Griep en verkoudheid lijken op elkaar, maar ze zijn heel verschillend. Bij griep word je binnen enkele uren ernstig ziek, met hoge koorts (39 tot 40 graden), zware spierpijn en totale uitputting. Bij een verkoudheid komen de klachten sluipend en blijven ze beperkt tot je neus, keel en soms lichte hoofdpijn. Dat onderscheid is niet alleen interessant om te weten: het bepaalt ook of je thuis kunt uitzieken of beter contact opneemt met je huisarts.
Wat zijn de eerste tekenen van griep?
Het begint vrijwel altijd plotseling. Je voelt je ’s ochtends nog redelijk en ’s middags lig je al plat. Dat abrupte begin is het meest kenmerkende signaal van echte griep (influenza). De klachten slaan in als een mokerslag, zonder dat er een geleidelijke opbouw is.
De typische vroege symptomen van griep zijn:
- Koorts die snel oploopt naar 39 tot 40 graden Celsius
- Koude rillingen, ook als je het warm hebt
- Bonzende hoofdpijn
- Zware spierpijn in armen, benen en rug
- Extreme vermoeidheid en een gevoel van totale uitputting
- Droge, pijnlijke keel
- Droge hoest
- Verlies van eetlust
Soms komen daar ook oogpijn (bij bewegen) en lichtschuwheid bij. Bij kinderen en ouderen kunnen ook buikpijn, misselijkheid en braken optreden, al zijn dat bij volwassenen minder voorkomende klachten. Wat griep echt onderscheidt is de combinatie van plotseling opkomen plus de zwaarte van de klachten. Je lichaam is letterlijk buiten gevecht gesteld.
Het griepvirus (influenzavirus type A of B) heeft een incubatietijd van 1 tot 4 dagen. In het griepseizoen 2025-2026 was er in Nederland een erkende griepgolf van week 5 tot en met week 11 van 2026. Daarna nam het aantal griepgevallen af, maar het virus circuleert het hele jaar door op een laag niveau. Griepvaccinatie beschermt in een normaal seizoen voor 40 tot 60 procent tegen ziekenhuisopname.
Wat zijn de eerste tekenen van een verkoudheid?
Een verkoudheid (rhinovirus of een van de honderden andere verwekkers) kondigt zich anders aan. De klachten komen geleidelijk op, meestal over een periode van een dag of twee. Je begint met een kriebel in je keel, dan volgt een loopneus of verstopte neus, daarna soms keelpijn en een lichte hoest. Dat is het.
Kenmerkend bij een verkoudheid:
- Loopneus of verstopte neus (het hoofdsymptoom)
- Niezen
- Keelpijn
- Lichte hoest
- Soms lichte vermoeidheid
- Zelden koorts, en als dat voorkomt zelden hoger dan 38 graden
- Geen of nauwelijks spierpijn
Bij een verkoudheid kun je je ziek voelen, maar de meeste mensen functioneren nog redelijk. Je kunt met een verkoudheid nog naar de supermarkt of op kantoor werken (al is dat niet ideaal voor je collega’s). Bij griep is dat vrijwel onmogelijk: je wilt niets anders dan op bed liggen.
Verkoudheid treft volwassenen gemiddeld 2 tot 4 keer per jaar. Kinderen krijgen tot wel 8 tot 10 verkoudheden per jaar. De klachten verdwijnen bij gezonde volwassenen doorgaans binnen 7 tot 10 dagen vanzelf.
Hoe snel komen de klachten op: het snelste onderscheid?
De snelheid waarmee klachten opkomen is de meest betrouwbare vuistregel om griep van verkoudheid te onderscheiden, nog voor je naar je thermometer grijpt.
