Bij eczeem kies je de zalf op basis van hoe ernstig de klachten zijn en waar op je lichaam ze zitten. Milde eczeem behandel je met een basiszalf of een zwakke corticosteroïde zoals hydrocortison 1%. Ernstiger eczeem vraagt om een sterkere klasse. Je huisarts of dermatoloog bepaalt samen met jou welk middel het meest geschikt is.
Hieronder lees je precies welke zalven en crèmes beschikbaar zijn, wat ze kosten, wanneer je ze inzet en hoe je ze slim combineert voor het beste resultaat.
Basiszalven: de basis van elke eczeembehandeling
Voordat je aan corticosteroïden of andere medicijnzalven begint, is een goede basiszalf onmisbaar. Basiszalven herstellen de beschermlaag van de huid, houden vocht vast en verminderen de droogte die eczeem zo typisch maakt. Ze bevatten geen actieve medicijnen, maar zonder hen werkt elke medicijnzalf minder goed.
De meest gebruikte basiszalven in Nederland zijn cetomacrogolcrème (ook wel CMC-crème genoemd), koelzalf, vaseline en lanettezalf. Cetomacrogolcrème is waterig en smeert prettig uit, wat het populair maakt voor dagelijks gebruik. Vaseline en lanettezalf zijn vetter en houden meer vocht vast: ideaal voor zeer droge of gebarsten huid. Koelzalf zit tussen die twee in.
Thuisarts.nl adviseert om je huid minstens één keer per dag in te smeren met basiszalf, ook als je geen klachten hebt. Na het douchen of wassen is het ideale moment: smeer direct na het afdrogen, als de huid nog iets vochtig is. Zo sluit je het vocht in. Bij baby’s en jonge kinderen kan het nodig zijn om drie tot vier keer per dag te smeren.
Basiszalven zijn vrij verkrijgbaar bij de drogist en apotheek, of op recept. Ze worden in grote tubes of potten aangeboden van 100 gram tot 500 gram. Goedkoop en effectief: het zijn de hoekstenen van elke eczeembehandeling.
Corticosteroïde zalven: vier klassen, verschillende sterkte
Corticosteroïde zalven (ook wel cortisonezalven of bijnierschorshormoonzalven) werken ontstekingsremmend en verlichten roodheid, jeuk en schilfering. Ze zijn verdeeld in vier klassen op basis van sterkte. Klasse 1 is het zwakst, klasse 4 het sterkst.
| Klasse | Werkzame stof (voorbeeld) | Toepassing | Voorschrift nodig? | Gebruiksduur max. | Gemiddelde prijs (30 g) |
|---|---|---|---|---|---|
| Klasse 1 (zwak) | Hydrocortison 1% | Gelaat, huidplooien, kinderen, lichte eczeem | Nee (vrij verkrijgbaar) | 2 weken | circa 4-8 euro |
| Klasse 2 (matig sterk) | Clobetasonbutyrat 0,05% | Matige eczeem, romp en ledematen | Ja | 4 weken | circa 8-14 euro |
| Klasse 3 (sterk) | Betamethason 0,1%, mometasonfuroaat 0,1% | Ernstiger eczeem, romp en ledematen | Ja | 4-8 weken | circa 10-18 euro |
| Klasse 4 (zeer sterk) | Clobetasolpropionaat 0,05% | Hardnekkige eczeem, palmen/voetzolen | Ja (dermatoloog) | 2-4 weken | circa 12-20 euro |
De keuze voor een klasse hangt af van de ernst van de eczeem, de leeftijd van de patiënt en de plek op het lichaam. Op gevoelige plekken zoals het gezicht, de nek en de huidplooien gebruik je altijd een klasse-1-middel. Op de romp en ledematen is klasse 2 of 3 vaak passender. Klasse 4 schrijft de huisarts niet zelf voor: dat is voorbehouden aan de dermatoloog.
Een vuistregel: gebruik de zwakste klasse die voldoende werkt, maar schroom niet om bij een opvlamming direct een sterkere klasse in te zetten. Vroegtijdig en adequaat behandelen verkort de periode dat je last hebt en vermindert de totale hoeveelheid corticosteroïde die je nodig hebt.
Niet-steroïde medicijnzalven: tacrolimus en pimecrolimus
Als corticosteroïden niet geschikt zijn of als je er langdurig mee behandeld wordt op gevoelige plekken, zijn er twee alternatieven: tacrolimus (Protopic) en pimecrolimus (Elidel). Dit zijn zogenoemde calcineurine-remmers: ze remmen de ontstekingsreactie in de huid via een ander mechanisme dan corticosteroïden.
