Kort antwoord: Bij een kleine overdosis melatonine hoef je in de meeste gevallen niet in paniek te raken. Melatonine is relatief veilig bij per ongeluk te hoge inname, maar je kunt last krijgen van extreme slaperigheid, duizeligheid en misselijkheid. Bel bij twijfel de huisarts of het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) via 030 274 88 88. Bel 112 als iemand buiten bewustzijn raakt of niet meer reageert.
Wat melatonine precies is en waarom je er te veel van kunt innemen
Melatonine is een hormoon dat je pijnappelklier aanmaakt zodra het donker wordt. Het geeft je lichaam het signaal dat het tijd is om te slapen. Als supplement is het in Nederland verkrijgbaar als vrij verkoopbaar middel in drogisterijen, apotheken en online winkels, in doses van 0,1 mg tot wel 10 mg per tablet.
Dat vrije verkoop vaak het idee wekt dat iets volledig onschadelijk is, klopt niet helemaal. Je kunt per ongeluk te veel melatonine innemen op verschillende manieren: door een tablet te verwisselen met een andere (hogere dosis), door meerdere producten tegelijk te gebruiken, door per ongeluk twee keer in te nemen, of doordat een kind het supplement als snoepje beschouwt en er meer van pakt dan bedoeld. Kinderen zijn een risicogroep: hun lichaam verwerkt hormonen anders dan dat van volwassenen, en hun lichaamsgewicht is veel lager.
De aanbevolen dosering voor slaapondersteuning bij volwassenen ligt in Nederland op 0,5 tot 3 mg per avond, bij voorkeur 30 tot 60 minuten voor bedtijd. Doseringen boven 10 mg worden in de medische literatuur als hoog beschouwd en kunnen meer uitgesproken bijwerkingen geven. Het Farmacotherapeutisch Kompas hanteert als standaarddosering bij insomnia 2 mg vertraagde afgifte.
Belangrijk om te begrijpen: melatonine is geen slaappil in de klassieke zin. Het verschuift het ritme van je biologische klok. Te veel van een ritme-verschuiver innemen heeft dus andere gevolgen dan te veel van een kalmeerend middel.
Symptomen die kunnen optreden bij te veel melatonine
De klachten die je kunt verwachten hangen af van hoeveel je hebt ingenomen en hoe gevoelig je bent. Hieronder vind je een overzicht van de meest voorkomende symptomen bij een verhoogde inname, gerangschikt van mild naar ernstiger.
| Symptoom | Wanneer het optreedt | Hoe lang het duurt |
|---|---|---|
| Overmatige slaperigheid | Binnen 30-60 minuten | 4-12 uur, soms tot een dag |
| Duizeligheid | Binnen 1-2 uur | Enkele uren |
| Hoofdpijn | Binnen 1-2 uur | Enkele uren |
| Misselijkheid of maagklachten | Binnen 1-3 uur | 2-6 uur |
| Levendige dromen of nachtmerries | Tijdens slaap | 1 nacht |
| Verwardheid of prikkelbaarheid | Bij hogere doses | Enkele uren tot een dag |
| Lage bloeddruk (hypotensie) | Bij hogere doses, zeldzaam | Enkele uren |
| Verstoring slaap-waakritme | Kan meerdere dagen aanhouden | 1-3 dagen |
Slaperigheid is veruit het meest gemelde symptoom. Je lichaam reageert op de hoge melatoninespiegel alsof het diep nacht is, ook als het eigenlijk overdag is. Dat kan betekenen dat je de volgende dag niet goed kunt functioneren: rijden is gevaarlijk, werken met machines is af te raden.
Verwardheid en prikkelbaarheid horen bij de iets minder courante maar wel bekende bijwerkingen bij hogere doses boven de 10 mg. Lage bloeddruk is zeldzaam, maar mensen die al bloeddrukverlagende medicatie gebruiken lopen iets meer risico op dit effect.
Wat je stap voor stap doet bij te veel melatonine
Ontdek je dat je (of iemand anders) te veel melatonine heeft ingenomen, doorloop dan de volgende stappen rustig maar zonder uitstel.
- Blijf kalm en stel vast hoeveel er is ingenomen. Kijk op de verpakking hoeveel mg per tablet staat en hoeveel tabletten er zijn genomen. Noteer dit of houd de verpakking bij de hand voor als je belt.
