Welke pijnstillers zijn het beste voor jouw klachten?

De beste pijnstiller hangt af van je klacht. Begin altijd met paracetamol: het is veilig, effectief bij de meeste soorten pijn en verkrijgbaar zonder recept. Helpt paracetamol onvoldoende, dan zijn NSAID’s zoals ibuprofen of naproxen een goede volgende stap. Voor chronische of ernstige pijn bespreek je de opties altijd met je huisarts of apotheker.

Pijn is een signaal van je lichaam dat er iets niet klopt. Toch kies je bij lichte tot matige pijn vaak zelf een middel bij de drogist. Het aanbod kan overweldigend zijn: paracetamol, ibuprofen, naproxen, diclofenac, aspirine, combinatiepreparaten. Welke pijnstiller is nu het meest geschikt voor jouw situatie? Hieronder lees je het stap voor stap.

Stap 1: Beoordeel je pijn

Voordat je naar de apotheek gaat, is het nuttig om even stil te staan bij de aard van je pijn. Pijn kan namelijk heel verschillende oorzaken hebben, en die bepalen mede welk middel het best werkt.

Stel jezelf drie vragen. Hoe hevig is de pijn op een schaal van 0 tot 10? Milde tot matige pijn (0-5) reageert in de meeste gevallen goed op paracetamol. Bij hevige pijn (6-10) heb je mogelijk een sterkere pijnstiller nodig of moet je een arts raadplegen. Is er ook sprake van een ontsteking? Denk aan opgezwollen gewrichten, roodheid of warmte rond een gewricht. In dat geval werken ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID’s) beter dan paracetamol alleen. Hoe lang duurt de pijn al? Kortdurende pijn (langer dan een week) vraagt om andere afwegingen dan pijn die al weken aanhoudt.

Pijn die gepaard gaat met koorts, uitstralende pijn, verlies van kracht of gevoel, of pijn na een ongeluk vraagt altijd om een bezoek aan de huisarts. Gebruik daarvoor geen eigen interpretatie.

Stap 2: Start met paracetamol

Thuisarts.nl en de meeste huisartsen geven hetzelfde advies: begin altijd met paracetamol. Dit middel werkt pijnstillend en koortsverlagend, maar heeft geen ontstekingsremmende werking. Dat klinkt als een beperking, maar bij de meeste alledaagse pijnklachten is ontstekingsremming helemaal niet nodig.

Paracetamol is de eerste keuze bij: hoofdpijn en migraine (in het beginstadium), tandpijn en kiespijn, spierpijn en spit, koorts en griepklachten, pijn na kleine operaties of ingrepen, en gewrichtspijn zonder duidelijke ontsteking.

De standaarddosering voor volwassenen is 500-1000 mg per keer, maximaal 4 keer per dag, met minstens 4 uur tussen elke dosis. Dat is een maximale dagdosis van 4000 mg. Overschrijdt je die dosering niet, dan is paracetamol een van de veiligste pijnstillers die er zijn. Let wel op: paracetamol zit ook verwerkt in combinatiemedicijnen zoals grieppoeders en hoestdranken. Tel alle bronnen bij elkaar op om een overdosis te voorkomen.

Gebruik je alcohol of heb je een leveraandoening? Dan is de veilige bovengrens lager. Overleg in dat geval met je apotheker over de juiste dosering.

Stap 3: Kies een NSAID als paracetamol onvoldoende helpt

NSAID staat voor Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drug, oftewel een niet-steroide ontstekingsremmer. De bekendste vrij verkrijgbare NSAID’s in Nederland zijn ibuprofen (200-400 mg) en naproxen (220-550 mg). Diclofenac is ook een NSAID, maar is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar vanwege de bijwerkingenrisico’s bij langdurig gebruik.

NSAID’s werken op drie manieren: ze remmen ontsteking, verminderen pijn en verlagen koorts. Ze zijn daarmee geschikter dan paracetamol bij klachten waarbij ontsteking een rol speelt, zoals reumatische gewrichtspijn, menstruatiepijn, tandpijn met zwelling, sportblessures met ontsteking, en gewrichtsklachten bij artrose.

Ibuprofen begint sneller te werken (binnen 20-30 minuten) dan naproxen, maar werkt korter. Naproxen heeft een langere werkingsduur (8-12 uur) en hoef je daardoor minder vaak per dag in te nemen. Welke je kiest, hangt dus ook af van hoe je de dag wilt indelen.