Tacrolimus 0,1% zalf heeft een effectiviteit die vergelijkbaar is met een sterk corticosteroïde, maar zonder de bijwerkingen die horen bij langdurig corticosteroïdegebruik, zoals huidverdunning. Tacrolimus 0,03% is de variant voor kinderen en voor gebruik op het gezicht. Pimecrolimus (crème 1%) is iets milder en wordt vaker ingezet als onderhoudsbehandeling of voor minder ernstige opvlammingen.
Beide middelen zijn op recept beschikbaar en worden volledig vergoed als je aan de criteria voldoet (bij atopisch eczeem dat niet voldoende reageert op corticosteroïden). Een nadeel: bij het aanbrengen kunnen ze even branden of prikken. Dit trekt in de meeste gevallen na een paar dagen gebruik weg. Ook stimuleren ze lichte overgevoeligheid voor zonlicht, dus gebruik altijd zonnebescherming als je er in de zomer mee werkt.
Bij mensen met matig tot ernstig atopisch eczeem die niet goed reageren op bovenstaande middelen, kan de dermatoloog tegenwoordig ook biologicals voorschrijven, zoals dupilumab (Dupixent). Dat is echter geen zalf maar een injectie en valt buiten het bereik van dit artikel. Zie voor meer uitleg over bloedwaarden en afwijkingen bij huidaandoeningen ook het artikel over bloedwaarden bij reuma, want afwijkingen in het immuunsysteem spelen bij beide aandoeningen een rol.
Welke zalf kies je per type eczeem?
Eczeem is geen eenduidig begrip. De meest voorkomende vormen zijn atopisch eczeem (constitutioneel eczeem), contacteczeem, seborroïsch eczeem en nummulair eczeem. De keuze van de zalf hangt sterk af van het type.
Atopisch eczeem is de meest bekende vorm en begint vaak in de kinderjaren. De behandeling bestaat uit een goede basiszalf als basis, aangevuld met corticosteroïde zalf tijdens opvlammingen. Tacrolimus of pimecrolimus zijn nuttig op het gezicht of bij langdurig onderhoud.
Contacteczeem ontstaat door een allergische of irritatieve reactie op een stof die je huid raakt. Denk aan latex, nikkel, conserveringsmiddelen in zeep of chemicaliën op het werk. Hier is de eerste stap de uitlokkende stof vermijden. Een corticosteroïde klasse 2 of 3 helpt de ontsteking te doorbreken. Als de prikkel verdwijnt, geneest de huid vaak vanzelf met basiszalf als ondersteuning.
Seborroïsch eczeem treft de hoofdhuid, wenkbrauwen, neus en oren. Hier spelen gistschimmels (Malassezia) een rol. De zalf van keuze is een combinatie van een mild corticosteroïde met een antischimmelcomponent, of een ketoconazolshampoo en -crème als de hoofdhuid aangetast is. Een gewone corticosteroïde zalf zonder antischimmelwerking is hier minder effectief.
Nummulair eczeem (muntvorming, ronde plekken) is hardnekkiger dan atopisch eczeem en reageert beter op klasse 3 corticosteroïden. Soms is ook een antibiotische zalf nodig als er tekenen zijn van bacteriële infectie.
Kosten en vergoeding: wat betaal je echt?
De kosten van eczeemzalven lopen sterk uiteen. Hieronder een overzicht van de meest gebruikte middelen, met indicatieve prijzen en vergoedingsinformatie (stand 2025-2026).
- Basiszalven (cetomacrogol, vaseline, koelzalf): 1 tot 6 euro per 100 gram bij de drogist. Op recept kunnen ze vergoed worden als basiszalf bij bewezen eczeem, afhankelijk van je zorgverzekeraar en eigen risico.
- Hydrocortison 1% (klasse 1): 4 tot 8 euro per 30 gram, vrij verkrijgbaar. Niet vergoed zonder recept. Op recept via apotheek kan het vallen onder het geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS).
- Mometasonfuroaat 0,1% (klasse 3): op recept, circa 10 tot 18 euro voor 30 gram. Volledig vergoed boven het eigen risico bij atopisch eczeem.
- Betamethasonvaleraat 0,1% (klasse 3): vergelijkbare prijs en vergoeding als mometasonfuroaat.
- Tacrolimus (Protopic 0,03% of 0,1%): op recept, circa 25 tot 40 euro per 30 gram. Vergoed bij atopisch eczeem dat niet reageert op corticosteroïden, mits de dermatoloog dit bevestigt.
