Pleegzuster Bloedwijn is een versterkte rode wijn aangerijkt met ijzerverbindingen, calciumglycerofosfaat, ginseng en een mengsel van medicinale kruiden. Traditioneel wordt het gebruikt als versterkend middel bij vermoeidheid, bloedarmoede en herstel na ziekte. Hoewel het geen erkend medicijn meer is, blijft het product populair als volksremedy en nostalgisch gezondheidsmiddel.
Het product is al meer dan een halve eeuw verkrijgbaar in Nederland. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was Pleegzuster Bloedwijn een vast onderdeel van de huisapotheek. Huisartsen adviseerden het soms bij zwakke patiënten, herstellers en kinderen. Tegenwoordig koopt men het nog steeds bij drogisterijen zoals Kruidvat en Holland & Barrett, en via webwinkels als Bol.com.
Wat zit er in Pleegzuster Bloedwijn?
De samenstelling van Pleegzuster Bloedwijn is wat het onderscheidt van gewone rode wijn. Het gaat om een zogenoemde versterkte wijn, wat betekent dat er na het fermentatieproces extra stoffen aan worden toegevoegd. Het alcoholpercentage ligt rond de 13,5 procent, vergelijkbaar met een gewone droge rode wijn.
De actieve bestanddelen zijn zorgvuldig gekozen om een versterkend effect te geven. Ijzerverbindingen spelen daarin de hoofdrol: ijzer is onmisbaar voor de aanmaak van hemoglobine, de rode bloedkleurstof in je rode bloedcellen. Een tekort aan ijzer leidt tot bloedarmoede, met klachten als vermoeidheid, bleekheid en kortademigheid. Zie ook: welke klachten horen bij laag ferritine.
Naast ijzer bevat de formule calciumglycerofosfaat, een verbinding van calcium en fosfor die botopbouw en zenuwwerking ondersteunt. Ginseng is de derde actieve component: een kruidentinctuur uit de wortel van de Aziatische ginsengplant (Panax ginseng), die traditioneel wordt gebruikt als adaptogeen bij vermoeidheid en stress.
De kruidentinctuur bevat daarnaast:
- Meidoorn: traditioneel ingezet voor de hartwerking en bloedcirculatie
- Brandnetel: rijke bron van ijzer en andere mineralen
- Passiebloem: rustgevende, kalmerend werkende plant
- Duizendblad: ondersteunt de spijsvertering
- Citroenmelisse: kalmerende werking, ook populair bij nerveuze vermoeidheid
Al deze bestanddelen zijn opgelost in de rode wijn, die zelf ook antioxidanten (met name resveratrol en polyfenolen) levert. Per 100 milliliter bevat Pleegzuster Bloedwijn circa 150 kilocaloriën.
Waarvoor werd en wordt Pleegzuster Bloedwijn gebruikt?
Het klassieke gebruik van Pleegzuster Bloedwijn richt zich op drie situaties: vermoeidheid en uitputting, herstel na ziekte of operatie, en lichte bloedarmoede. In al die gevallen speelt de combinatie van ijzer, mineralen en kruiden een rol.
Bij vermoeidheid en uitputting werd het product aangeprezen als een “versterkend middel”. De combinatie van ginseng en B-vitamines (die in kleine hoeveelheden aanwezig zijn via de kruiden) zou de energiehuishouding ondersteunen. Patiënten die lang ziek waren geweest of weinig aten, kregen het soms als aanvulling op hun hersteldieet voorgeschreven.
Bij bloedarmoede was de ijzeraanvulling de redenering. IJzer is nodig voor de aanmaak van hemoglobine. Wanneer je te weinig ijzer binnenkrijgt via voeding, daalt je hemoglobinegehalte. Klachten als bleekheid, duizeligheid en vermoeidheid zijn het gevolg. De ijzerverbindingen in bloedwijn zouden dit tekort aanvullen. Of dit voldoende is bij een klinisch vastgesteld ijzertekort, is een andere vraag: moderne ijzersupplementen bevatten doorgaans hogere gestandaardiseerde doses ijzer.
Bij herstel na een operatie of zware ziekte adviseerden pleegzusters en verpleegkundigen (vandaar de naam) het product. Het alcoholgehalte zorgde ook voor een licht verdovend en ontspannend effect, wat bijdroeg aan rust en slaap. Daarmee functioneerde het als een soort “tonic” in de bredere zin van het woord.
