Ja, de elektrische stoel bestaat nog steeds als wettelijke executiemethode in meerdere Amerikaanse staten, maar hij wordt zelden meer ingezet. In 2024 en 2025 vond er geen enkele executie met de elektrische stoel plaats in de Verenigde Staten. De methode staat schaduw in van dodelijke injecties, maar in een handvol staten kun je er als veroordeelde wettelijk voor kiezen, of wordt de stoel ingezet als de injectievloeistoffen niet beschikbaar zijn.
Dat klinkt als een historisch curiosum, maar het tegendeel is waar. In 2021 maakte South Carolina de elektrische stoel opnieuw tot primaire executiemethode toen geneesmiddelen voor de injectie niet meer leverbaar waren. En in 2025 keurde Louisiana een wet goed die de stoel opnieuw toestaat. De elektrische stoel is dus allerminst alleen geschiedenis.
De uitvinding: een vuil politiek spel in 1886
De elektrische stoel is geen toevallige uitvinding. Hij ontstond uit een combinatie van wettelijke druk, commercieel eigenbelang en een iconische vete tussen twee van de grootste uitvinders aller tijden: Thomas Edison en George Westinghouse.
In 1886 stelde de staat New York een commissie in om een humanere executiemethode te vinden dan ophanging. Ophanging verliep regelmatig gruwelijk mis: geknakte nekken, langzame verstikking, publieke schandalen. Elektriciteit leek schoon en snel. Harold P. Brown, een elektrotechnicus, ontwierp het eerste model van de stoel. Edison nam hem daarbij heimelijk onder zijn vleugels.
De reden was commercieel: de “stroomoorlog” tussen Edison (gelijkstroom, DC) en Westinghouse (wisselstroom, AC) was op haar hoogtepunt. Edison wilde aantonen dat wisselstroom dodelijk gevaarlijk was. Als de staat New York veroordeelden zou executeren met wisselstroomapparaten van Westinghouse, zou dat het publiek afschrikken van AC-stroom. Westinghouse was woedend en financierde juridische bezwaren om de introductie van de elektrische stoel te vertragen. Hij verloor.
Op 6 augustus 1890 werd William Kemmler als eerste mens ter wereld op de elektrische stoel geëxecuteerd in Auburn Prison, New York. De executie was een drama. De eerste strootstoot van 17 seconden was onvoldoende. Kemmler leefde nog. Er volgde een tweede, langere stoot. Aanwezige verslaggevers spraken van een “afschuwelijk schouwspel”. Westinghouse zou later zeggen: “Ze hadden hem beter met een bijl kunnen doden.”
“De elektrische stoel was nooit bedoeld als humanitair statement. Hij was een product van commercieel eigenbelang en politieke druk, verpakt in de taal van vooruitgang en wetenschap. Het idee dat doden ‘modern’ en ‘schoon’ kan zijn, bleek al bij de eerste executie een illusie.”
Gebaseerd op historische analyse van elektrocutie als executiemethode, samengevat uit meerdere juridische en historische bronnen.
Hoe werkt de elektrische stoel precies?
De veroordeelde wordt vastgegespt in een stevige houten of metalen stoel. Aan het hoofd wordt een natte spons met een elektrode aangebracht via een metalen kap. Een tweede elektrode wordt bevestigd aan het been, ook met een natte spons als geleider. De natte sponsen verminderen de elektrische weerstand en zijn bedoeld om brandwonden te beperken, al slagen ze daarin niet altijd.
Vervolgens wordt een hoge spanning door het lichaam gestuurd. Klassiek schema: een eerste stoot van ongeveer 2.000 volt gedurende 15 seconden, gevolgd door een lagere spanning van 1.000 volt gedurende 8 seconden, en daarna opnieuw een hogere piek. De bedoeling is dat het hart onmiddellijk tot stilstand komt door ventrikelfibrilleren en dat het bewustzijn direct verloren gaat door de enorme stroom door de hersenen.
In de praktijk gaat dit niet altijd zo soepel. Spiersamentrekkingen zijn hevig en zichtbaar. De huid en het haar kunnen verbranden. De lichaamstemperatuur kan stijgen tot boven de 60 graden Celsius. Het is deze zichtbare bruutheid die de elektrische stoel omstreden maakt, ook in landen die de doodstraf in principe toestaan.