| Kenmerk | Griep | Verkoudheid |
|---|---|---|
| Begin klachten | Plotseling, binnen uren | Geleidelijk, over 1-2 dagen |
| Koorts | Ja, 39-40 graden, 3-5 dagen | Zelden, hooguit 37,5-38 graden |
| Spierpijn | Ernstig, heel lichaam | Nauwelijks of niet |
| Vermoeidheid | Extreem, 1-3 weken | Licht, past bij de ziekte |
| Loopneus/verstopte neus | Soms, niet het hoofdsymptoom | Ja, het belangrijkste symptoom |
| Hoofdpijn | Ja, bonzend en hevig | Soms, mild |
| Keelpijn | Kan voorkomen | Ja, vaak vroeg symptoom |
| Hoest | Droog, kan lang aanhouden | Licht, productief |
| Duur klachten | 1-2 weken, vermoeidheid langer | 7-10 dagen |
| Kunnen werken? | Vrijwel onmogelijk | Vaak nog enigszins mogelijk |
De koorts bij griep stijgt snel. Binnen 12 uur kan de temperatuur al oplopen tot boven de 39 graden. Die koorts houdt bij de meeste mensen 3 tot 5 dagen aan en daalt daarna geleidelijk. Bij een verkoudheid is de lichaamstemperatuur zelden verhoogd, en als dat wel zo is, blijft het bij een lichte verhoging van maximaal 38 graden.
Wanneer moet je naar de huisarts?
De meeste mensen met griep of verkoudheid hoeven de huisarts niet te bellen. Zowel griep als verkoudheid worden veroorzaakt door virussen, en antibiotica werken daar niet tegen. Rust, voldoende drinken, paracetamol voor de koorts en pijn: dat is de kern van de behandeling.
Bel toch de huisarts als je griep hebt en een of meer van de volgende situaties van toepassing zijn:
- Je koorts duurt langer dan 5 dagen of keert terug na een dag zonder koorts
- Je bent 65 jaar of ouder
- Je hebt een chronische aandoening zoals astma, COPD, hartfalen of diabetes
- Je bent zwanger
- Je hebt een sterk verminderde weerstand (chemokuur, bepaalde medicijnen)
- Je ademnood ontwikkelt of je ademhaling versnelt sterk
- Je wordt niet beter maar juist slechter na dag 5
- Je borst begint te pijn doen bij het ademen (mogelijk longontsteking)
Bij een verkoudheid is een huisartsbezoek zelden nodig. Uitzonderingen zijn oorontsteking die niet overgaat, bijholteontsteking met hevige pijn, of als klachten na twee weken nog niet verbeteren. Bij jonge kinderen (onder de 3 maanden) met koorts altijd contact opnemen met de huisarts.
Mensen die griep krijgen en een verhoogd risico lopen op complicaties, kunnen via de huisarts antivirale medicijnen (oseltamivir, bekender als Tamiflu) krijgen. Dit werkt het beste als je het binnen 48 uur na het begin van de klachten inneemt. Het verkort de duur van de ziekte met gemiddeld 1 tot 2 dagen en vermindert de kans op ernstige complicaties.
Hoe lang ben je besmettelijk bij griep en bij verkoudheid?
Zowel griep als verkoudheid verspreid je via kleine druppeltjes die vrijkomen bij hoesten, niezen of praten. Maar er zijn verschillen in hoe lang en hoe makkelijk je anderen aansteekt.
Bij griep ben je het meest besmettelijk in de 24 uur voor de klachten beginnen tot 5 tot 7 dagen erna. Dat maakt griep lastig te vermijden: je kunt mensen al aansteken als je zelf nog niet weet dat je ziek bent. Het influenzavirus overleeft meerdere uren op oppervlakken zoals deurknoppen en telefoons. Goed handen wassen en niezen in de elleboog verkleinen de verspreiding.
Bij een verkoudheid ben je besmettelijk vanaf de dag dat de klachten beginnen tot het moment dat de neusloop verdwijnt. Dat is gemiddeld 3 tot 7 dagen. Het rhinovirus verspreidt zich vooral via direct contact (hand naar neus/mond) en in mindere mate via de lucht.
Drie concrete situaties waarbij besmetting sneller gaat dan je denkt:
- In de trein of bus: Bij griep kan het influenzavirus via de lucht iemand op 2 meter afstand infecteren. Bij verkoudheid is de kans op luchttransmissie kleiner, maar aanraken van dezelfde leuning is al voldoende.
- Op het werk: Je collega ziet er niet ziek uit maar heeft de avond ervoor de eerste griepklachten gemerkt. Toch geeft hij hand. Je bent al blootgesteld.
