Als je twijfelt over je bloedverdunner, neem dan altijd contact op met je huisarts of apotheker. Stop nooit zelf met dit medicijn, ook niet als je bijwerkingen ervaart of je afvraagt of het nog wel nodig is. Bloedverdunners zijn sterke geneesmiddelen met een smal therapeutisch venster: te weinig werking vergroot de kans op trombose of een beroerte, terwijl te veel werking gevaarlijke bloedingen veroorzaakt. Twijfel is dus een signaal om in gesprek te gaan, niet om op eigen houtje iets te veranderen.
Het is volkomen begrijpelijk dat je vragen hebt. Bloedverdunners behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen in Nederland, maar ook tot de groep met de meeste bijwerkingen en interacties. Hieronder vind je een overzicht van de meest gebruikte soorten, de gereedschappen die je nodig hebt om goed te controleren of alles goed gaat, en de stappen die je zet als er iets niet klopt.
De drie soorten bloedverdunners: jouw startpunt
Niet elke bloedverdunner werkt hetzelfde. Het type bepaalt grotendeels welke controles je nodig hebt, welke interacties gevaarlijk zijn en wat je kunt verwachten bij bijwerkingen. Er zijn drie hoofdgroepen.
Cumarines zijn de oudste en bekendste bloedverdunners. In Nederland worden voornamelijk acenocoumarol en fenprocoumon (merknaam Marcoumar) voorgeschreven. Ze remmen de aanmaak van stollingsfactoren die afhankelijk zijn van vitamine K. Omdat de werking sterk varieert per persoon en per dag, heb je regelmatige INR-controles nodig bij de trombosedienst, gemiddeld eens per vier tot zes weken als je stabiel bent. Cumarine-gebruikers in Nederland vallen onder het toezicht van de trombosedienst en krijgen een antistollingsboekje.
DOAC’s (Direct Oral Anticoagulants, ook wel NOAC’s genoemd) zijn nieuwere middelen. Voorbeelden zijn dabigatran (Pradaxa), rivaroxaban (Xarelto), apixaban (Eliquis) en edoxaban (Lixiana). Ze werken directer in de stollingscascade en hebben een voorspelbaardere werking, waardoor routinematige bloedcontroles niet nodig zijn. Wel is het essentieel dat je ze elke dag op hetzelfde moment inneemt en nooit een dosis overslaat.
Bloedplaatjesremmers zijn minder sterk dan de twee bovenstaande groepen. Ze remmen de samenklontering van bloedplaatjes. Bekende voorbeelden zijn acetylsalicylzuur (aspirine), carbasalaatcalcium (Ascal), clopidogrel (Plavix), dipyridamol (Persantin), prasugrel (Efient) en ticagrelor (Brilique). Ze worden vaak voorgeschreven na een hartinfarct of een TIA. Combinaties van twee bloedplaatjesremmers of een bloedplaatjesremmer met een DOAC komen ook voor na een stent of na een bepaalde beroerte.
| Type bloedverdunner | Voorbeelden | Controle nodig? | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Cumarine | Acenocoumarol, fenprocoumon (Marcoumar) | Ja, INR via trombosedienst (4-6 weken) | Boezemfibrilleren, trombose, kunstklep |
| DOAC (rivaroxaban) | Xarelto | Nee (wel nierfunctie jaarlijks) | Boezemfibrilleren, trombose |
| DOAC (apixaban) | Eliquis | Nee (wel nierfunctie jaarlijks) | Boezemfibrilleren, trombose |
| DOAC (dabigatran) | Pradaxa | Nee (nierfunctie strikter bewaken) | Boezemfibrilleren, trombose |
| Bloedplaatjesremmer (licht) | Ascal 80mg, aspirine | Nee | Preventie hartinfarct, TIA |
| Bloedplaatjesremmer (sterk) | Clopidogrel (Plavix), ticagrelor (Brilique) | Nee (bijwerkingen bewaken) | Na stentplaatsing, hartinfarct |
| Combinatie dubbel | Ascal + clopidogrel | Nee (hogere bloedingskans) | Eerste jaar na stent |
Als je niet zeker weet welk type je gebruikt, kijk dan op de verpakking of op je medicijnpaspoort. De apotheker kan je dit ook direct vertellen.
