Zheng He was de beroemde Chinese admiraal van de Ming-dynastie die tussen 1405 en 1433 zeven grote zeereizen leidde door de Indische Oceaan, de Arabische Zee en tot aan de oostkust van Afrika. Hij bouwde de grootste houten vloot die de wereld ooit gezien had en vestigde de handels- en diplomatieke invloed van China ver buiten haar grenzen. Zijn leven gaat van slavernij naar de hoogste rang in het keizerlijke hof, van een verre provincie naar de verste uithoeken van de bekende wereld.
Fase 1: Jeugd en gevangene van het keizerlijke hof
Zheng He werd rond 1371 geboren in de provincie Yunnan, in het zuidwesten van China. Zijn geboortenaam was Ma He. De familie was moslim, van Centraal-Aziatische afkomst, en had al generaties lang een rol gespeeld in het bestuur van de regio, eerst onder de Mongolen en daarna in de randen van het Chinese keizerrijk. Zijn vader en grootvader hadden allebei de hajj volbracht, de pelgrimstocht naar Mekka. Die bagage gaf de jonge Ma He een brede culturele horizon, ver buiten wat de meeste Chinezen kenden.
Zijn wereld veranderde drastisch toen de Ming-legers in 1381 Yunnan veroverden. Ma He was toen ongeveer tien jaar oud. De soldaten namen hem gevangen, castrateerden hem en stuurden hem als page naar het hof van prins Zhu Di in Beijing. Dit was een gebruikelijke praktijk: jonge jongens uit veroverde gebieden werden eunuchen en dienden de leden van de keizerlijke familie.
Wat volgde was echter allesbehalve een leven van anonieme dienst. De jonge Ma He bleek intelligent, fysiek sterk en strategisch begaafd. Hij leerde de Chinese taal en cultuur, maar vergat zijn moslimachtergrond niet. Hij raakte nauw betrokken bij het militaire leven van prins Zhu Di en vocht mee in verschillende veldslagen. Zijn loyaliteit aan de prins werd zijn springplank naar macht.
Fase 2: Opkomst tijdens de Yongle-periode
In 1399 brak een burgeroorlog uit in China. Prins Zhu Di streed tegen zijn neef, de zittende Jianwen-keizer, om de troon. Ma He speelde een actieve rol in die strijd en onderscheidde zich in de Slag bij Zhenglunba in 1400. Drie jaar later, in 1402, besteeg Zhu Di de troon als de Yongle-keizer. De nieuwe keizer wilde China naar buiten keren: handel uitbreiden, tributaire staten binden en China’s naam in de wereld vestigen.
Ma He werd beloond voor zijn diensten. De keizer gaf hem de familienaam Zheng, naar een veldheer die in de slag bij Zhenglunba had gevochten, en verhief hem tot oppereunuch van de derde rang, een van de hoogste posities die een eunuch in het keizerlijke hof kon bereiken. Zo werd Ma He voorgoed Zheng He.
Naast zijn benoeming tot admiraal bleef Zheng He een centrale figuur in de politieke en religieuze wereld van het hof. Hij liet tempels bouwen voor zowel boeddhistische als islamitische tradities, wat zijn rol als bruggenbouwer tussen culturen belichaamt. De Yongle-keizer vertrouwde hem volledig en gaf hem de leiding over een project dat qua schaal vergelijkbaar is met de bouw van de Grote Muur: het uitrusten van de schattenvloten.
Fase 3: De schattenvloot, groter dan ieder ander
De vloot die Zheng He bouwde en aanvoerde was ongekend. Voor de eerste reis in 1405 werden 62 grote schatschepen uitgerust, omgeven door honderden kleinere vaartuigen. De totale vloot telde circa 250 schepen en bijna 28.000 bemanningsleden, waaronder zeelieden, soldaten, artsen, tolken, astronomen en ambachtslieden.
De schatschepen zelf, de zogeheten baochuan, waren de grotere schepen die ooit van hout gebouwd zijn. Historici discussieren over de exacte afmetingen: de meest geloofwaardige schattingen plaatsen de grootste schepen op 70 tot 120 meter lengte. De moderne consensus wijst op twee klassen: een van ongeveer 53 meter en een van bijna 71 meter. Ter vergelijking: de Santa Maria van Columbus, die pas zestig jaar later uitvoer, was niet groter dan 25 meter.