- Thuis met kinderen: Kinderen zijn de grootste verspreiders van zowel verkoudheids- als griepvirussen. Op school raken ze besmet en brengen het mee naar huis. Griepvaccinatie van kinderen vermindert ook de verspreiding naar ouders en grootouders.
Kun je griep en verkoudheid tegelijkertijd hebben?
Ja, dat kan. Het menselijk lichaam is niet immuun voor meerdere virussen tegelijk. In de praktijk komt het voor dat je eerst een verkoudheid hebt en daarna griep oppikt, of andersom. Maar gelijktijdige infectie is minder gebruikelijk dan na elkaar ziek worden.
Wat vaker voorkomt is dat een verkoudheid de weerstand van je luchtwegen tijdelijk verlaagt, waardoor je daarna makkelijker het griepvirus oppakt. De slijmvliezen in je neus en keel zijn dan al licht ontstoken en bieden minder weerstand aan nieuwe virussen.
Specifieke varianten waarbij verwarring optreedt:
- Griep met veel neusklachten: Sommige mensen krijgen bij influenza ook een loopneus, wat het lijkt op een zware verkoudheid. Maar de koorts en spierpijn zijn dan nog steeds aanwezig.
- RSV (Respiratory Syncytial Virus): Dit virus veroorzaakt bij kinderen soms ernstige klachten die lijken op griep. Bij volwassenen lijkt RSV meer op een zware verkoudheid.
- COVID-19: De symptomen van COVID-19 overlappen met griep (koorts, hoest, vermoeidheid, spierpijn). Bij COVID-19 is verlies van reuk en smaak vaker aanwezig. De manier om zeker te weten wat je hebt is een zelftest of PCR-test.
Heb je twijfel, dan kun je een zelftestset gebruiken. In de apotheek zijn combinatietests verkrijgbaar die tegelijkertijd op influenza A, influenza B en het coronavirus testen. Dat geeft uitsluitsel in 15 minuten.
Mensen met vragen over bloedwaarden en het afweersysteem vinden ook nuttige informatie in het artikel over te veel witte bloedcellen: oorzaken en behandeling, want het afweersysteem reageert bij griep anders dan bij een gewone verkoudheid.
Wat helpt echt bij herstel: griep vs. verkoudheid?
Er is geen medicijn dat griep of verkoudheid geneest. Wat je kunt doen is de klachten verlichten en je lichaam de ruimte geven om het virus te bestrijden.
Bij griep:
- Rust: Echt in bed blijven, niet half doorwerken. Je lichaam heeft alle energie nodig voor het afweersysteem.
- Veel drinken: Door koorts raak je vocht kwijt. Doel is minstens 2 liter water of thee per dag.
- Paracetamol: Verlaagt de koorts en vermindert spierpijn. Gebruik de aanbevolen dosering: maximaal 4 gram per dag voor volwassenen.
- Ibuprofen: Werkt ook goed bij spierpijn en koorts, maar gebruik het niet bij maagproblemen, nierproblemen of zwangerschap. Meer over klachten bij laag ferritine lees je hier, want ijzertekort kan de herstelperiode na griep verlengen.
- Oseltamivir (Tamiflu): Alleen op recept, alleen zinvol bij risicogroepen binnen 48 uur na begin klachten.
Bij verkoudheid:
- Neusdruppels of neusspoeling: Helpen de neus vrij te houden. Een fysiologische zoutoplossing (0,9% NaCl) is veilig en effectief.
- Neusdruppels met xylometazoline: Werken snel en goed, maar gebruik ze maximaal 7 dagen achter elkaar om gewenning te voorkomen.
- Honing: Voor kinderen boven 1 jaar bij hoest effectiever dan hoestdranken, blijkt uit meerdere studies.
- Stomen: Een kom warm water met een handdoek over je hoofd verlost je tijdelijk van een verstopte neus.
- Vitamine C: Verkort de duur van een verkoudheid iets (gemiddeld een halve dag), maar voorkomt hem niet.
Zowel bij griep als bij verkoudheid raden artsen aan niet te roken tijdens de ziekte. Roken vertraagt het herstel van de slijmvliezen aanzienlijk. Mensen die zich afvragen waarom ze tijdens ziekte meer naar het toilet moeten, vinden dat te maken met de verhoogde darmactiviteit als gevolg van de immuunreactie.