Of de veroordeelde daadwerkelijk onmiddellijk bewusteloos raakt, is medisch onzeker. Neurowetenschappers wijzen erop dat hersengolven bij elektrocutie niet direct stoppen zoals lang werd aangenomen. Dit is een van de kernargumenten van tegenstanders die electrocutie als “wrede en ongebruikelijke straf” beschouwen, iets dat het Achtste Amendement van de Amerikaanse Grondwet verbiedt.
Welke staten gebruiken de elektrische stoel nog? Een overzicht
De situatie verschilt sterk per staat. In sommige staten is de stoel alleen een back-upoptie als dodelijke injecties niet beschikbaar zijn. In andere mogen veroordeelden zelf kiezen. Hieronder een overzicht van de situatie in juni 2026:
| Staat | Status elektrische stoel | Laatste gebruik |
|---|---|---|
| South Carolina | Primaire methode sinds 2021; veroordeelden mogen kiezen tussen stoel, injectie en vuurpeloton | Richard Moore (2024, vuurpeloton gekozen) |
| Tennessee | Back-up als injectievloeistoffen niet beschikbaar zijn; veroordeelden kunnen kiezen | Harold Nichols (2018, stoel) |
| Alabama | Optioneel voor veroordeelden die vóór 2002 ter dood werden veroordeeld | 2002 |
| Florida | Toegestaan als back-up of keuze; wet in 2025 uitgebreid | 2019 |
| Virginia | Formeel afgeschaft in 2021 tegelijk met doodstraf | 2017 |
| Louisiana | Opnieuw goedgekeurd in 2025 als optionele methode | Geen recente executies |
| Arkansas | Toegestaan als alternatief | Zelden ingezet |
| Nebraska | Afgeschaft in 2015, doodstraf daarna afgeschaft | 1997 |
In de praktijk domineren dodelijke injectie en, in toenemende mate, stikstofhypoxie (alleen in Alabama, Oklahoma en Mississippi) als uitvoeringsmethoden. In 2025 vonden 47 executies plaats in de VS: 39 door dodelijke injectie, 5 door stikstofhypoxie en 3 door een vuurpeloton. Electrocutie: nul.
De geschiedenis van de doodstraf in de VS: van ophanging naar naald
De evolutie van executiemethoden in de VS weerspiegelt de maatschappelijke discussie over wat “humaan” betekent. Elke generatie vervangt de vorige methode door een die schoner en pijnlozer lijkt, maar uiteindelijk ook omstreden blijkt te zijn.
- Ophanging was de dominante methode tot het eind van de 19e eeuw. Mits goed uitgevoerd (nekbreuk) was het snel, maar fouten leidden tot langzame verstikking.
- Elektrische stoel werd ingevoerd in New York in 1888, eerste executie in 1890. Snel overgenomen door andere staten als “moderne” methode.
- Gaskamer werd voor het eerst gebruikt in Nevada in 1924. Waterstofcyanide. Leek aanvankelijk sneller, maar executies verliepen soms langzaam en pijnlijk.
- Dodelijke injectie werd ingevoerd in Oklahoma in 1977 en voor het eerst uitgevoerd in Texas in 1982. Werd snel de standaard, maar ook hier bleken problemen: verkeerde mengsels, langdurige sterfprocessen.
- Stikstofhypoxie is de nieuwste methode, vanaf 2024 in gebruik in Alabama. De veroordeelde ademt pure stikstof in, wat leidt tot zuurstoftekort en bewusteloosheid.
- Vuurpeloton is een van de oudste methoden, maar maakt een kleine comeback: Utah, Mississippi en South Carolina staan het toe.
Geen enkele methode is volledig onomstreden. De Hoge Raad van de VS heeft herhaaldelijk moeten oordelen over de vraag of bepaalde methoden in strijd zijn met het Achtste Amendement. De dodelijke injectie overleefde die toets in 2008 (Baze v. Rees), maar de discussie is nooit verstomd.
Drie concrete gevallen: waar de elektrische stoel werkelijk werd gebruikt
De abstracte juridische discussie wordt concreet als je kijkt naar specifieke executies. Drie gevallen laten zien hoe de elektrische stoel in de praktijk functioneerde en welke gevolgen dat had.
