Het Vrijheidsbeeld staat in New York. Meer precies: op Liberty Island, een klein eiland in de haven van New York City, in de staat New York. Dat klinkt eenvoudig, maar er zijn verrassend veel misverstanden over de locatie, de eigenaar en de feiten rond dit iconische beeld. Tijd om die mythes stuk voor stuk te ontmantelen.
Mythe 1: “Het Vrijheidsbeeld staat in New Jersey”
Dit is verreweg het meest verspreide misverstand. Het klopt dat Liberty Island geografisch gezien vlak voor de kust van New Jersey ligt, in de Upper New York Bay. Vanuit Jersey City, aan de oever van New Jersey, kijk je direct naar het beeld. De afstand tot de New Jersey-kust is kleiner dan de afstand tot Manhattan. Begrijpelijk dat veel mensen denken dat het beeld op New Jersey-grondgebied staat.
Toch is het officieel New York. De reden daarvoor gaat terug tot 1834, toen New York en New Jersey een grensovereenkomst sloten, de zogenoemde Compact of 1834. Die overeenkomst, goedgekeurd door het Amerikaanse Congres, regelde de grens over de Hudson River en de haven. Cruciaal onderdeel: New York behield de juridische zeggenschap over alle eilanden in de haven. Dat gold voor Ellis Island en ook voor Bedloe’s Island, het eiland dat in 1956 werd omgedoopt tot Liberty Island.
Hoewel het water rondom Liberty Island dus officieel bij New Jersey hoort, behoort het eiland zelf toe aan de staat New York. Het is een enclave van het stadsdeel Manhattan, letterlijk omringd door New Jersey-wateren. Je kunt het vergelijken met een ambassade: de grond is juridisch iets anders dan de omgeving doet vermoeden.
Veerboten vertrekken trouwens vanuit beide staten: vanaf Battery Park in Manhattan en vanaf Liberty State Park in Jersey City, New Jersey. Die dubbele toegang versterkt de verwarring, maar verandert niets aan de staatsgrenzen.
Mythe 2: “Het beeld is een cadeau van de Franse overheid”
Veel mensen denken dat de Franse staat het Vrijheidsbeeld schonk aan Amerika. Dat klopt niet helemaal. Het initiatief lag bij een groep Franse intellectuelen en politici, niet bij de Franse regering als instituut. De bedenker was Edouard de Laboulaye, een Frans jurist en bewonderaar van de Amerikaanse democratie. Hij opperde het idee in 1865, kort na het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog.
De uitvoering kwam in handen van beeldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi. Hij reisde in 1871 naar Amerika om de beste locatie te verkennen, al op dat moment had hij Liberty Island (destijds Bedloe’s Island) op het oog. De bouw begon in 1875 in Parijs. Het ijzeren binnengeraamte werd ontworpen door ingenieur Gustave Eiffel, dezelfde man die later de Eiffeltoren bouwde.
De financiering was een Frans-Amerikaans project. De Fransen betaalden het beeld zelf, de Amerikanen zorgden voor de sokkel. Dat ging niet vanzelf: ook in Amerika moest flink geld worden ingezameld. Krantenuitgever Joseph Pulitzer voerde een succesvolle campagne in zijn krant The World om het laatste deel van de sokkelbouw te financieren, waarbij hij zelfs de namen van alle donateurs publiceerde, hoe klein hun bijdrage ook was.
Het beeld werd in 1884 in Frankrijk voltooid, vervolgens gedemonteerd en in 350 onderdelen per schip naar New York verscheept. Op 28 oktober 1886 vond de officiële onthulling plaats, waarbij president Grover Cleveland aanwezig was.
Mythe 3: “Het Vrijheidsbeeld vertegenwoordigt een Amerikaanse vrouw”
Het beeld stelt geen Amerikaanse vrouw voor. Bartholdi baseerde zijn ontwerp op Libertas, de Romeinse godin van de vrijheid. Het is dus een klassieke allegorische figuur, geen historisch persoon en geen Amerikanin.
Over het exacte model van Bartholdi bestaan overigens ook mythes. Een hardnekkig verhaal is dat hij zijn moeder Charlotte als model gebruikte voor het gezicht. Bartholdi zelf heeft dat nooit bevestigd, en kunsthistorici zijn verdeeld. Sommigen zien overeenkomsten met foto’s van zijn moeder, anderen denken dat het puur een ideaaltype is. Een definitief antwoord is er niet.
De figuur houdt in haar rechterhand een fakkel omhoog, symbool voor verlichting en vrijheid. In haar linkerhand draagt ze een tablet met de datum 4 juli 1776, de dag waarop de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring werd aangenomen. Aan haar voeten liggen gebroken ketens, zichtbaar als je van de grond omhoog kijkt, maar nauwelijks te zien vanuit de verte. Dat detail verwijst naar de afschaffing van de slavernij, al was die symboliek in 1886 nog controversieel.
De kroon heeft zeven punten. Die staan voor de zeven continenten en de zeven zeeën, niet voor de zeven staten van Amerika of iets dergelijks.
