Een overdosis paracetamol is een medisch noodgeval. Bel direct 112 of ga onmiddellijk naar de spoedeisende hulp. Wacht niet op symptomen, want die kunnen uren of zelfs dagen uitblijven terwijl de lever al wordt beschadigd. Hieronder lees je wat er precies gebeurt in het lichaam, welke situaties er zijn, en hoe een behandeling eruitziet.
Wat is een overdosis paracetamol precies?
Paracetamol is een van de meest gebruikte pijnstillers ter wereld. In Nederland is het vrij verkrijgbaar zonder recept. De maximale dagdosis voor een volwassene is 4.000 mg per dag, verdeeld over maximaal 4 giften van elk 1.000 mg, met minimaal 4 uur tussen elke inname. Een overdosis begint al bij iets meer dan 7,5 gram in een keer voor een gezond volwassen persoon. Bij hogere innames neemt het risico op ernstige leverbeschadiging sterk toe.
Wat paracetamol zo gevaarlijk maakt bij te hoge doses, is de manier waarop het in het lichaam wordt afgebroken. Normaal verwerkt de lever paracetamol via een onschadelijk pad. Bij een overdosis raakt dit pad verzadigd en wordt een giftig tussenproduct gevormd: NAPQI. Dit stofje vernietigt levercellen. Het lichaam kan NAPQI onschadelijk maken via glutathion, een beschermende stof in de lever. Maar bij een overdosis raken de glutathionvoorraden uitgeput en stapelt het giftige stofje zich op.
Zonder behandeling leidt dit tot levercelsterfte. In ernstige gevallen volgt acuut leverfalen, dat zonder levertransplantatie dodelijk kan zijn. Elk jaar belanden honderden mensen in Nederland op de spoedeisende hulp met een paracetamoloverdosis, zowel na een suicidepoging als na onbedoeld te hoge inname.
Scenario 1: de eenmalige, grote overdosis
Dit is de meest herkenbare situatie. Iemand slikt in korte tijd een grote hoeveelheid paracetamol in, bewust of per ongeluk. Denk aan een pak tabletten in een impulsmoment, of iemand die pijn heeft en denkt dat meer pillen sneller helpen.
In de eerste 24 uur kunnen de klachten relatief mild lijken: misselijkheid, braken en buikpijn. Soms zijn er zelfs nauwelijks symptomen. Dat is misleidend. Na 24 tot 72 uur stijgen de leverenzymen in het bloed, een teken dat levercellen afsterven. Er ontstaat pijn rechts boven in de buik, waar de lever zit. Na 72 uur kan leverfalen optreden, met geelzucht, verwardheid, bloedingsproblemen en bewustzijnsdaling.
Het cruciale punt: de behandeling met het tegengif N-acetylcysteine is het meest effectief binnen 8 tot 10 uur na inname. Daarna neemt de werking af. Dit betekent dat je niet kunt wachten tot je “ziek voelt”. Bel 112 of ga direct naar de SEH, ook als je je prima voelt.
Op de spoedeisende hulp wordt bloed afgenomen om de paracetamolspiegel te meten. Aan de hand van een nomogram, een grafiek die de gemeten spiegel afzet tegen het tijdstip van inname, bepaalt de arts of het tegengif nodig is. De behandeling met N-acetylcysteine verloopt via een infuus. Het gaat om een reeks doses over 21 uur: een startdosis van 150 mg per kilogram lichaamsgewicht in 15 tot 60 minuten, gevolgd door lagere onderhoudsdoses.
Scenario 2: de gespreide overdosis (stapeling over meerdere dagen)
Dit scenario is minder bekend en daardoor gevaarlijker. Iemand slikt gedurende meerdere dagen een te hoge dosis paracetamol, bijvoorbeeld omdat de pijn niet afneemt en de persoon steeds een extra tablet neemt. Of iemand combineert paracetamol uit verschillende bronnen zonder dat te beseffen: een paracetamolpil, een hoestdrankje met paracetamol en een koortsonderdrukker met paracetamol kunnen samen al snel de veilige dagdosis overschrijden.
Bij een gespreide overdosis is de paracetamolspiegel in het bloed vaak al gedaald op het moment dat de persoon naar de dokter gaat. Het nomogram werkt dan niet betrouwbaar. Toch kan de leverschade ernstig zijn. Medisch onderzoek uit 2025 bevestigt dat gespreide overdoses relatief moeilijk te diagnosticeren zijn, maar zeker zo gevaarlijk als eenmalige grote doses.