Griepvaccinatie is de meest effectieve bescherming die er is. In Nederland wordt de griepprik aanbevolen voor mensen van 60 jaar en ouder, mensen met bepaalde chronische aandoeningen, zwangere vrouwen en zorgprofessionals. Vaccinatie beschermt niet alleen jezelf, maar ook mensen in je omgeving die extra kwetsbaar zijn.
Voor mensen die meer willen weten over hoe het lichaam reageert op infecties en wat de waarden in je bloed zeggen over je afweer: lees ook over bloedwaarden bij reuma, want ontstekingswaarden zoals CRP en BSE stijgen ook bij ernstige griep. En wie na een zware griep aanhoudende klachten heeft, kan navragen of de klachten verband houden met klachten bij een versleten heup of andere onderliggende aandoeningen die door griep tijdelijk erger kunnen worden.
Veelgestelde vragen
Kun je griep hebben zonder koorts?
Ja, dat kan, al is het zeldzaam. Bij mensen met een verminderd immuunsysteem, bij ouderen en bij mensen die antipyretische medicijnen (koortsremmers) gebruiken, kan de koorts uitblijven terwijl ze toch griep hebben. De overige symptomen zoals spierpijn, extreme vermoeidheid en een plotseling begin blijven dan wel aanwezig. Een combinatiezelftest kan dan uitsluitsel geven.
Hoe lang duurt griep gemiddeld?
De koorts en de hevigste klachten duren meestal 3 tot 5 dagen. Na een week voelen de meeste mensen zich sterk verbeterd. Maar de vermoeidheid kan 1 tot 3 weken aanhouden, soms langer. Dat is normaal en geen reden voor extra zorgen, tenzij er andere nieuwe klachten bij komen zoals borst pijn of koorts die terugkeert na een klachtenvrije dag.
Helpt een griepprik ook tegen verkoudheid?
Nee. Het griepvaccin beschermt specifiek tegen het influenzavirus (type A en B) en niet tegen de honderden virussen die verkoudheid veroorzaken. Een gevaccineerde persoon kan dus nog steeds een verkoudheid krijgen. Het vaccin biedt wel bescherming tegen de ernstige complicaties van griep, zoals longontsteking en ziekenhuisopname bij risicogroepen.
Wat is het verschil tussen griep en COVID-19?
De symptomen overlappen sterk: koorts, hoest, vermoeidheid en spierpijn komen bij beide voor. Specifiek voor COVID-19 is het verlies van reuk en smaak, al komt dat niet bij iedereen voor. COVID-19 kan ook langer aanhouden en vaker leiden tot post-COVID-klachten. Een zelftest of PCR-test is de betrouwbaarste manier om onderscheid te maken. Combinatietests voor griep en COVID-19 zijn in de apotheek verkrijgbaar.
Mag je sporten bij een verkoudheid of griep?
Bij een lichte verkoudheid zonder koorts mag je een rustige wandeling of lichte training doen, mits je je er goed bij voelt. De vuistregel is: klachten alleen boven de nek (loopneus, keelpijn) en geen koorts? Dan is licht bewegen toegestaan. Bij griep is sporten absoluut afgeraden. Intensief bewegen bij koorts belast het hart en kan complicaties veroorzaken. Wacht minimaal een week na het verdwijnen van de koorts voordat je weer traint.
Wanneer is een bloedtest zinvol bij griep of verkoudheid?
Normaal gesproken is een bloedtest niet nodig bij griep of verkoudheid. Je huisarts kan bloedonderzoek aanvragen als er twijfel is aan de diagnose, als klachten ongewoon lang aanhouden of als er aanwijzingen zijn voor complicaties zoals een bacteriele longontsteking. Bij vermoedelijke griep met een ernstig ziek beeld kan een sneltest op influenza zinvol zijn. Meer informatie over bloedwaarden vind je in het artikel over te veel witte bloedcellen en over bloedwaarden bij leukemie, want een sterk verhoogd aantal witte bloedcellen is geen teken van griep maar kan op iets ernstigs wijzen.