Mythe 4: “De fakkel van het Vrijheidsbeeld is de originele”
De huidige fakkel is niet de originele. Het originele exemplaar, dat in 1886 werd geplaatst, is al decennialang vervangen. In 1916 bracht ingenieur Gutzon Borglum (later bekend van de Mount Rushmore beelden) aanpassingen aan: hij sneed gaten in de koperen fakkel en plaatste glas in de openingen om meer licht door te laten. Die aanpassingen zorgden helaas voor waterinsijpeling en structurele schade over de decennia die volgden.
Bij de grote restauratie in de jaren tachtig van de twintigste eeuw, die plaatsvond voordat het beeld in 1986 zijn honderdjarig bestaan vierde, werd de fakkel volledig vervangen. De nieuwe versie is bekleed met goudblad, dat in zonlicht glinstert. De originele fakkel staat nu tentoongesteld in de entreehal van het museum op Liberty Island, zodat bezoekers hem van dichtbij kunnen bekijken.
De restauratie van de jaren tachtig was omvangrijk. Het binnenste geraamte van staal dat Eiffels originele constructie verving (al eerder in de twintigste eeuw aangebracht) werd zorgvuldig geanalyseerd en deels vervangen. Meer dan 1800 roestvrijstalen staven werden bijgewerkt om het beeld stabiel te houden.
Mythe 5: “Je mag altijd naar de kroon en de fakkel”
Hier zitten twee misverstanden in. Ten eerste: toegang tot de fakkel is al lang niet meer mogelijk voor bezoekers. Na de aanpassingen van 1916 en de verdere schade die daarna optrad, werd de fakkel in 1916 al gesloten voor het publiek. Sindsdien is ze nooit meer heropend. Wie de fakkel wil zien, doet dat alleen van buiten of via de originele versie in het museum.
De kroon is wel te bezoeken, maar dat vergt een aparte reservering die ver van tevoren moet worden gemaakt. De 354 treden naar de kroon zijn populair, en het aantal dagelijkse bezoekers is beperkt. Wie geen kraanticket heeft, kan wel naar het sokkelplatform (met lift beschikbaar) of naar het observatiedek op het voetstuk. Dat zijn twee verschillende niveaus met elk een eigen toegangskaart.
Toegang tot het eiland zelf is gratis met de veerboot, maar voor de sokkel en de kroon betaal je extra. De veerboot vertrekt regelmatig vanuit Battery Park (Manhattan) en Liberty State Park (New Jersey). Reserveren is sterk aanbevolen, zeker in het hoogseizoen.
Feiten op een rij: het Vrijheidsbeeld in cijfers
| Gegeven | Detail |
|---|---|
| Officiële naam | Liberty Enlightening the World (Vrijheid verlicht de wereld) |
| Locatie | Liberty Island, New York City, staat New York, VS |
| Hoogte beeld (voet tot kroon) | 46,05 meter |
| Hoogte sokkel | 47 meter |
| Totale hoogte (sokkel + beeld) | 93 meter |
| Materiaal buitenkant | Koper (2,4 mm dik, 31 ton totaal) |
| Beeldhouwer | Frédéric Auguste Bartholdi (FR) |
| Constructeur binnenwerk | Gustave Eiffel (FR) |
| Architect sokkel | Richard Morris Hunt (VS) |
| Onthulling | 28 oktober 1886 |
| UNESCO-werelderfgoed sinds | 1984 |
| Aantal treden naar kroon | 354 |
| Punten op de kroon | 7 (voor de 7 continenten en 7 zeeën) |
| Datum op de tablet | 4 juli 1776 |
Mythe 6: “Het Vrijheidsbeeld is altijd groen geweest”
De karakteristieke blauwig-groene kleur van het Vrijheidsbeeld is het resultaat van oxidatie, niet de originele kleur. Het beeld is gemaakt van koper, een metaal dat aanvankelijk de bekende roodbruine of oranje kleur heeft, vergelijkbaar met een verse cent. In de buitenlucht reageert koper geleidelijk met zuurstof, vocht en andere stoffen in de atmosfeer.
Bij de onthulling in 1886 was het beeld dus bruinrood en glanzend. In de eerste jaren daarna begon de oxidatie. Rond 1900, ruim tien jaar na de onthulling, had het beeld al een groenachtige patina gekregen. Tegen 1920 was de volledige groene tint bereikt. Die patina, officieel verdigris of koperroest genoemd, beschermt het koper juist: het is een stabiele laag die verdere aantasting voorkomt.
Er zijn in de loop der jaren wel stemmen opgegaan om het beeld terug te laten brengen naar de originele koperkleur, maar dat zou enorme schade aanrichten aan het metaal en bovendien zijn de meeste mensen wereldwijd inmiddels zo gewend aan het groene beeld dat een koperen variant onherkenbaar zou lijken.
De dikte van het koperen huidwerk is maar 2,4 millimeter, vergelijkbaar met twee euromuntjes op elkaar. Het totale gewicht aan koper bedraagt ongeveer 31 ton. Dat koperwerk hangt niet als een massief blok, maar als een soort huid aan het binnenste staalgeraamte, met kleine beugels die enige bewegingsruimte geven zodat het beeld niet scheurt bij winddruk of temperatuurwisselingen.