Het gereedschap dat je als bloedverdunner-gebruiker altijd bij de hand hebt
Een bloedverdunner effectief en veilig gebruiken vereist meer dan alleen de pil slikken. Er zijn concrete hulpmiddelen die je helpen om grip te houden op je behandeling en snel te handelen als er iets niet klopt.
Het medicijnpaspoort of antistollingsboekje. Cumarine-gebruikers krijgen van de trombosedienst een boekje met daarin hun INR-waarden, doseringen en afspraken. Voor DOAC-gebruikers bestaat een medicijnpaspoort dat je via de apotheek kunt aanvragen. Dit paspoort neem je mee naar elk ziekenhuisbezoek, elke spoedeisende hulp en zelfs naar de tandarts. Medisch personeel moet weten dat je bloedverdunners gebruikt, ook bij kleine ingrepen.
Een overzicht van je andere medicijnen. Bloedverdunners hebben veel interacties. Ibuprofen, naproxen en andere NSAID-pijnstillers verhogen de bloedingskans sterk en zijn bij de meeste bloedverdunnergebruikers af te raden. Paracetamol is de veilige keuze bij pijn. Sint-janskruid (een vrij verkrijgbaar kruidenmiddel) versnelt de afbraak van sommige bloedverdunners en kan de werking ondermijnen. Antibiotica kunnen de INR bij cumarine-gebruikers flink verhogen of verlagen. Houd altijd een actuele lijst bij van alles wat je gebruikt, ook vrij verkrijgbare middelen en supplementen.
Het telefoonnummer van de trombosedienst of je huisarts. Bij acute symptomen moet je snel kunnen bellen. Programeer dit nummer in je telefoon zodat je er in een noodsituatie niet naar hoeft te zoeken. DOAC-gebruikers bellen hun huisarts of de huisartsenpost; cumarine-gebruikers kunnen ook rechtstreeks naar de trombosedienst bellen.
Een weegschaal en kalender. Onverwacht gewichtsverlies of gewichtstoename kan relevant zijn bij DOAC-gebruik, omdat sommige dosissen mede afhangen van nierfunctie en lichaamsgewicht. Een kalender of pillenapp helpt DOAC-gebruikers om nooit een dosis over te slaan.
Zie ook: voor mensen die naast bloedverdunners ook andere bloedwaarden moeten bewaken, zoals bij reuma, is het overzicht van alle actieve medicijnen nog belangrijker.
Alarmsignalen: wanneer bel je direct?
Een aantal signalen vereist onmiddellijk contact met een arts. Wacht hier niet mee tot een geplande afspraak.
- Bloed in de urine (rode of roze verkleuring, of donkerbruin als cola)
- Zwart, teerachtig of bloederig ontlasting
- Bloed ophoesten of bloedspuwing
- Plotselinge, hevige hoofdpijn die anders voelt dan normaal
- Een val waarbij je je hoofd hebt gestoten, ook als je je goed voelt
- Grote of snel uitbreidende blauwe plekken na licht stoten
- Langdurig nabloeden na een snijwond of tandartsbehandeling
- Plotseling zwaardere menstruatie of onverwachts vaginaal bloedverlies
- Gezwollen, rode of warme kuiten (trombose)
- Kortademigheid of pijn op de borst (longembolie)
Bel bij de bovenste vier punten niet de huisarts, maar direct 112 of ga naar de spoedeisende hulp. Bij een hersenbloeding of een bloeding in het maag-darmkanaal telt elke minuut. Artsen op de spoedeisende hulp hebben antidota beschikbaar om de werking van sommige bloedverdunners snel te neutraliseren.
Bij lichte symptomen, zoals af en toe een tandbloeding, kleine blauwe plekken of een iets langere neus-bloedduur, kun je op het eerstvolgende spreekuur melding maken. Dat zijn wel tekenen dat je bloedverdunner misschien iets te sterk werkt, maar ze vereisen geen spoed.