- Stel de tijd van inname vast. Weet je wanneer de tabletten zijn geslikt? Dat helpt de arts of het vergiftigingscentrum om de situatie goed in te schatten.
- Bel het NVIC als je twijfelt. Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) is 24 uur per dag bereikbaar op 030 274 88 88. Ze geven gratis advies aan particulieren en zorgverleners. Je hoeft geen arts te zijn om te bellen.
- Bel je huisarts bij merkbare klachten. Als degene die de tabletten heeft ingenomen duidelijk last heeft van slaperigheid, duizeligheid of verwardheid, is een telefoontje naar de huisarts de logische volgende stap.
- Bel 112 bij bewustzijnsverlies of ademhalingsproblemen. Dit zijn signalen dat er sprake is van een ernstigere situatie. Wacht dan niet af.
- Geef het iemand anders te weten. Zorg dat er iemand bij is of iemand op de hoogte is. Bij extreme slaperigheid kun je in slaap vallen zonder dat je jezelf verder kunt helpen.
- Gebruik geen koffie of andere stimulerende middelen om wakker te blijven. Dat maskeert de klachten maar lost niets op.
- Neem geen braakmiddelen of maagpompen op eigen initiatief. Doe dit alleen op aanwijzing van medisch personeel.
Braakopwekking wordt bij melatonine in het algemeen niet aangeraden tenzij een arts dit specifiek adviseert. Melatonine wordt snel opgenomen in het bloed en braken heeft na 30-60 minuten weinig zin meer.
Drie concrete scenario’s: hoe ernstig is jouw situatie?
Niet elke situatie is hetzelfde. Hieronder worden drie veelvoorkomende scenario’s beschreven, zodat je snel kunt inschatten wat jouw situatie het beste aanpak vraagt.
Scenario 1: Volwassene neemt per ongeluk een extra tablet (tot 5-6 mg extra)
Dit is de meest voorkomende situatie. Iemand neemt ’s avonds zijn gebruikelijke 3 mg en realiseert zich later dat hij of zij al eerder een tablet had geslikt. De totale dosis komt uit op 6 mg. In dit geval is de kans op ernstige klachten klein. Je kunt last hebben van zware slaperigheid de volgende dag. Zorg dat je niet moet autorijden, informeer iemand in je omgeving, en bel het NVIC als je je zorgen maakt. Je hoeft niet naar het ziekenhuis.
Scenario 2: Kind heeft tabletten gevonden en er meerdere ingenomen
Dit is een situatie die altijd serieus moet worden genomen, ook als het kind zich goed lijkt te voelen. Kinderen hebben een lager lichaamsgewicht, waardoor dezelfde dosis een veel groter effect heeft. Bel direct het NVIC (030 274 88 88) of ga naar de spoedeisende hulp. Geef duidelijk aan hoe oud het kind is, wat het gewicht is, en welk product met hoeveel mg per tablet er is ingenomen. Houd het kind wakker zolang dat mogelijk is en observeer de ademhaling.
Scenario 3: Grote hoeveelheid ingenomen met mogelijk zelfbeschadigend oogmerk
Als melatonine is ingenomen als onderdeel van een zelfbeschadigingspoging of als je iemand vermoedt in psychische nood te zijn, is de aanpak anders. Bel 112 of breng de persoon naar de spoedeisende hulp. Melatonine is op zichzelf zelden levensbedreigend in hoge doses, maar de psychische situatie vraagt om directe professionele aandacht. Je kunt ook bellen met 0800-0113 (113 Zelfmoordpreventie, 24 uur per dag, gratis). Zie ook het artikel over zelfdoding in Nederland: cijfers, signalen en hulp voor meer informatie over hoe je iemand kunt helpen.
Wanneer moet je zeker naar de spoedeisende hulp?
De meeste gevallen van te veel melatonine zijn geen spoedeisende situaties. Maar er zijn signalen die ziekenhuiszorg noodzakelijk maken. Ga direct naar de spoedeisende hulp of bel 112 bij:
- Bewustzijnsverlies of niet meer reageren op aanspreken
- Moeite met ademhalen of onregelmatige ademhaling
- Stuipen of epileptische aanvallen
- Extreme verwardheid die niet afneemt
- Een kind jonger dan 2 jaar dat melatonine heeft ingenomen
- Combinatie met alcohol of andere slaapmiddelen/kalmerende medicijnen
- Onbekende hoeveelheid ingenomen en toenemende klachten
De combinatie van melatonine met alcohol of benzodiazepinen (zoals diazepam of oxazepam) versterkt de sufheid sterk. In die gevallen is zelfs een relatief lage extra dosis melatonine een reden voor directe medische beoordeling. Mensen die bloeddrukverlagende medicijnen gebruiken, moeten ook alert zijn: melatonine kan de bloeddruk extra verlagen, wat tot duizeligheid en valpartijen leidt.