- Pimecrolimus (Elidel 1%): vergelijkbare vergoedingscriteria als tacrolimus, prijs circa 25 tot 35 euro per 30 gram.
Het eigen risico in 2025 bedraagt 385 euro. Geneesmiddelen op recept tellen mee voor je eigen risico. Basiszalven op recept vallen soms onder een aparte vergoedingsregeling bij chronische huidaandoeningen: vraag dit na bij je zorgverzekeraar. Sommige verzekeraars vergoeden ook huidtherapie, waarbij je begeleiding krijgt bij het smeerbeleid, wat op termijn kosten kan besparen doordat je de juiste hoeveelheid en techniek toepast.
Een handige vuistregel voor hoeveelheid: één vingertopunit (FTU, de hoeveelheid zalf die je van de vingertop tot de eerste knokkel smeert) dekt een oppervlak van twee handpalmen. Voor een arm heb je gemiddeld drie FTU nodig, voor een been zes FTU. Door dit te berekenen weet je hoeveel tube je per maand nodig hebt en kun je de kosten beter inschatten.
Wanneer schakel je over van vrije verkoop naar recept?
Hydrocortison 1% is het enige corticosteroïde dat je zonder recept kunt kopen. Het is geschikt voor milde opvlammingen op kleine oppervlakken voor maximaal twee weken. Maar er zijn situaties waarbij je beter direct naar de huisarts gaat.
- De eczeem reageert na twee weken hydrocortison 1% niet of nauwelijks.
- Je hebt eczeem op het gezicht of in huidplooien die niet opknapt met basiszalf en hydrocortison.
- Het aangedane gebied is groot (meer dan 10% van het lichaamsoppervlak).
- Er zijn tekenen van infectie: geel korstje, vocht, toenemende pijn of koorts.
- Het kind is jonger dan 2 jaar.
- De eczeem vlamde al meer dan drie keer per jaar op.
- Je hebt al langere tijd corticosteroïde zalf gebruikt en merkt dat de huid dunner wordt of dat de zalf steeds minder goed werkt (tachyfylaxie).
In die gevallen bespreek je met de huisarts welk recept het meest passend is. De huisarts kan doorverwijzen naar een dermatoloog of huidtherapeut als de behandeling complex is of als er twijfel bestaat over de diagnose. Een huidtherapeut is geen arts maar geeft gespecialiseerde begeleiding bij het smeerbeleid, wat voor mensen met atopisch eczeem vaak heel waardevol is. Wil je meer weten over subcutane injecties die soms bij ernstig eczeem of auto-immuunaandoeningen worden ingezet? Lees dan het artikel over welke naald bij subcutaan injecteren.
Smeertips en veelgemaakte fouten
Zelfs het juiste middel werkt slecht als je het verkeerd aanbrengt. Hieronder de belangrijkste aandachtspunten bij het gebruik van eczeemzalven.
Smeer in de goede volgorde. Breng eerst de medicijnzalf aan op de aangedane plekken, wacht vijftien minuten en smeer daarna de basiszalf over het hele gebied, inclusief de plekken met medicijnzalf. Zo wordt de werkzame stof niet direct verdund maar werkt de basiszalf als afdekking.
Gebruik niet te weinig. Een veelgemaakte fout is te zuinig smeren uit angst voor bijwerkingen. Onvoldoende smeren verlengt de behandelduur en verhoogt paradoxaal genoeg het risico op bijwerkingen: de eczeem blijft aanwezig en je blijft langer smeren. Smeer een dunne maar dekkende laag.
Stop niet te snel na herstel. Als de huid er beter uitziet, is de ontsteking vaak nog niet volledig weg. De meeste richtlijnen adviseren na het zichtbaar verdwijnen van de eczeem nog een tot twee weken door te smeren, maar dan minder frequent (om de dag of twee keer per week). Dit noem je proactieve therapie en het verkleint de kans op terugval.
Let op bijwerkingen bij langdurig gebruik. Corticosteroïde zalven kunnen bij langdurig gebruik de huid verdunnen (atrofie), striae veroorzaken of aanleiding geven tot teleangiectasiën (kleine bloedvaatjes aan de oppervlakte). Dat risico is het grootst op gevoelige plekken (gezicht, oksels, liezen) en bij sterke klassen. Wissel bij langdurige behandeling af met niet-steroïde middelen als dat mogelijk is.