Mensen met een verhoogde bloedingskans door een nierfunctiestoornis lopen een extra risico. Lees meer over nierfunctie en de bijbehorende risico’s in ons artikel over hoe laag je nierfunctie mag zijn.
Wanneer je twijfelt aan de noodzaak van je bloedverdunner
Sommige mensen krijgen een bloedverdunner voorgeschreven voor een bepaalde periode, andere gebruiken het levenslang. De indicatie bepaalt de duur. Als je twijfelt of het medicijn nog nodig is, is het zinvol om te begrijpen waarvoor het werd voorgeschreven.
Na een eerste trombosebeen of longembolie zonder duidelijke oorzaak worden bloedverdunners vaak drie tot zes maanden gegeven. Daarna bespreek je met de internist of huisarts of je ermee stopt of doorgaat. De kans op een nieuwe trombose speelt daarin een grote rol. Als er een duidelijke aanleiding was, zoals een operatie of een vliegreisperiode, is de kans op herhaling kleiner dan bij een spontane trombose.
Bij boezemfibrilleren (atriumfibrilleren) is de bloedverdunner in de meeste gevallen bedoeld voor de rest van je leven. De reden is dat boezemfibrilleren de kans op een hersentrombose sterk verhoogt. Stoppen zonder overleg is hier extra risicovol.
Na een hartinfarct of stentplaatsing wordt een combinatie van twee bloedplaatjesremmers gegeven voor minimaal twaalf maanden. Daarna schakelt de cardioloog meestal terug naar één bloedplaatjesremmer. De exacte duur hangt af van het type stent en de individuele situatie.
Bij ouderen (70 jaar en ouder) is de balans soms anders. Naarmate je ouder wordt, stijgt het bloedingsrisico. Tegelijkertijd kan ook het risico op trombose of beroerte hoger zijn. Thuisarts.nl benoemt expliciet dat stoppen met bloedverdunners op oudere leeftijd altijd in overleg moet gaan met de huisarts, die het risico op bloeding afweegt tegen het risico op een beroerte of trombose.
Twijfel je over de noodzaak van jouw bloedverdunner? Schrijf je vragen op en bespreek ze op het eerstvolgende spreekuur. Vraag specifiek: “Voor welke aandoening gebruik ik dit? Hoe lang moet ik dit gebruiken? Zijn er alternatieven?”
Bijwerkingen aanpakken zonder zelf te stoppen
De meest voorkomende reden voor twijfel is een bijwerking. Dat is begrijpelijk: niemand vindt het prettig om makkelijker blauwe plekken te krijgen, meer te bloeden bij kleine wondjes of maagklachten te hebben. Maar de aanpak van bijwerkingen verloopt altijd via de arts of apotheker, niet via zelf stoppen of dosisaanpassing.
Bij maagklachten van DOAC’s (met name dabigatran/Pradaxa) kun je vragen of innemen tijdens de maaltijd helpt, of dat overstappen op een ander DOAC-type een optie is. Apixaban geeft gemiddeld minder maagklachten dan dabigatran. Soms wordt ook een maagbeschermingsmiddel zoals pantoprazol (Pantomed) bijgegeven. Lees over dit middel meer in het artikel waar Pantomed goed voor is.
Bij huidbloedingen en blauwe plekken is het goed om te weten dat dit bij iedere bloedverdunnergebruiker in enige mate optreedt. Kleine verandering in de leefstijl helpen: draag beschermende kleding bij tuinieren of kluswerk, gebruik een elektrisch scheerapparaat in plaats van een nattes scheermes, en wees voorzichtig met tandenflossen (een zachte borstel is een alternatief). Als de blauwe plekken echter groot zijn of snel uitbreiden, moet je de arts bellen.
Bij vermoeidheid of duizeligheid is het zinvol om te laten controleren of je bloedverdunner misschien te sterk werkt of dat er een andere oorzaak is. Een lage ferritinewaarde kan vergelijkbare klachten geven; lees meer over klachten bij laag ferritine voor meer achtergrondinformatie.