Symptomen die kunnen wijzen op een gespreide overdosis zijn aanhoudende misselijkheid, moeheid en pijn rechtsboven in de buik. Ga altijd naar de huisarts of SEH als je het vermoeden hebt te veel paracetamol te hebben ingenomen over meerdere dagen. De arts zal leverenzymen laten bepalen en op basis daarvan beslissen of behandeling nodig is.
Wil je weten hoe de lever reageert op beschadiging? De ALAT-waarde is een bloedwaarde die direct stijgt als levercellen beschadigd raken. Dit is een van de eerste meetbare tekenen bij een paracetamoloverdosis.
Scenario 3: overdosis bij kinderen
Bij kinderen gelden andere drempelwaarden. De toxische dosis ligt op meer dan 140 mg per kilogram lichaamsgewicht in een keer, of meer dan 200 mg per kilogram lichaamsgewicht over een periode van 24 uur. Een kind van 20 kg mag maximaal 600 mg paracetamol per gift krijgen. Per dag is dat maximaal vier giften.
Kinderen halen paracetamol regelmatig uit het geneesmiddelenkastje of drinken een fles kinderparacetamolsiroop leeg. Soms geeft een ouder onbedoeld een te hoge dosis, zeker als er ook paracetamol in hoestdrank of zetpillen zit. Bij een kind dat meer dan 150 mg per kilogram heeft ingenomen, is altijd directe medische evaluatie nodig.
Bel bij twijfel het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) in Utrecht: 030-274 88 88. Dit centrum geeft 24 uur per dag advies aan zowel particulieren als zorgverleners. Geef bij het bellen de leeftijd en het gewicht van het kind door, het product dat is ingenomen, de hoeveelheid en het tijdstip.
Kinderen met leverproblemen of ernstige ondervoeding hebben ook bij lagere doses al een verhoogd risico, omdat hun glutathionreserves kleiner zijn.
Risicofactoren die de drempel verlagen
Niet iedereen heeft dezelfde drempel voor leverbeschadiging. Een aantal factoren verhoogt het risico aanzienlijk, ook bij lagere doses dan normaliter gevaarlijk zijn.
| Risicofactor | Waarom gevaarlijker | Veiligere dagdosis |
|---|---|---|
| Chronisch alcoholgebruik | Alcohol vergroot de aanmaak van het giftige metaboliet NAPQI en verlaagt glutathionvoorraden | Maximaal 2.000-3.000 mg/dag |
| Levercirrose of leverziekte | Verminderde levercapaciteit om paracetamol veilig te verwerken | Maximaal 2.000-3.000 mg/dag |
| Ernstige ondervoeding | Lage glutathionreserves in de lever | Lagere dosis, altijd overleggen met arts |
| Kinderen onder 12 jaar | Dosering op gewicht, kleinere reserves | 15 mg per kg per gift, max 4x daags |
| Gebruik van bepaalde epilepsiemedicijnen | Versnellen de omzetting van paracetamol naar NAPQI | Altijd overleggen met arts of apotheker |
| Langdurig vasten of ernstige ziekte | Vergelijkbaar met ondervoeding, lage glutathionreserves | Lagere dosis aanhouden |
| Lichaamsgewicht onder 50 kg | Absolute hoeveelheid is relatief hoog ten opzichte van het lichaamsgewicht | Maximaal 3.000 mg/dag |
Mensen met een verhoogd risico doen er goed aan altijd de bijsluiter te lezen en bij twijfel de apotheker te raadplegen voordat ze paracetamol innemen. Wil je meer weten over hoe de lever het eerste signaal geeft bij schade? Bekijk ook de uitleg over de LDH-waarde, een ander leverenzym dat stijgt bij celschade.
Wat je direct moet doen bij vermoeden van overdosis
Snel handelen is bij een paracetamoloverdosis letterlijk het verschil tussen herstel en levensbedreigende schade. Hieronder de stappen die je moet doorlopen.
- Bel 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp als het gaat om een grote eenmalige inname (meer dan 7,5 gram bij een volwassene) of als je er niet zeker van bent hoeveel is ingenomen.
- Bel het NVIC (030-274 88 88) als je niet zeker weet of er een risico is, of als je advies wilt over een kind dat een onbekende hoeveelheid heeft ingenomen.