Het is ook verstandig om je arts te informeren als je regelmatig melatonine gebruikt en andere medicijnen slikt. Wisselwerkingen zijn beschreven met bloedverdunners zoals warfarine, met antidepressiva (met name fluvoxamine), en met immunosuppressiva.
Hoe lang duurt het voordat de klachten over zijn?
Melatonine heeft een halfwaardetijd van ruwweg 45 minuten tot anderhalf uur, maar bij hogere doses duurt het langer voordat het niveau in je bloed daalt tot een normaal niveau. Bij een eenmalige overdosis kun je de volgende tijdlijn verwachten:
- 0-30 minuten na inname: het middel wordt opgenomen in je bloed, je begint mogelijk al suf te worden.
- 1-3 uur na inname: piekconcentratie in het bloed, klachten zijn het sterkst. Slaperigheid, duizeligheid en misselijkheid zijn nu het meest uitgesproken.
- 4-8 uur na inname: het lichaam breekt het melatonine geleidelijk af. Klachten nemen af maar slaperigheid kan aanhouden.
- Volgende ochtend: de meeste mensen voelen zich suf en zwaar. Dit is normaal na een hoge dosis.
- Na 24-48 uur: bij eenmalige inname zijn de meeste klachten verdwenen. Je slaap-waakritme kan nog 1-3 dagen licht verstoord zijn.
Drinken van water helpt je lichaam de stofwisseling op gang te houden. Forceer jezelf niet om wakker te blijven als je er veilig bij bent (iemand in de buurt is), maar zorg dat er iemand is die je in de gaten houdt. Rust is eigenlijk het beste wat je kunt doen.
Als je je na meer dan 24 uur nog steeds slecht voelt, of als de klachten verergeren in plaats van verbeteren, is dat een reden om medische hulp in te schakelen. Aanhoudende verwardheid of ernstige hoofdpijn zijn dan signalen om serieus te nemen. Informatie over andere situaties waarbij lichaamssignalen serieus genomen moeten worden, vind je ook in het artikel over wat te doen als je je hoofd hebt gestoten.
Veilig gebruik in de toekomst: dosering en tips
Een overdosis voorkomen is beter dan reageren nadat het is gebeurd. Melatonine werkt het best bij lage doses: onderzoek toont aan dat 0,5 mg al effectief kan zijn om de inslaapduur te verkorten. Hogere doses geven niet automatisch een betere slaap, maar wel meer kans op bijwerkingen de volgende dag.
Praktische tips voor veilig gebruik:
- Bewaar melatonine buiten het bereik van kinderen, bij voorkeur afgesloten in een medicijnkastje.
- Gebruik een pillendoos met dag-indeling zodat je altijd weet of je al een tablet hebt ingenomen.
- Begin met de laagst beschikbare dosis (0,5 of 1 mg) en verhoog alleen als er geen effect is.
- Gebruik melatonine niet langer dan 4 weken achter elkaar zonder overleg met een arts of apotheker.
- Combineer het niet met alcohol, slaapmiddelen of kalmerende middelen.
- Neem het 30-60 minuten voor bedtijd in, niet eerder op de dag.
- Wees extra voorzichtig als je medicijnen gebruikt die via hetzelfde leverenzym (CYP1A2) worden afgebroken, zoals fluvoxamine of theofylline. Die verhogen de melatoninespiegel aanzienlijk.
Voor kinderen met ADHD of autisme wordt melatonine soms op doktersadvies gebruikt. In die gevallen bepaalt de arts de dosering. Geef kinderen nooit melatonine op eigen initiatief zonder overleg met een arts of kinderarts. Zie ook het artikel over klachten bij laag ferritine voor meer informatie over slaapproblemen die een andere oorzaak hebben dan melatoninegebrek.