Mensen met eczeem die ook andere huidklachten of zeldzame symptomen ervaren, zoals afwijkende bloedwaarden, kunnen baat hebben bij een bredere check. Het artikel over te veel witte bloedcellen geeft meer uitleg over wat afwijkingen in het bloed kunnen betekenen bij chronische ontstekingsaandoeningen. Ook bij langdurig gebruik van sterke zalven kan het zinvol zijn af en toe je nierfunctie te laten checken: zie daarvoor het artikel over hoe laag je nierfunctie mag zijn.
Ten slotte: bewaar zalven op een koele, droge plek en gooi een pot of tube weg als de houdbaarheidsdatum verstreken is of als de zalf veranderd is van kleur of geur. Vervuil de zalf niet door met gebruikte vingers in de pot te gaan: gebruik een spateltje of was eerst je handen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een zalf en een crème bij eczeem?
Een zalf is vetter en bevat weinig of geen water: het trekt langzamer in en houdt vocht langer vast, wat ideaal is voor droge of gebarsten huid. Een crème bevat meer water en trekt sneller in, wat aangenamer voelt maar minder lang werkt. Bij nattend of vochtig eczeem kies je een crème, bij droge eczeem een vette zalf. Je arts of apotheker helpt je de juiste consistentie kiezen op basis van je klachten en de plek op het lichaam.
Mag je hydrocortison 1% zalf gebruiken op het gezicht?
Ja, maar met voorzichtigheid en voor een beperkte periode van maximaal zeven tot veertien dagen. Het gezicht heeft dunnere huid dan de romp, waardoor corticosteroïden sneller worden opgenomen en eerder bijwerkingen veroorzaken. Gebruik het alleen op kleine gebieden en vermijd contact met de ogen. Bij aanhoudende klachten in het gezicht is het beter om een arts te raadplegen, die eventueel tacrolimus kan voorschrijven als een veiliger alternatief voor langdurig gebruik.
Hoe lang mag je een corticosteroïde zalf gebruiken?
Dat hangt af van de klasse. Klasse 1 (hydrocortison 1%) gebruik je maximaal twee weken zonder onderbreking. Klasse 2 en 3 op recept gebruik je in overleg met de arts, doorgaans vier tot acht weken per kuur. Na een behandelkuur volgt een pauze. Bij langdurig terugkerende eczeem kan de arts proactieve therapie adviseren: twee keer per week smeren op de kwetsbare plekken als onderhoud. Klasse 4 gebruik je uitsluitend op aanwijzing van een dermatoloog, maximaal twee tot vier weken aaneengesloten.
Is eczeem te genezen met zalf?
Zalven geneest eczeem niet definitief, maar houden de klachten onder controle. Atopisch eczeem is een chronische aandoening met een genetische basis: de huidbarrière is structureel minder goed. Zalven helpen de opvlammingen te dempen, de huid te herstellen en de frequentie van opvlammingen te verminderen. Bij sommige kinderen verdwijnt atopisch eczeem spontaan tijdens de puberteit. Contacteczeem kan wél definitief verdwijnen als je de uitlokkende stof consequent vermijdt.
Worden eczeemzalven vergoed door de zorgverzekering?
Corticosteroïde zalven op recept worden vergoed, maar tellen mee voor je eigen risico van 385 euro (2025). Basiszalven op recept worden door sommige verzekeraars vergoed als je een chronische huidaandoening hebt: check dit bij je eigen verzekeraar. Tacrolimus en pimecrolimus worden vergoed als de dermatoloog of huisarts heeft vastgesteld dat corticosteroïden onvoldoende werken of te veel bijwerkingen geven. Vrij verkrijgbare middelen zoals hydrocortison 1% en drogisterijzalven worden niet vergoed.
Wat doe je als de zalf niet helpt?
Als een zalf na twee tot vier weken trouw gebruik geen duidelijke verbetering geeft, zijn er meerdere stappen te zetten. Eerst controleer je of je de zalf correct aanbrengt en in voldoende hoeveelheid. Daarna overleg je met de huisarts over een sterkere klasse of een ander type. Als ook dat onvoldoende helpt, verwijst de huisarts door naar een dermatoloog of huidtherapeut. Voor ernstig atopisch eczeem zijn moderne therapieën beschikbaar zoals dupilumab (biologische injectie) of JAK-remmers. Vraag ook of een laag ferritinegehalte of andere voedingstekorten meespelen, want die kunnen eczeem verslechteren. Laat ook onderzoeken of er sprake is van een contactallergie, via een zogeheten epicutane plaktest bij de dermatoloog.