De werking van de afzonderlijke ingrediënten
Om goed te begrijpen wat Pleegzuster Bloedwijn doet, helpt het om de werking van de afzonderlijke ingrediënten te kennen.
| Ingrediënt | Traditioneel gebruik | Wetenschappelijke status |
|---|---|---|
| IJzerverbindingen | Aanvulling bij bloedarmoede, energieboost | IJzer bij deficiëntie bewezen effectief |
| Calciumglycerofosfaat | Botopbouw, zenuwfunctie | Calcium ondersteunt botten, bewezen |
| Ginseng (Panax) | Vermoeidheidsreductie, adaptogeen | Beperkt bewijs, niet onomstreden |
| Meidoorn | Hart- en bloedcirculatie | Enig bewijs bij milde hartklachten |
| Brandnetel | Ijzerbron, algemene versterking | IJzer en mineralen aanwezig, kwantiteit laag |
| Passiebloem | Ontspanning, angst en slaap | Enig bewijs voor kalmerend effect |
| Duizendblad | Spijsverteringsondersteuning | Traditioneel gebruik erkend |
| Citroenmelisse | Zenuwkalmering, slaapverbetering | Enig bewijs voor anxiolytisch effect |
| Rode wijn (polyfenolen) | Antioxidantwerking | Bewezen antioxidantactiviteit, context debat |
Ginseng heeft een interessante reputatie. Het is een van de meest bestudeerde kruiden ter wereld, maar de resultaten van wetenschappelijk onderzoek zijn gemengd. Bij kortdurend gebruik in adequate doses kan het vermoeidheid verminderen en de cognitieve prestaties tijdelijk verbeteren. De hoeveelheid ginseng in een glas bloedwijn is echter niet gestandaardiseerd, waardoor het moeilijk is precies te zeggen hoeveel effect je ervan mag verwachten.
De historische achtergrond van bloedwijn
Bloedwijn als concept bestaat al eeuwen. In de negentiende en vroege twintigste eeuw waren “tonicwines” en medicinale wijnen populair door heel Europa. Ze werden gezien als een kruising tussen voedsel en geneesmiddel: versterkend, smakelijk en gemakkelijk in gebruik. Het Engelse equivalent heette “iron wine” of “tonic wine”.
In Nederland werd de naam “Pleegzuster” gekozen omdat verpleegkundigen en verzorgers het product regelmatig aanbevalen aan patiënten in herstel. De naam riep vertrouwen en zorgzaamheid op. Het product werd geproduceerd door het Nederlandse bedrijf Chefaro (later onderdeel van grotere farmaceutische groepen).
In de jaren zestig bereikte de populariteit een hoogtepunt. Reclames in tijdschriften en op de radio prezen Pleegzuster Bloedwijn aan als een “natuurlijk versterkend middel voor heel het gezin”. Kinderen, bejaarden, moeders en herstellenden: allemaal konden ervan profiteren, was de boodschap. De omzet was aanzienlijk en het product was in elke drogisterij en apotheek te vinden.
Na de jaren zeventig veranderde het klimaat. De opkomst van evidence-based medicine bracht strengere eisen voor medische claims. In 1998 oordeelde de Nederlandse Reclame Code Commissie dat Pleegzuster Bloedwijn niet langer als medicijn mocht worden aangeprezen, omdat het product alcohol bevat en medische claims voor alcoholhoudende producten niet zijn toegestaan. Sindsdien wordt het als “versterkende drank” of “traditioneel kruidenproduct” op de markt gebracht, niet als geneesmiddel.
Drie situaties: wanneer kiezen mensen voor bloedwijn?
In de praktijk zijn er drie herkenbare situaties waarin mensen tegenwoordig nog naar Pleegzuster Bloedwijn grijpen.
Situatie 1: herstel na ziekte of operatie. Na een ziekenhuisopname, een griep die weken heeft geduurd of een operatie waarbij bloedverlies optrad, kunnen mensen zich langdurig moe en futloos voelen. Een glas bloedwijn voor het eten is dan voor sommigen een ritueel dat ontspanning, ijzerinname en een beetje comfort combineert. Of de gezondheidsbaten opwegen tegen de alcoholinname is daarbij een persoonlijke afweging. Na een operatie met bloedverlies zijn ook behandelingen voor verstoord bloedwaardenevenwicht soms relevant.
Situatie 2: chronische vermoeidheid en lage ijzerwaarden. Mensen met een laag ferritine (de ijzeropslagvorm in je lichaam) ervaren chronische vermoeidheid, concentratieproblemen en soms haaruitval. Bloedwijn kan een aanvulling zijn, maar is geen vervanging van gerichte ijzersupplementen die door een arts worden voorgeschreven. Zeker als je bloedwaarden bij onderzoek afwijken, zoals verhoogde of verlaagde waarden bij leverenzymen, is het verstandig een arts te raadplegen. Meer over de alat-waarde en leverfunctie lees je elders op deze site.
Situatie 3: nostalgisch gebruik en gewoontegebruik bij ouderen. Voor een aanzienlijk deel van de huidige gebruikers is Pleegzuster Bloedwijn simpelweg een gewoonte die al decennia meegaat. Het is een smaakvolle drank die herinneringen oproept. Dit gebruik is misschien niet medisch noodzakelijk, maar is voor veel mensen ook geen probleem, zolang het gebruik matig blijft en er geen contra-indicaties zijn.