Mensen met nierziekten of een verminderde nierfunctie moeten voorzichtig zijn met melatoninesupplementen, omdat de klaring trager verloopt. Lees meer over nierfunctie en normaalwaarden in het artikel over hoe laag je nierfunctie mag zijn. Ook leverwaarden spelen een rol bij de afbraak van melatonine: als je twijfelt over je leverfunctie, overleg dan met je arts. Het artikel over hoe hoog de ALAT-waarde mag zijn geeft meer achtergrond over leverfuncties.
Melatonine is in Nederland als supplement vrij verkrijgbaar tot 0,3 mg en als geneesmiddel (met vertraagde afgifte, 2 mg) op recept. De hogere vrijverkoopbare doses (1 mg, 3 mg, 5 mg, 10 mg) die je in drogisterijen tegenkomt, vallen in een grijs gebied. Ze zijn legaal maar niet via dezelfde strenge procedures getoetst als geregistreerde geneesmiddelen. Dat maakt het extra belangrijk om de bijsluiter te lezen en de dosering niet zomaar te verhogen. Meer achtergrond over bloedwaarden en gezondheidsmarkers vind je in het artikel over hoe hoog de LDH-waarde mag zijn.
Veelgestelde vragen
Is een overdosis melatonine levensgevaarlijk?
Een overdosis melatonine is in de meeste gevallen niet levensgevaarlijk voor volwassenen. Melatonine is geen sterk toxisch middel en dodelijke overdoses zijn uitzonderlijk zeldzaam. Wel kunnen hoge doses bij bepaalde risicogroepen (kinderen, mensen met bepaalde aandoeningen of medicijngebruik) ernstigere gevolgen hebben. Bij twijfel bel je altijd het NVIC op 030 274 88 88 voor persoonlijk advies op basis van jouw situatie.
Wat moet ik doen als mijn kind melatonine heeft gegeten?
Bel direct het NVIC (030 274 88 88) of ga naar de spoedeisende hulp. Kinderen zijn gevoeliger voor melatonine dan volwassenen vanwege hun lagere lichaamsgewicht en andere hormoonhuishouding. Houd de verpakking bij de hand zodat je de dosering per tablet kunt doorgeven. Observeer het kind en let op ademhaling, bewustzijn en kleur. Bij bewustzijnsverlies bel je 112.
Hoeveel melatonine is te veel?
Er is geen vaste grens die voor iedereen geldt, maar doses boven 10 mg worden in de medische literatuur als hoog beschouwd. Bij gezonde volwassenen zal een eenmalige inname van 10-20 mg waarschijnlijk leiden tot sterke slaperigheid en bijwerkingen, maar geen levensbedreigend gevaar. Voor kinderen en mensen met bepaalde aandoeningen of medicijnen ligt de drempel veel lager. De aanbevolen dosering voor gebruik bij insomnia ligt op 0,5 tot 3 mg per avond.
Kan ik de volgende dag nog autorijden na een overdosis melatonine?
Dat raad ik sterk af. Na een hoge dosis melatonine kun je de volgende dag nog merkbaar suf en wazig zijn. Rijden terwijl je beoordelingsvermogen verminderd is, is gevaarlijk en kan ook juridische gevolgen hebben als je een ongeluk veroorzaakt. Wacht totdat je je volledig helder en uitgerust voelt voordat je achter het stuur stapt. Bij twijfel: sla een dag over.
Heeft melatonine wisselwerkingen met andere medicijnen?
Ja. De bekendste wisselwerking is met fluvoxamine (een antidepressivum): dat middel remt het enzym dat melatonine afbreekt, waardoor de concentratie in je bloed sterk stijgt. Ook bloedverdunners zoals warfarine, bloeddrukverlagers en immunosuppressiva kunnen wisselwerken met melatonine. Gebruik je medicijnen en overweeg je melatonine te nemen, bespreek het dan eerst met je apotheker of huisarts. Meer over bloedwaarden bij specifieke aandoeningen vind je in het artikel over bloedwaarden bij reuma.
Wat zijn de tekenen dat je te veel melatonine hebt ingenomen?
De meest opvallende tekenen zijn een gevoel van extreme sufheid die sterker is dan normaal, duizeligheid als je opstaat, een zwaar hoofd, misselijkheid en mogelijk levendige of angstige dromen. Je biologische klok kan in de war raken, waardoor je ’s nachts wakker ligt en overdag niet wakker kunt blijven. Als je merkt dat je de volgende dag nauwelijks wakker kunt worden of erg verward bent, is dat een reden om medische hulp te zoeken. Raadpleeg ook je apotheker bij aanhoudende klachten.