- Wacht niet op klachten. De periode zonder symptomen kan 24 uur of langer duren. In die tijd vindt al leverschade plaats.
- Geef geen braakmiddelen tenzij de hulpverlener dat aanraadt. Braken helpt niet altijd en kan gevaarlijk zijn afhankelijk van de situatie.
- Neem de verpakking mee naar het ziekenhuis, of zorg dat je de exacte productnaam, dosering en tijdstip van inname kunt doorgeven.
- Geef aan of er alcohol is gebruikt of andere medicijnen zijn ingenomen. Combinaties met alcohol, slaappillen of antidepressiva veranderen de situatie.
- Meld ook een gespreide overdosis. Wie gedurende meerdere dagen te veel heeft geslikt, moet dit altijd melden aan een arts, ook als er (nog) geen klachten zijn.
- Vraag naar de paracetamolspiegel op de SEH. Die wordt gemeten na minimaal 4 uur na inname en vergeleken met het nomogram om te bepalen of het tegengif nodig is.
Bij een suicidepoging is naast medische behandeling ook directe psychische begeleiding nodig. De SEH schakelt hiervoor de psychiatrische dienst in. Na lichamelijk herstel volgt een gesprek over verdere hulp. Meer informatie over suicidaal gedrag en hulpverlening vind je op de pagina over zelfdoding in Nederland.
Hoe verloopt de behandeling in het ziekenhuis?
Na aankomst op de spoedeisende hulp wordt allereerst bloed afgenomen. De arts meet de paracetamolspiegel en bepaalt via het Rumack-Matthew-nomogram of behandeling noodzakelijk is. Dit nomogram werkt alleen betrouwbaar als bekend is wanneer de paracetamol is ingenomen.
Het tegengif is N-acetylcysteine (NAC), een stof die de lever helpt nieuwe glutathion aan te maken en het schadelijke NAPQI te neutraliseren. NAC wordt toegediend via een infuus in een standaardschema van 21 uur. Bij toediening binnen 8 uur na inname is de behandeling vrijwel altijd effectief en treedt er geen blijvende leverschade op. Na 10 uur neemt de effectiviteit af, maar behandeling is ook dan zinvol. Zelfs na 24 uur kan NAC nog worden gegeven als er aanwijzingen zijn voor leverbeschadiging.
Naast NAC worden leverenzymen (ALAT, ASAT), bilirubine, stollingsfactoren en nierfunctie regelmatig gemeten. De nierfunctie kan bij ernstige paracetamolintoxicatie ook aangedaan raken. Dit heet hepatorenaal syndroom en vereist aanvullende behandeling.
Als er toch ernstig leverfalen optreedt, ondanks tijdige behandeling, wordt overlegd met een levertransplantatiecentrum. In Nederland zijn dat het Erasmus MC in Rotterdam en het UMCG in Groningen. De beslissing voor transplantatie is gebaseerd op strikte criteria, waaronder de mate van stollingsstoornissen, de pH van het bloed en het bewustzijnsniveau.
Herstel na een paracetamoloverdosis zonder leverfalen verloopt doorgaans goed. De lever is een van de weinige organen die zichzelf goed kan herstellen bij tijdige behandeling. Mensen die op tijd behandeld worden, hebben over het algemeen een uitstekende prognose. Bij ernstig leverfalen zonder transplantatie is de kans op overlijden helaas groot.
Paracetamol combineren met andere middelen: extra risico’s
Een veelgemaakte fout is dat mensen paracetamol combineren met andere geneesmiddelen of alcohol zonder te beseffen dat dit de risico’s vergroot. Sommige combinaties versnellen de vorming van het giftige metaboliet NAPQI, andere remmen de verwerking van paracetamol in de lever.
- Alcohol: chronisch zwaar alcoholgebruik vergroot het risico op leverbeschadiging, ook bij doses die normaal veilig zijn. Bij iemand die regelmatig meer dan 3-4 eenheden per dag drinkt, is de veilige dagdosis paracetamol maximaal 2.000-3.000 mg.
- Warfarine en andere bloedverdunners: paracetamol versterkt het effect van warfarine. Regelmatig gebruik van meer dan 2.000 mg paracetamol per dag verhoogt het bloedingsrisico bij warfarine-gebruikers.
- Carbamazepine, fenytoïne en andere anti-epileptica: deze medicijnen versnellen de omzetting van paracetamol naar het giftige metaboliet. De veilige dosis is dan lager.