William Kemmler (1890, New York): De allereerste executie via de elektrische stoel duurde achttien minuten. De eerste stoot was onvoldoende. Artsen constateerden dat Kemmler nog ademhaalde. Een tweede, langere stoot volgde. Zijn lichaam begon te roken. De aanwezige advocaat van Westinghouse noemde het later “gruwelijker dan een guillotine”. Deze executie, bedoeld als bewijs van vooruitgang, werd een argument voor tegenstanders.
Willie Francis (1946, Louisiana): Dit geval is juridisch uniek. Francis, een 17-jarige Afro-Amerikaan, overleefde zijn eigen executie. Door een slecht gemonteerde stoel en mogelijk een dronken bewaker die de generator bediende, was de stroomstoot onvoldoende dodelijk. Francis overleefde het en vroeg de rechtbank hem te vrijwaren van een tweede poging. De Hoge Raad oordeelde in 1947 in Louisiana ex rel. Francis v. Resweber dat een tweede poging niet in strijd was met de Grondwet. Een jaar later werd hij alsnog geëxecuteerd.
John Evans (1983, Alabama): Evans moest drie stroomstoten ondergaan voordat hij overleed. Na de eerste stoot sloegen de elektroden vonken en begon zijn been te branden. Artsen constateerden dat zijn hart nog klopte. Na een tweede stoot leefde hij nog steeds. Pas na een derde stoot, 14 minuten na de eerste, werd hij dood verklaard. De gouverneur van Alabama weigerde het executiebevel in te trekken tijdens de procedure. Dit geval leidde in Alabama tot herziening van de executieprotocollen.
De elektrische stoel buiten de VS: een vrijwel uniek Amerikaans fenomeen
Buiten de VS is de elektrische stoel als executiemethode vrijwel onbekend. De Filippijnen gebruikten de stoel van 1926 tot 1976, maar schaakelden toen over op andere methoden. Cuba gebruikte de stoel sporadisch. In Europa is de methode nooit ingevoerd, ook niet in landen die de doodstraf lang handhaafden zoals Frankrijk (guillotine) en het Verenigd Koninkrijk (ophanging).
Dat de elektrische stoel een zo uitgesproken Amerikaans fenomeen is, heeft historische oorzaken. De stoel is het product van de Amerikaanse “stroomoorlog” van de jaren 1880, een tijdperk van industrieel kapitalisme en technologisch optimisme. In Europa liep de discussie over executiemethoden een heel andere kant op: naar afschaffing. Frankrijk schafte de doodstraf af in 1981, het Verenigd Koninkrijk in 1969.
In de internationale gemeenschap geldt elektrocutie als een methode die valt onder de definitie van “wreed, onmenselijk of vernederend”, zoals omschreven in het VN-Verdrag tegen Foltering. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch hebben de methode herhaaldelijk veroordeeld. Ook in de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zou elektrocutie onacceptabel zijn onder artikel 3 EVRM.
Als je meer wilt weten over hoe rechtssystemen omgaan met symbolen van rechtvaardigheid, is het interessant om te lezen over Vrouwe Justitia en waar ze voor staat: de blinddoek, de weegschaal en het zwaard vertellen een eigen verhaal over de relatie tussen recht en straf.
Argumenten voor en tegen de elektrische stoel als executiemethode
De discussie over de elektrische stoel is in wezen een onderdeel van de bredere discussie over de doodstraf zelf. Toch zijn er specifieke argumenten die betrekking hebben op de methode als zodanig.
Argumenten van voor- en tegenstanders op een rij:
| Argument voor | Argument tegen |
|---|---|
| Sneller dan ophanging; bewusteloosheid treedt (in theorie) direct in | Zichtbare bruutheid: spiersamentrekkingen, brandwonden, rook |
| Niet afhankelijk van moeilijk verkrijgbare farmaceutische middelen | Medische onzekerheid over het moment van bewusteloosheid |
| Goedkoper dan dodelijke injectie bij hoge medicijnprijzen | Historisch gedocumenteerde mislukte executies (Willie Francis, John Evans) |
| Technisch eenvoudig uit te voeren | Breed beschouwd als “wrede en ongebruikelijke straf” in internationale context |
| Keuze laten aan veroordeelde geeft gevoel van autonomie | Geen onafhankelijke medische toetsing mogelijk tijdens uitvoering |
Wat in deze discussie vaak vergeten wordt: de VS is een van de weinige westerse democratieën die de doodstraf nog toepassen. Het gaat dan om een kleine groep staten binnen dat land. In 23 Amerikaanse staten en in Washington D.C. is de doodstraf volledig afgeschaft. In een aantal andere staten bestaat er een moratorium. De elektrische stoel is in die context een methode die zelfs binnen de VS op zijn retour is, al duikt hij steeds weer op als de dodelijke injectie tekortschiet.