NSAID’s verhogen de kans op maagproblemen, nierschade en, bij langdurig gebruik, hart- en vaataandoeningen. Gebruik ze niet langer dan 3-5 dagen achter elkaar zonder overleg met een arts. Neem ze altijd in met een glas water, bij voorkeur bij een maaltijd of met een maagtablet als je een gevoelige maag hebt. Lees ook: wat de klachten zijn bij een versleten heup, waarbij NSAID’s vaak een rol spelen bij de behandeling.

Stap 4: Vergelijk de vier meest gebruikte pijnstillers

Om de keuze te vergemakkelijken, vind je hieronder een overzicht van de vier meest gebruikte pijnstillers in Nederland. Let op: dit is geen persoonlijk medisch advies. Twijfel je, raadpleeg dan altijd je apotheker of huisarts.

Pijnstiller	Werkzame stof	Geschikt voor	Recept nodig	Werkingsduur	Bijzonderheden
Paracetamol	Paracetamol 500 mg	Hoofdpijn, spierpijn, koorts, tandpijn	Nee	4-6 uur	Veiligste keuze; geen ontstekingsremmer
Ibuprofen	Ibuprofen 200/400 mg	Menstruatiepijn, sportblessures, tandpijn met zwelling	Nee (tot 400 mg)	4-6 uur	Werkt ook ontstekingsremmend; maagbeschermend bij gevoelige maag
Naproxen	Naproxen 220/550 mg	Gewrichtspijn, reumatische klachten, menstruatiepijn	Nee (220 mg)	8-12 uur	Minder frequent innemen; langer werkzaam dan ibuprofen
Diclofenac	Diclofenac natrium	Chronische gewrichtspijn, artrose, ernstige ontstekingen	Ja	6-8 uur	Sterkste NSAID; hogere kans op hart- en vaatbijwerkingen
Aspirine	Acetylsalicylzuur	Hoofdpijn, koorts, lichte pijn	Nee	4-6 uur	Niet voor kinderen onder 16; ook bloedverdunnend
Codeine (combinatie)	Paracetamol + codeine	Matige tot ernstige pijn	Nee (laagste dosering)	4-6 uur	Verslavingspotentieel; alleen kortdurend gebruiken

Bij twijfel over welke pijnstiller geschikt is voor jouw specifieke situatie, is de apotheker je beste aanspreekpunt. Apothekers geven gratis advies en hebben inzicht in je medicijngebruik.

Stap 5: Pas de keuze aan op je specifieke klacht

De pijnstiller die het beste werkt, verschilt per klacht. Hieronder vind je drie veelvoorkomende situaties uitgewerkt.

Menstruatiepijn: Ibuprofen of naproxen werken beter dan paracetamol, omdat menstruatiepijn mede veroorzaakt wordt door prostaglandinen (stoffen die samentrekkingen van de baarmoeder stimuleren). NSAID’s remmen de aanmaak van prostaglandinen direct. Start bij voorkeur al een dag voor de verwachte menstruatie met ibuprofen 400 mg, drie keer daags. Naproxen (550 mg, tweemaal daags) is ook een goede optie. Helpt dit onvoldoende, bespreek dan met je huisarts of een hormonale behandeling een optie is. Zie ook: bloedwaarden bij reuma, omdat chronische menstruatiepijn soms samenhangt met auto-immuunproblematiek.

Rugpijn: Bij acute rugpijn zonder uitstralende pijn is paracetamol de eerste keuze. Meerdere studies, waaronder onderzoek van het Erasmus MC, tonen aan dat ibuprofen en naproxen bij niet-specifieke rugpijn weinig voordeel bieden boven paracetamol en meer bijwerkingen geven. Bij rugpijn door een spiertrekkramp kan een combinatie van paracetamol en een spierrelaxans (op recept) beter helpen. Uitstralende pijn naar het been (ischias) vraagt altijd om een beoordeling door de huisarts.

Gewrichtsklachten bij artrose: Bij artrose is er slijtage van het kraakbeen en spelen laaggradige ontstekingen een rol. Paracetamol vermindert de pijn maar pakt de ontsteking niet aan. NSAID’s, met name naproxen of diclofenac (op recept), zijn effectiever bij duidelijke zwelling en warmte rond een gewricht. Gebruik ze toch zo kort en laagdrempelig mogelijk. Lees ook: hoe laag je nierfunctie mag zijn, want NSAID’s belasten de nieren en zijn bij verminderde nierfunctie soms gecontraïndiceerd.

Stap 6: Let op contra-indicaties en wisselwerkingen

Pijnstillers zijn geen onschuldige snoepjes. Zeker NSAID’s kunnen bij bepaalde aandoeningen of combinaties met andere medicijnen gevaarlijk zijn. Dit zijn de belangrijkste waarschuwingen.