Bij haaruitval komt dit soms voor bij cumarine-gebruik, hoewel het niet de meest bekende bijwerking is. Bespreek dit met de huisarts of trombosedienst voordat je conclusies trekt.
Interacties met voeding, drank en andere middelen
Bloedverdunners reageren op veel meer dan alleen andere medicijnen. Bij cumarines is de voeding een factor: vitamine K in groenten zoals broccoli, spinazie en boerenkool remt de werking van cumarine. Dat betekent niet dat je deze groenten moet vermijden, maar wel dat je consistent moet zijn. Grote schommelingen in je vitamine K-inname verstoren de INR. Eet je gewoonlijk weinig groenten en begin je plotseling elke dag een grote boerenkoolsalade te eten, dan kan je INR flink dalen.
Alcohol heeft een tweeledig effect. Een glas per dag is bij de meeste bloedverdunners acceptabel, maar frequent of zwaar drinken verhoogt de bloedingskans en kan bij cumarine de INR ontregelen. De richtlijn van Thuisarts.nl is helder: beperk alcohol tot maximaal 1-2 eenheden per dag.
Vrij verkrijgbare middelen die je altijd met je bloedverdunner moet bespreken:
- Ibuprofen en naproxen (NSAID’s): sterk verhoogd bloedingsrisico
- Aspirine als pijnstiller (los van je medicatie): verhoogd bloedingsrisico
- Sint-janskruid: vermindert werking van DOAC’s en cumarines
- Ginkgo biloba: bloedverdunnende werking
- Omega-3 vetzuren in hoge doses: extra bloedverdunning
- Antibiotica: kunnen INR sterk beïnvloeden (bespreek altijd met trombosedienst)
- Antischimmelmiddelen: interactie met cumarine en DOAC
Als je een operatie ondergaat, ook een tandheelkundige ingreep of colonoscopie, moet je altijd van tevoren overleggen of en hoelang je de bloedverdunner moet onderbreken. Dit hangt af van het type ingreep en het type bloedverdunner. Soms is een tijdelijke overbruggingsbehandeling nodig met heparine-injecties. Lees hierover meer als je ook te maken hebt met injecties, zoals bij het artikel over welke naald bij subcutaan injecteren.
Stap-voor-stap: wat je doet als je twijfelt
De onderstaande stappen gelden voor elke situatie waarin je twijfelt over je bloedverdunner, of dat nu gaat om bijwerkingen, de dosis, de noodzaak of een combinatie met een ander middel.
- Stop niet zelf. Dit is de eerste en belangrijkste stap. Abrupt stoppen met een bloedverdunner kan een gevaarlijke terugveer veroorzaken waarbij de bloedstolling overactief wordt, met trombose of beroerte als gevolg.
- Schrijf je klachten op. Noteer wanneer de klachten begonnen, hoe ernstig ze zijn, en of er iets veranderd is in je medicijngebruik, voeding of leefstijl. Concrete informatie helpt de arts sneller tot een goede beoordeling te komen.
- Beoordeel de ernst. Gaat het om alarmsignalen zoals bloed in de ontlasting, hevige hoofdpijn of grote bloedingen? Bel direct 112 of ga naar de SEH. Gaat het om milde klachten zoals kleine blauwe plekken of lichte vermoeidheid? Maak dan een afspraak bij de huisarts.
- Bel de trombosedienst (bij cumarines). Cumarine-gebruikers hebben een directe lijn met de trombosedienst. Die kan vaak al telefonisch beoordelen of een extra INR-controle nodig is en of de dosis moet worden aangepast.
- Vraag je apotheker. De apotheker is een laagdrempelige eerste stap bij vragen over interacties, bijwerkingen en doseringen. Apothekers hebben een volledig medicatieoverzicht en kunnen snel inschatten of er een probleem is.
- Maak een afspraak met de huisarts. Als de twijfel aanhoudt of de klachten niet verklaard worden, is een spreekuurbezoek de juiste stap. De huisarts kan bloedwaarden laten prikken, de indicatie herbeoordelen en eventueel verwijzen naar de cardioloog of internist.