Hieronder zie je de verschillende scheepstypen in Zheng He’s vloot:
| Scheepstype | Aantal masten | Geschatte lengte | Functie |
|---|---|---|---|
| Schatschip (baochuan) | 9 | 70-120 meter | Diplomatieke geschenken en tributaire goederen |
| Paardenschip | 8 | circa 103 meter | Transport van paarden en vee |
| Bevoorradingsschip | 7 | circa 78 meter | Levensmiddelen en voorraden |
| Transportschip | 6 | circa 67 meter | Troepen en uitrusting |
| Oorlogsschip | 5 | circa 50 meter | Bescherming van de vloot |
| Waterschip | 5 | circa 37 meter | Drinkwater voor de bemanning |
Fase 4: De zeven reizen, route voor route
Zheng He leidde tussen 1405 en 1433 zeven grote expedities. Elke reis had diplomatieke, commerciele en soms militaire doelen. China wilde geen kolonieen stichten maar tributaire relaties: andere vorsten erkenden de Chinese keizer als de hoogste heerser en stuurden gezanten met geschenken naar Beijing. In ruil daarvoor kregen ze handelsrechten en Chinese bescherming.
De routes werden steeds verder uitgebreid. De vroege reizen concentreerden zich op Zuidoost-Azie en Zuid-Azie. Later bereikte de vloot de Arabische Zee, de Perzische Golf, de Rode Zee en uiteindelijk de Afrikaanse oostkust. Hier is een overzicht van alle zeven reizen:
- Eerste reis (1405-1407): Via Vietnam en Java naar Malakka, Sri Lanka en Calicut aan de zuidwestkust van India. Het was de indrukwekkende aftrap met 27.800 man en 250 schepen. In Palembang verjoeg Zheng He een Chinese piratenleider die de zeehandel terroriseerde.
- Tweede reis (1407-1409): Opnieuw naar Calicut, Siam (Thailand) en Malakka. Doel was het bevestigen van de tributaire relaties die op de eerste reis waren gelegd. De vloot bestond uit 249 schepen.
- Derde reis (1409-1411): Verder uitbreiding in Zuid-Azie. Op Sri Lanka raakte de vloot in conflict met de lokale heerser Alagonakkara, die de Chinese gezanten gevangen nam. Zheng He veroverde diens hoofdstad, nam de heerser gevangen en bracht hem naar Nanjing. Een van de weinige gevallen waarbij geweld werd gebruikt.
- Vierde reis (1413-1415): Bereik voor het eerst Hormuz aan de Perzische Golf en bezocht meerdere plaatsen in de Arabische Zee. Vanuit Hormuz stuurde Zheng He kleinere vloten naar verder gelegen havens. Een deel van de vloot reisde naar de oostkust van Afrika, naar Mogadishu en Malindi. Terug in China brachten de gezanten een giraf mee, die in het Chinese hof voor grote opwinding zorgde en als mythisch dier werd beschouwd.
- Vijfde reis (1417-1419): Terugkeer naar Oost-Afrika, dit keer om de gezanten van meer dan twintig landen terug naar huis te begeleiden die op de vierde reis mee naar China waren gegaan. De vloot bezocht Aden, Mogadishu en Brava aan de Somalische kust.
- Zesde reis (1421-1422): Een van de kortste reizen qua persoonlijke betrokkenheid van Zheng He. Hij stuurde de vloot met meer dan 40 schepen op pad, terwijl hij zelf eerder terugkeerde naar China. De vloot bereikte opnieuw Oost-Afrika en Arabische havens.
- Zevende reis (1430-1433): De laatste, en misschien de meest indrukwekkende qua bereik. De vloot vertrok pas na een pauze van meerdere jaren, onder de nieuwe Xuande-keizer. Ze bezochten Hormuz, de Rode Zee, Jeddah (vlak bij Mekka) en de Afrikaanse kust. Zheng He overleed vermoedelijk in 1433 tijdens de terugreis, nabij de Indiase westkust. Zijn plaatsvervanger Wang Jinghong bracht de vloot veilig terug.
Net als bij de rol van Julius Caesar in de Romeinse geschiedenis ging het bij Zheng He’s reizen om veel meer dan militaire macht. De reizen dienden een groter politiek en diplomatiek doel dat de heersers van zijn tijd definieerde.
Fase 5: Wat de vloot bracht en meenam
De expedities van Zheng He waren geen veroveringstochten in de klassieke zin. China wilde geen land, maar respect, handel en symbolische erkenning. De schepen voerden kostbare geschenken aan boord voor buitenlandse vorsten: zijde, porselein, thee en goud. In ruil daarvoor brachten ze terug wat China niet zelf had: ivoor, specerijen, edelstenen, balsem en exotische dieren.