NSAID’s zijn niet geschikt (of alleen na overleg met arts) als je: een maagzweer of maagklachten hebt, nierinsufficiëntie hebt (zie ook: eGFR en nierfunctie), hartfalen of een doorgemaakte hartinfarct hebt, bloedverdunners gebruikt (zoals acenocoumarol of rivaroxaban), zwanger bent of borstvoeding geeft, of al andere NSAID’s of corticosteroïden gebruikt.

Paracetamol is in die gevallen vrijwel altijd veiliger, maar ook hier geldt: overschrijd de maximale dagdosis niet, en gebruik het nooit in combinatie met grote hoeveelheden alcohol.

Combineer nooit twee NSAID’s tegelijkertijd (bijv. ibuprofen en naproxen). Dat vergroot de kans op bijwerkingen zonder extra pijnstilling. Als je regelmatig NSAID’s nodig hebt, kan de huisarts naast de pijnstiller ook een maagbeschermer voorschrijven (zoals een protonpompremmer).

Mensen met reuma of andere gewrichtsaandoeningen worden soms ook behandeld met specifieke medicijnen zoals methotrexaat. Pijnstillers kunnen daarmee interacties hebben. Kijk dan ook eens naar: welke bloedwaarden bij reuma gemeten worden, zodat je begrijpt welke controles nodig zijn bij langdurig gebruik van pijnstillers.

Stap 7: Wanneer stop je en wanneer ga je naar de dokter?

Pijnstillers zijn bedoeld als kortetermijnoplossing. Ze behandelen de pijn, maar niet de oorzaak. Het is belangrijk te weten wanneer je moet stoppen met zelfmedicatie en professionele hulp moet zoeken.

Ga naar de huisarts als: de pijn langer dan 7 dagen aanhoudt ondanks gebruik van pijnstillers, de pijn verergert in plaats van verbetert, je bijwerkingen ervaart zoals maagklachten, duizeligheid of kortademigheid, de pijn uitstraalt naar andere lichaamsdelen (bijv. pijn in de linkerarm bij borstpijn), of de pijn gepaard gaat met koorts boven 39 graden die niet zakt na paracetamol.

Stop direct met NSAID’s en bel je arts als je bloed braakt of zwart ontlast hebt (dit kan wijzen op maagbloeding), je sterke pijn in de buik hebt die niet te omschrijven is, of als je NSAID’s gebruikt en merkt dat je urine beduidend minder wordt (nier-signaal).

Chronische pijn, dus pijn die weken of maanden aanhoudt, vraagt altijd om een behandelplan op maat. Dat kan medicamenteus zijn, maar ook fysiotherapie, pijnrevalidatie of andere behandelingen omvatten. Blijf in dat geval niet doorlopen met vrij verkrijgbare pijnstillers zonder begeleiding. Lees ook: klachten bij de alvleesklier, want aanhoudende buikpijn is niet altijd spierpijn.

Pijnstillers en specifieke groepen

Voor bepaalde groepen gelden extra aandachtspunten bij het gebruik van pijnstillers.

Kinderen: Kinderen mogen paracetamol gebruiken, in een dosering afgestemd op hun gewicht. De standaard kinderparacetamol in Nederland bevat 120 of 250 mg per zetpil, of 24 mg/ml drinkoplossing. NSAID’s zijn bij kinderen jonger dan 6 jaar alleen op doktersadvies te gebruiken. Aspirine is taboe voor kinderen jonger dan 16 jaar vanwege het risico op het syndroom van Reye.

Ouderen: Ouderen zijn gevoeliger voor bijwerkingen van NSAID’s, met name nier- en maagproblemen. Paracetamol is bij ouderen de meest aanbevolen pijnstiller. Als een NSAID toch nodig is, kies dan voor de laagste effectieve dosis voor de kortst mogelijke duur, altijd in overleg met de arts.

Zwangerschap: Paracetamol is de enige aanbevolen pijnstiller tijdens de zwangerschap, en dan alleen bij duidelijke noodzaak. NSAID’s worden afgeraden, zeker na week 20 van de zwangerschap. Ze kunnen de nierfunctie van het ongeboren kind verstoren. Bespreek pijnklachten tijdens de zwangerschap altijd met je verloskundige of huisarts. Kijk ook naar: subcutaan injecteren als je thuis medicijnen toedient tijdens een behandeling.

Mensen met nierproblemen: NSAID’s kunnen de nierdoorbloeding verminderen. Bij een al verminderde nierfunctie is dit een serieus risico. Paracetamol is in de meeste gevallen veilig bij nierpatiënten, mits de maximale dagdosis niet overschreden wordt. Zie ook: hoe laag je nierfunctie mag zijn voor meer context.