Voor een breder historisch perspectief op hoe samenlevingen omgaan met recht, macht en straf, lees je meer over Julius Caesar’s rol in de Romeinse geschiedenis of over de Marshallhulp na de Tweede Wereldoorlog, twee momenten waarop rechtssystemen en geopolitieke macht nauw met elkaar verweven waren.
De vraag waarom samenlevingen überhaupt zoeken naar “betere” manieren om te doden, raakt ook aan diepere vragen over wat wij als beschaving aanvaardbaar vinden. Die discussie vind je ook terug in teksten over mythologie en moraal, zoals bij mythologie en de rol ervan in cultuur en samenleving.
Veelgestelde vragen
Wordt de elektrische stoel in 2026 nog actief gebruikt?
Nee, in 2024 en 2025 vond er in de VS geen enkele executie via de elektrische stoel plaats. De stoel is nog wel wettelijk toegestaan in meerdere staten, waaronder South Carolina, Tennessee en Louisiana, maar wordt in de praktijk niet meer ingezet. Dodelijke injectie, stikstofhypoxie en het vuurpeloton zijn de actueel gebruikte methoden.
In welke landen is de elektrische stoel nog toegestaan?
De elektrische stoel is vrijwel uitsluitend een Amerikaans fenomeen. Buiten de VS kent geen enkel land de methode als actieve executiemethode. De Filippijnen en Cuba hebben hem historisch gebruikt, maar niet meer. In Europa is de stoel nooit ingevoerd en valt de methode onder internationale verboden op wrede en onmenselijke straffen.
Wie was de eerste persoon die op de elektrische stoel stierf?
William Kemmler werd op 6 augustus 1890 de eerste persoon ter wereld die op de elektrische stoel werd geëxecuteerd, in Auburn Prison, New York. Hij was veroordeeld voor de moord op zijn vriendin Tillie Ziegler. De executie verliep dramatisch slecht en duurde achttien minuten, wat leidde tot internationale verontwaardiging.
Waarom heeft Edison meegeholpen aan de ontwikkeling van de elektrische stoel?
Edison steunde de ontwikkeling van de elektrische stoel als onderdeel van de “stroomoorlog” met George Westinghouse. Edison gebruikte wisselstroom (van Westinghouse) voor de stoel om AC-stroom gevaarlijk te laten lijken bij het publiek, terwijl zijn eigen gelijkstroom als veiliger werd gepresenteerd. Het was een commerciële strategie, geen humanitaire overweging. Edison was overigens principieel tegenstander van de doodstraf.
Kan een veroordeelde in de VS zelf kiezen voor de elektrische stoel?
In sommige staten wel. South Carolina laat veroordeelden kiezen tussen de elektrische stoel, dodelijke injectie en het vuurpeloton. Tennessee en Florida staan keuzemogelijkheden toe onder bepaalde voorwaarden, met name als de standaardmethode niet beschikbaar is. In de meeste staten is de elektrische stoel alleen een back-upoptie, niet de standaard.
Is de elektrische stoel pijnloos?
Dat is medisch onzeker. Voorstanders stellen dat het bewustzijn bij de eerste stroomstoot onmiddellijk verloren gaat door de hoge spanning. Critici en neurowetenschappers wijzen erop dat hersengolven niet direct stoppen en dat de zichtbare lichamelijke reacties zoals spiersamentrekkingen en verbranding erop kunnen wijzen dat er sprake is van pijn of bewustzijn na de eerste stoot. Gedocumenteerde mislukte executies als die van Willie Francis en John Evans tonen aan dat de methode niet altijd werkt zoals bedoeld.