De giraffen die uit Oost-Afrika meekwamen waren een sensatie aan het Chinese hof. De Chinezen meenden dat de giraf een eenhoorn was, de mythische qilin, die in de Chinese mythologie geluk en wijs bestuur aankondigt. Net als de functie van mythologie in culturen, verleende dit symbolische dier legitimiteit aan de heersende keizer.
Zheng He’s vloot bracht ook kennis mee. Tolken werden meegenomen die Arabisch, Swahili, Tamil, Maleis en andere talen spraken. Verslagen van de reizen werden bijgehouden door Ma Huan, een moslimtolk die meereed op drie van de zeven expedities. Zijn werk Yingya Shenglan (Algehele overzicht van de kusten van de oceaan) is een van de belangrijkste historische bronnen over de reizen.
De vloot vestigde ook diplomatieke contacten met tientallen landen. Ambassadeurs van meer dan 50 staten kwamen op zeker moment naar Nanjing of Beijing om de Chinese keizer te erkennen als de Zoon des Hemels. De invloed van Zheng He’s reizen was te vergelijken met wat de geweldloze maar strategische acties van Mahatma Gandhi bewerkstelligden: macht uitoefenen zonder direct geweld.
Naast diplomatieke successen gebruikte Zheng He de vloot ook om roverijen en onveiligheid op de zeehandelsroutes aan te pakken. In drie gevallen greep hij militair in: tegen de piratenbasis in Palembang (eerste reis), tegen de vorst van Sri Lanka (derde reis) en tegen een oproerige lokale heerser in Sumatra (vierde reis). In alle drie gevallen koos hij voor een snelle, beslissende actie en bracht hij de verslagen tegenstander naar het Chinese hof in plaats van hem ter plekke te executeren.
Fase 6: Het einde van de schattenvloten
Na de zevende reis in 1433 kwamen de grote Chinese zeereizen abrupt tot een einde. De Xuande-keizer stierf in 1435. De nieuwe Zhengtong-keizer was een kind, en de macht lag bij confucianistische ambtenaren die de expedities al jaren hadden bekritiseerd als verspilling van geld en middelen. Ze noemden de zeehandel verdorven en onnodig: China had alles wat het nodig had binnen zijn eigen grenzen.
De vloot werd ontmanteld. De grote schatschepen verrottten in de havens. De scheepsbouwplannen werden verbrand of opgeborgen en zijn grotendeels verloren gegaan. De Jiaotong-keizer vaardigde in 1477 een verbod uit op de bouw van meerdere-mast schepen. China keerde naar binnen en liet de zeehandel over aan andere volken.
Historici zien dit als een van de grote “wat als”-vragen van de wereldgeschiedenis. Zestig jaar na Zheng He’s laatste reis voer Vasco da Gama om Kaap de Goede Hoop heen en bereikte India. Christopher Columbus bereikte Amerika. De Europese expansie die volgde veranderde de wereldorde volledig. China had diezelfde beweging kunnen leiden, maar koos er bewust voor dat niet te doen.
Het is een contrast dat doet denken aan de vragen die historici stellen bij de nasleep van grote mondiale verschuivingen: welke keuzes bepalen de richting van beschavingen voor de volgende eeuwen?
Fase 7: Erfenis en herontdekking
Zheng He werd voor eeuwen grotendeels vergeten in China zelf. In de twintigste eeuw werd hij herontdekt, zowel door Chinese nationalisten als door buitenlandse historici. In de Volksrepubliek China wordt hij nu gezien als een symbool van vreedzame internationale betrekkingen en de historische diepgang van de Chinese beschaving.
In Zuidoost-Azie is zijn nagedachtenis nooit helemaal verdwenen. In Maleisie, Indonesie en Singapore zijn er tempels, standbeelden en feesten gewijd aan Zheng He, vaak onder de naam Cheng Ho. In 2005 herdacht China uitbundig de zeshonderdste verjaardag van zijn eerste reis. President Hu Jintao noemde hem bij die gelegenheid een “ambassadeur van vriendschap”.
Zijn erfenis is niet onomstreden. Sommige historici wijzen erop dat de tributaire relaties ook een vorm van Chinese overheersing waren: landen die weigerden de Chinese keizer te erkennen, liepen het risico op militaire actie. De “vreedzame” reizen hadden ook een duidelijke machtspolitieke dimensie.
De ontcijfering van historische bronnen over Zheng He doet denken aan het belang van de Steen van Rosetta bij het begrijpen van oude beschavingen: pas als we de teksten kunnen lezen, begrijpen we hoe mensen leefden en dachten. De verslagen van Ma Huan en andere reizigers zijn in dat opzicht onbetaalbaar.
