wie schreef Robinson Crusoe?
Robinson Crusoe werd geschreven door de Engelse auteur Daniel Defoe, geboren circa 1660 en gestorven op 24 april 1731. Hij publiceerde het boek in 1719, op ongeveer 59-jarige leeftijd. Defoe was voor die tijd al bekend als journalist, politiek pamflettist en zakenman. Hij geldt samen met Samuel Richardson als een van de grondleggers van de Engelse roman als literaire vorm.
Wanneer verscheen Robinson Crusoe voor het eerst?
Het boek verscheen op 25 april 1719 in Londen. Het werd uitgegeven door William Taylor en was onmiddellijk een groot succes. Binnen hetzelfde jaar volgden meerdere herdrukken. Defoe schreef in 1719 ook al een vervolg: The Farther Adventures of Robinson Crusoe. Een derde deel verscheen in 1720, maar dat werd minder goed ontvangen en is nu grotendeels vergeten.
Is Robinson Crusoe gebaseerd op een echt persoon?
Ja, voor een groot deel. Defoe liet zich inspireren door Alexander Selkirk, een Schotse zeeman die van 1704 tot 1709 alleen overleefde op het eiland Mas a Tierra in de Stille Oceaan. Selkirk had zelf gevraagd aan land te worden gezet na een conflict over de veiligheid van zijn schip. Defoe veranderde de setting naar het Caribisch gebied en voegde elementen toe, zoals het personage Vrijdag. Selkirk had geen metgezel op zijn eiland.
Wat is de eigenlijke volledige titel van het boek?
De oorspronkelijke titel is aanzienlijk langer dan de populaire verkorting: The Life and Strange Surprizing Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner: Who lived Eight and Twenty Years, all alone in an un-inhabited Island on the Coast of America, near the Mouth of the Great River of Oroonoque; Having been cast on Shore by Shipwreck, wherein all the Men perished but himself. With An Account how he was at last as strangely deliver’d by Pyrates. Zulke uitgebreide titels waren in de 18e eeuw gebruikelijk: ze dienden als samenvatting en reclame tegelijkertijd.
Heeft Daniel Defoe nog andere beroemde boeken geschreven?
Zeker. Na Robinson Crusoe schreef Defoe nog meerdere romans die literairhistorisch belangrijk zijn. De bekendste zijn Moll Flanders (1722), over een vrouw die uit armoede misdaden begaat, en A Journal of the Plague Year (1722), een pseudo-journalistieke reconstructie van de pestepidemie van 1665 in Londen. Roxana: The Fortunate Mistress (1724) is zijn laatste roman. Zijn totale oeuvre omvat meer dan 350 titels in allerlei genres.
Waarom is Robinson Crusoe zo belangrijk in de literatuurgeschiedenis?
Het boek geldt als een van de vroegste Engelse romans en introduceerde de realistische ik-vertelling als literaire techniek. Defoe schreef zo geloofwaardig en gedetailleerd dat vroege lezers het als een echte biografie beschouwden. Bovendien stichtte het boek het genre van de “Robinsonade”: verhalen over een individu dat geisolo van de samenleving opnieuw beschaving opbouwt. Dat genre leeft voort in honderden boeken, films en televisieprogrammas tot op de dag van vandaag.