- Rifampicine (antibioticum): versnelt eveneens de levermetabolisme van paracetamol en verhoogt daarmee het risico op levertoxiciteit.
- Combinatiepreparaten: cold-remedies, hoestdrank, slaaptabletten en griepdrankjes bevatten vaak paracetamol. Wie dit combineert met losse paracetamoltabletten overschrijdt makkelijk de dagdosis.
- Ibuprofen of diclofenac: op zichzelf geen probleem, maar ook pijnstillers kunnen nierbeschadiging geven bij overdosis. Bij gecombineerde inname van grote hoeveelheden is de druk op nieren en lever dubbel. Lees ook meer over eiwitten in de urine, een vroeg teken van nierschade.
Raadpleeg altijd de bijsluiter en je apotheker als je twijfelt over combinaties. De apotheker heeft een medicatieoverzicht en kan direct zien of er interacties zijn.
Veelgestelde vragen
Hoeveel paracetamol is gevaarlijk voor een volwassene?
Voor een gezond volwassene begint het risico op leverbeschadiging bij een eenmalige inname van meer dan 7,5 gram paracetamol, wat neerkomt op 15 tabletten van 500 mg. Bij risicogroepen zoals mensen met leverziekte, chronisch alcoholgebruik of ondervoeding kan zelfs 3 tot 4 gram per dag al problemen geven bij langdurig gebruik. Het is dus geen grote marge. Bij twijfel over hoeveel je hebt ingenomen, neem altijd contact op met het NVIC of de huisarts.
Kan ik een paracetamoloverdosis overleven zonder behandeling?
Dat hangt sterk af van de hoeveelheid en de tijd die verstrijkt. Bij een matige overdosis kan het lichaam soms zelf herstellen, maar je kunt dit van tevoren niet weten. Zonder behandeling kan zelfs een overdosis die aanvankelijk mild lijkt leiden tot ernstig leverfalen na 48 tot 72 uur. Ga altijd naar de spoedeisende hulp, ook als je je goed voelt na inname van een te hoge dosis. De kans op volledig herstel is het grootst wanneer behandeling binnen 8 tot 10 uur na inname start.
Wat zijn de eerste symptomen van een paracetamoloverdosis?
In de eerste 24 uur zijn de klachten vaag: misselijkheid, braken, verlies van eetlust en licht buikpijn. Soms zijn er helemaal geen symptomen. Na 24 tot 72 uur stijgen de leverenzymen en ontstaat er pijn rechts boven in de buik. Bij ernstige leverSchade treden later geelzucht, verwardheid en bewustzijnsdaling op. Omdat de eerste fase zo weinig klachten geeft, wacht je niet af op erger worden van de symptomen.
Mag ik paracetamol slikken als ik af en toe alcohol drink?
Incidenteel en matig alcoholgebruik vormt bij normaal gebruik van paracetamol (maximaal 4.000 mg per dag) geen ernstig probleem voor gezonde mensen. Maar wie structureel meer dan drie tot vier glazen alcohol per dag drinkt, heeft een hoger risico op leverbeschadiging, zelfs bij normale doses. Voor chronische drinkers wordt de veilige dagdosis verlaagd naar 2.000 mg. Overleg bij twijfel altijd met je huisarts of apotheker.
Hoe lang duurt de behandeling met N-acetylcysteine in het ziekenhuis?
Het standaardschema voor N-acetylcysteine via infuus duurt 21 uur. Daarna worden leverenzymen opnieuw gemeten. Als die normaal zijn en er geen andere complicaties zijn, kun je vaak na een observatieperiode naar huis. Wanneer er al leverschade is opgetreden, wordt de behandeling verlengd en blijf je langer opgenomen voor monitoring van lever- en nierfunctie, bloedstolling en bewustzijn.
Wat moet ik doen als mijn kind per ongeluk paracetamol heeft geslikt?
Bel direct het NVIC op 030-274 88 88. Geef de leeftijd en het gewicht van het kind door, welk product het betreft, de geschatte hoeveelheid en hoe lang geleden dit is ingeslikt. Het centrum geeft direct advies over of een ziekenhuisbezoek nodig is. Bij een duidelijke overdosis boven 150 mg per kilogram lichaamsgewicht ga je niet wachten op advies, maar ga je meteen naar de spoedeisende hulp. Neem de verpakking mee.