Interessant is ook het religieuze aspect van Zheng He’s leven. Hij was moslim, liet islamitische inscripties aanbrengen op zijn steles, maar bouwde ook boeddhistische tempels en vroeg om bescherming van de zeegoddin Mazu. Hij belichaamde een religieuze veelzijdigheid die in de Ming-dynastie meer ruimte had dan later in de Chinese geschiedenis. De manier waarop hij meerdere religieuze tradities combineerde, is vergelijkbaar met de overeenkomsten die je ziet tussen wereldgodsdiensten als je diep genoeg graaft.
Zijn graven zijn ook een mysterie. Er zijn twee graven: een symbolisch graf in Nanjing, bij de Niushoushan-heuvel, en een vermoedelijk echte begraafplaats in India. Het exacte graf in India is nooit met zekerheid gevonden. Zheng He behoort daarmee tot de historische figuren wier leven en dood omgeven blijft door raadsels, net zoals bij andere grote historische figuren waarvan de feiten en legenden door elkaar lopen, zoals bij Anne Frank, wier verhaal ook pas decennia later zijn volle gewicht kreeg.
Veelgestelde vragen
Wie was Zheng He precies en waar kwam hij vandaan?
Zheng He, geboren als Ma He rond 1371 in de provincie Yunnan, was een Chinese moslim van Centraal-Aziatische afkomst. Als kind werd hij gevangen genomen door Ming-legers, gecastreerd en als eunuch in dienst van het keizerlijke hof gesteld. Hij groeide uit tot vertrouweling van prins Zhu Di, die later de Yongle-keizer werd, en kreeg de naam Zheng He als eerbetoon. Hij was dus zowel eunuch, moslim als admiraal, een combinatie die uniek is in de Chinese geschiedenis.
Hoeveel reizen heeft Zheng He gemaakt en waar ging hij naartoe?
Zheng He leidde tussen 1405 en 1433 zeven grote zeereizen. De routes strekten zich uit van Zuidoost-Azie via India, Sri Lanka en de Arabische Zee tot aan de Perzische Golf, de Rode Zee en de oostkust van Afrika, met havens als Mogadishu, Malindi en Brava. Op zijn vijfde reis bereikte de vloot Jeddah, dicht bij het heilige Mekka. Dat was een bijzondere bestemming voor een admiraal die moslim was.
Hoe groot waren de schatschepen van Zheng He?
De zogeheten baochuan of schatschepen waren de grootste houten schepen die ooit gebouwd zijn. Historici schatten de lengte van de grootste exemplaren op 70 tot 120 meter. Ter vergelijking: de Santa Maria van Columbus, die zestig jaar later uitvoer, was hooguit 25 meter lang. De vloot bij de eerste reis telde circa 250 schepen met bijna 28.000 bemanningsleden, een getal dat de Europese vloten van die tijd ver overtrof.
Waarom stopten de reizen van Zheng He?
Na de dood van de Xuande-keizer in 1435 namen confucianistische ambtenaren de macht over aan het Chinese hof. Zij zagen de reizen als kostbare avonturen zonder nut: China had alles al binnen zijn grenzen. Ze verbrandden de scheepsbouwplannen, lieten de vloot vergaan en verboden uiteindelijk de bouw van grote zeeschepen. De reden was niet gebrek aan technologie, maar een bewuste politieke keuze om China naar binnen te richten en de zeehandel aan anderen over te laten.
Was Zheng He een veroveraar of een diplomaat?
Zheng He was primair een diplomaat en handelsman, maar schrok niet terug voor militaire actie als dat nodig was. In drie gevallen gebruikte hij geweld: tegen piraten in Palembang, tegen de vorst van Sri Lanka en tegen een opstandige vorst in Sumatra. In alle gevallen was het doel stabiliteit op de handelsroutes, niet territoriale verovering. China wilde tributaire relaties, geen kolonien. De reizen dienden de handelsdiplomatie van de Ming-keizer, niet de stichting van een Chinees koloniaal rijk.
Wat is de erfenis van Zheng He voor de moderne tijd?
Zheng He wordt in China vandaag gevierd als symbool van vreedzame buitenlandse betrekkingen en historische maritieme kracht. In Zuidoost-Azie zijn er tempels en festivals in zijn eer. Historici zien zijn reizen als bewijs dat China in de vroege vijftiende eeuw de grootste maritieme macht ter wereld was. Tegelijkertijd roept de abrupte stop van de vloten een van de grote “wat als”-vragen op: had China de wereld voor Europa kunnen ontdekken als de confucianistische ambtenaren de vloot niet hadden ontmanteld?