Mythe 7: “New York City is de eigenaar van het beeld”
Het Vrijheidsbeeld is geen eigendom van New York City, de staat New York of de Franse staat. Het monument valt onder het beheer van de National Park Service, een federale Amerikaanse overheidsdienst. Liberty Island is federaal eigendom, net als de constructie erop.
De officiële naam van het beheerde gebied is het Statue of Liberty National Monument. Dat omvat zowel Liberty Island als Ellis Island, het voormalige immigratiestation dat vlakbij ligt. Bezoekers die naar het Vrijheidsbeeld gaan, kunnen vaak ook Ellis Island aandoen met dezelfde veerboot.
Een interessante staatsgrenzentwist speelde rond Ellis Island. De meeste gebouwen op Ellis Island staan op aangeplempt land dat na 1834 is toegevoegd. In 1998 oordeelde het Amerikaanse Hooggerechtshof dat het oorspronkelijke deel van Ellis Island (het noordelijke gedeelte) bij New York hoort, maar dat de latere aanplempingen, waar de meeste gebouwen op staan, bij New Jersey horen. Ellis Island is daarmee het enige federale monument dat juridisch over twee staten is verdeeld. Liberty Island is dat niet: dat hoort volledig bij New York.
Naast de National Park Service spelen ook andere partijen een rol. De Statue of Liberty-Ellis Island Foundation zamelde in de jaren tachtig ruim 350 miljoen dollar in voor de restauratie van beide monumenten en beheert vandaag de dag nog steeds het museum op Liberty Island. Het is een uniek publiek-privaat samenwerkingsverband.
Veelgestelde vragen
In welke stad staat het Vrijheidsbeeld precies?
Het Vrijheidsbeeld staat op Liberty Island, een eiland in de haven van New York City, in de staat New York. Het eiland is bestuurlijk een onderdeel van het stadsdeel Manhattan. Het ligt dichter bij de kust van New Jersey dan bij Manhattan, maar juridisch behoort het eiland al sinds de grensverdrag van 1834 tot New York.
Waarom denken zoveel mensen dat het Vrijheidsbeeld in New Jersey staat?
Liberty Island ligt geografisch dichterbij de kust van New Jersey dan die van Manhattan. Veerboten vertrekken bovendien ook vanuit Liberty State Park in New Jersey. Daardoor krijgen veel bezoekers de indruk dat het beeld in New Jersey staat. De juridische grens loopt echter langs de eilanden zelf, niet langs het midden van het water, en Liberty Island behoort officieel toe aan New York.
Wanneer is het Vrijheidsbeeld onthuld en hoe oud is het?
De officiële onthulling vond plaats op 28 oktober 1886, in aanwezigheid van de Amerikaanse president Grover Cleveland. Het beeld is in 2026 dus 139 jaar oud. In 1986 vierden de Verenigde Staten en Frankrijk samen het honderdjarig bestaan, met grote feestelijkheden in de haven van New York. In 1984 werd het monument al erkend als UNESCO-werelderfgoed.
Kan je de fakkel van het Vrijheidsbeeld bezoeken?
Nee. De fakkel is al sinds 1916 gesloten voor bezoekers, nadat aanpassingen aan de koperen constructie waterschade veroorzaakten. De originele fakkel uit 1886 is nu te zien in het museum op Liberty Island. De huidige fakkel op het beeld, aangebracht tijdens de restauratie in de jaren tachtig, is bekleed met goudblad en alleen van buiten te bewonderen.
Wat stelt het Vrijheidsbeeld voor en wie heeft het ontworpen?
Het beeld stelt Libertas voor, de Romeinse godin van de vrijheid. Het is geen portret van een historisch persoon. Beeldhouwer Frédéric Auguste Bartholdi ontwierp het beeld, ingenieur Gustave Eiffel was verantwoordelijk voor het binnenste constructieraamte. De sokkel werd ontworpen door de Amerikaanse architect Richard Morris Hunt. Het project was een Frans-Amerikaans samenwerkingsproject: Frankrijk betaalde het beeld, Amerika de sokkel.
Is het Vrijheidsbeeld groen omdat het geverfd is?
Het beeld is niet geverfd. De groene kleur is het gevolg van natuurlijke oxidatie van het koperen oppervlak. Bij de onthulling in 1886 was het beeld nog roodbruin, de kleur van vers koper. Door blootstelling aan zuurstof, vocht en zoute zeelucht ontstond geleidelijk de karakteristieke groenachtige patina, ook wel verdigris of koperroest genoemd. Dat proces duurde ongeveer 20 tot 30 jaar. De patina beschermt het koper juist tegen verdere aantasting.
Meer lezen over beroemde monumenten wereldwijd? Ontdek wat de Taj Mahal zo bijzonder maakt, of lees over de Borobudur-tempel in Indonesië. Geinteresseerd in geografie en hoofdsteden? Lees dan ook over de hoofdstad van Australië of ontdek waar de Chinese Muur precies ligt. Wie meer wil weten over landen en hun vlaggen kan terecht bij het artikel over welke vlag bij welk land hoort.