- Vraag om een second opinion als je het niet vertrouwt. Als je het gevoel hebt dat je klachten niet serieus worden genomen of als je simpelweg meer informatie wilt, heb je het recht om een second opinion aan te vragen bij een andere arts of een gespecialiseerde antistollingspolikliniek.
- Pas je leefstijl aan waar nodig. Soms kunnen kleine aanpassingen in voeding, gebruik van pijnstillers of alcoholconsumptie al een deel van de klachten verklaren en verbeteren, zonder dat de bloedverdunner zelf hoeft te worden veranderd.
Veelgestelde vragen
Mag ik even een dag mijn bloedverdunner overslaan als ik twijfel?
Nee, dat is in bijna alle gevallen af te raden. Bij DOAC’s verdwijnt de bescherming al binnen 12 tot 24 uur na het overslaan van een dosis. Bij boezemfibrilleren kan dat in die korte periode al een bloedstolsel veroorzaken. Als je twijfelt over het innemen, bel dan eerst je apotheker of huisarts. Zij kunnen je snel duidelijkheid geven. Neem bij twijfel altijd de dosis in totdat je anders geïnstrueerd wordt.
Hoe weet ik of mijn bloedverdunner te sterk werkt?
Bij cumarine zie je dit terug in een te hoge INR-waarde bij de trombosedienst. Bij DOAC’s zijn er geen routinecontroles, maar je kunt het afleiden uit symptomen: makkelijk blauwe plekken, langdurig bloeden na kleine wondjes, tandvleesbloedingen of bloed in de urine. Merk je meerdere van deze signalen tegelijk op, neem dan contact op met de huisarts of trombosedienst. Zij kunnen een specifieke bloedtest aanvragen om de werking van een DOAC te meten.
Kan ik paracetamol gebruiken als bloedverdunnergebruiker?
Paracetamol is de aanbevolen keuze voor pijnstilling bij bloedverdunnergebruikers. Het heeft geen significant effect op de bloedstolling. Let wel op: in hoge doses (meer dan 2 gram per dag gedurende meerdere weken) kan paracetamol bij cumarine-gebruikers toch een lichte INR-verhoging geven. Gebruik nooit ibuprofen, naproxen of andere NSAID’s zonder overleg met je arts, want die verhogen de bloedingskans sterk.
Moet ik mijn tandarts vertellen dat ik bloedverdunners gebruik?
Absoluut. Je tandarts moet dit altijd weten voordat hij of zij een behandeling uitvoert waarbij bloeding kan optreden, zoals een trekking of een diepe reiniging. Bij kleine ingrepen kunnen tandartsen maatregelen nemen om bloedingen te stoppen, en bij grotere ingrepen overleggen ze met je arts of de bloedverdunner tijdelijk gestopt of verlaagd moet worden. Neem je medicijnpaspoort altijd mee naar de tandarts.
Wat als ik zwanger wil worden en bloedverdunners gebruik?
Dit is een situatie waarbij je zo vroeg mogelijk met je arts moet overleggen, bij voorkeur al vóór een zwangerschap. DOAC’s zijn niet veilig tijdens de zwangerschap en mogen niet worden gebruikt. Cumarines zijn gevaarlijk in het eerste trimester en rondom de bevalling. Bij een geplande zwangerschap wordt bijna altijd overgestapt op laagmoleculairgewicht-heparine-injecties, die wel veilig zijn. Informeer je huisarts of gynaecoloog direct als je zwanger bent of dat wilt worden.
Is het normaal dat ik me moe voel van mijn bloedverdunner?
Vermoeidheid staat niet als directe bijwerking vermeld bij de meeste bloedverdunners, maar het kan wel een indirect gevolg zijn. Bij langdurig licht bloedverlies, bijvoorbeeld door een slijmvliesontsteking in de maag, kan bloedarmoede ontstaan wat vermoeidheid veroorzaakt. Ook een laag ferritine of andere bloedwaarden kunnen een rol spelen. Laat bij aanhoudende vermoeidheid altijd bloedonderzoek doen om andere oorzaken uit te sluiten. Kijk ook naar wat te veel witte bloedcellen betekenen als je meer wilt begrijpen over bloedbeeldafwijkingen.