Alternatieven voor pijnstillers

Pijnstillers zijn niet altijd de enige of beste oplossing. In sommige situaties werken andere aanpakken even goed of beter, met minder bijwerkingen.

• Warmte: een warmtekussen of warmteplakker werkt goed bij spierkrampen, menstruatiepijn en spierverkramping in de rug.
• Koude: een ijspak (altijd gewikkeld in een doek) werkt de eerste 24-48 uur na een blessure beter dan warmte; het remt zwelling en pijn.
• Fysiotherapie: bij chronische rug- of gewrichtspijn effectiever op de lange termijn dan doorlopend pijnstillers.
• Afleidingstechnieken: bewegen, meditatie en mindfulness kunnen de pijnbeleving verminderen bij chronische pijn.
• Lokale gel: ibuprofen- of diclofenacgel (smeerbaar op de pijnplek) geeft minder systemische bijwerkingen dan tabletten en werkt goed bij oppervlakkige gewrichts- of spierpijn.
• Kruidnagel: bij tandpijn kan een kruidnagelolie (eugenol) tijdelijk verlichting geven. Lees meer over: wat kruidnagel goed voor is.

Deze alternatieven vervangen geen medische behandeling bij ernstige klachten, maar kunnen prima naast of in plaats van pijnstillers worden ingezet bij milde klachten.

Veelgestelde vragen

Mag ik paracetamol en ibuprofen tegelijkertijd gebruiken?

Ja, dat mag in veel gevallen. Paracetamol en ibuprofen werken via verschillende mechanismen en kunnen worden gecombineerd. Dit heet aanvullende analgesie. Ziekenhuizen doen dit routinematig na operaties. Combineer ze echter nooit zomaar op eigen houtje bij chronische klachten: bespreek het eerst met je huisarts of apotheker, zeker als je andere medicijnen gebruikt of een maagaandoening hebt.

Welke pijnstiller werkt het snelst?

Ibuprofen werkt bij de meeste mensen sneller dan paracetamol. Je voelt het effect binnen 20-30 minuten. Paracetamol heeft doorgaans 30-45 minuten nodig. Naproxen heeft een langzamere aanvang (30-60 minuten) maar houdt langer aan. Zetpillen werken iets langzamer dan tabletten, maar dat verschil is klein. Neem tabletten altijd met voldoende water in voor een sneller effect.

Zijn pijnstillers verslavend?

Paracetamol, ibuprofen, naproxen en aspirine zijn niet verslavend. Combinatiemedicijnen met codeine (een zwakke opiaat) kunnen bij langdurig gebruik wel een afhankelijkheid veroorzaken. Dit geldt ook voor sterkere opiaten die de huisarts voorschrijft, zoals tramadol of morfine. Gebruik middelen met codeine maximaal 3 dagen achter elkaar zonder medisch advies. Wil je stoppen na langdurig gebruik? Doe dat dan geleidelijk en in overleg met je arts.

Wat doe ik als pijnstillers niet helpen?

Als paracetamol en NSAID’s de pijn niet voldoende onderdrukken, zijn er meerdere opties. Je huisarts kan sterkere pijnstillers voorschrijven, zoals tramadol of opiaten. Maar de eerste stap is altijd een goede diagnose: waarom heb je pijn? Pijn die niet op gewone pijnstillers reageert, kan wijzen op een zenuwprobleem, een ernstige ontsteking of een andere onderliggende aandoening die behandeling verdient.

Hoe lang mag ik pijnstillers gebruiken zonder naar de dokter te gaan?

Paracetamol mag je korte periodes vrij veilig gebruiken zonder doktersbezoek, mits je je aan de maximale dagdosis houdt. Voor NSAID’s geldt een harde richtlijn: gebruik ze niet langer dan 3-5 dagen bij acute klachten zonder de huisarts te raadplegen. Thuisarts.nl adviseert om bij gebruik langer dan een week NSAID’s altijd overleg te plegen. Chronische pijn die structureel pijnstillers vereist, vraagt altijd om professionele begeleiding.

Welke pijnstiller is het minst slecht voor je maag?

Paracetamol is de meest maagvriendelijke pijnstiller. Het irriteert het maagslijmvlies niet. Van de NSAID’s heeft naproxen bij sommige patiënten iets minder maagirritatie dan ibuprofen, hoewel individuele reacties sterk verschillen. Neem NSAID’s altijd in met een maaltijd of glas melk. Bij een gevoelige maag kan de huisarts een maagbeschermer (zoals omeprazol) toevoegen. Gebruik je NSAID’s regelmatig? Dan is het verstandig dit altijd te bespreken met je arts of apotheker.