Aandachtspunten bij gebruik
Wie Pleegzuster Bloedwijn regelmatig gebruikt, doet er goed aan rekening te houden met een aantal zaken. Het product bevat alcohol: per glas van 100 milliliter zit er zo’n 13,5 procent alcohol in. Dat is vergelijkbaar met een gewone wijn. Dagelijks gebruik telt dus op.
Voor mensen met bepaalde aandoeningen gelden extra voorzorgsmaatregelen:
- Nierproblemen: bij een verminderde nierfunctie kan ijzersuppletie anders verlopen. Mensen met een lage eGFR-waarde moeten voorzichtig zijn met extra mineraalinname, zoals beschreven in het artikel over hoe laag je nierfunctie mag zijn.
- Leverfunctie: alcohol en ijzer worden allebei door de lever verwerkt. Bij leverproblemen kan dagelijks gebruik van bloedwijn belastend zijn.
- Zwangerschap en borstvoeding: alcohol en kruidenpreparaten zijn tijdens de zwangerschap niet aanbevolen. Bloedwijn is in deze periode af te raden.
- Medicijngebruik: alcohol en ginseng kunnen wisselwerken met bloedverdunners, antidepressiva en bepaalde hartmedicijnen. Overleg bij twijfel met een apotheker.
- Kinderen: hoewel het product vroeger ook aan kinderen werd gegeven, is dit tegenwoordig vanwege het alcoholgehalte niet meer aangeraden.
- Hemochromatose: mensen met een genetische ijzerophoping moeten bloedwijn vermijden, omdat extra ijzerinname schadelijk kan zijn.
Het is ook goed te weten dat de ijzerhoeveelheid in bloedwijn niet precies gestandaardiseerd is zoals bij een farmaceutisch ijzersupplement. Als je dus een klinisch vastgesteld ijzertekort hebt, vraag dan aan je arts of bloedwijn voldoende is of dat er aanvullende supplementen nodig zijn. Bloedwaarden worden ook bij andere ziektebeelden onderzocht, zoals bloedwaarden bij reuma.
Dosering en hoe je het gebruikt
De klassieke aanbeveling op de verpakking van Pleegzuster Bloedwijn is een glas van circa 75-100 milliliter voor de middag- of avondmaaltijd, eventueel nog een glas voor het slapen gaan. Door het voor de maaltijd te drinken, stimuleert de bitterstof de aanmaak van maagsap, wat de spijsvertering ten goede komt. Ingenomen met voedsel wordt ijzer bovendien beter opgenomen.
Praktische gebruikstips:
- Schenk een glas van circa 75-100 milliliter in, niet meer.
- Drink het 15-30 minuten voor de maaltijd voor het beste spijsverteringseffect.
- Bewaar de geopende fles koel (koelkast of koele kelder) en sluit goed af.
- Gebruik niet in combinatie met andere ijzersupplementen tenzij een arts dit adviseert.
- Neem een pauze bij medicatiewijzigingen en vraag je apotheker om advies.
- Beperk gebruik tot maximaal twee glazen per dag in verband met het alcoholgehalte.
- Houd bij langdurig gebruik de bloedwaarden in de gaten via een jaarlijkse check bij de huisarts.
Wanneer je bloedwijn wil gebruiken als aanvulling bij lage ijferwaarden, is het zinvol om dit te combineren met ijzerrijke voeding zoals rood vlees, spinazie, peulvruchten en volkorenbrood. Vitamine C bevordert de ijzeropname: een klein glaasje sinaasappelsap bij het glas bloedwijn kan helpen.
Veelgestelde vragen
Is Pleegzuster Bloedwijn een echt geneesmiddel?
Nee, Pleegzuster Bloedwijn is geen erkend geneesmiddel. Sinds 1998 heeft de Reclame Code Commissie bepaald dat het product niet als medicijn mag worden aangeprezen, omdat het alcohol bevat. Het wordt verkocht als een traditionele versterkende drank met kruidenextracten. Voor medische ijzertekorten schrijft een arts standaard ijzersupplementen voor zonder alcohol.
Helpt bloedwijn echt tegen bloedarmoede?
Bloedwijn bevat ijzerverbindingen die theoretisch kunnen bijdragen aan het aanvullen van een licht ijzertekort. Of de hoeveelheid ijzer per glas voldoende is om een klinisch relevant effect te hebben, hangt af van de ernst van het tekort. Bij een medisch vastgestelde bloedarmoede zijn gerichte ijzersupplementen of zelfs intraveneuze ijzertoediening effectiever. Bloedwijn kan hooguit een bescheiden aanvulling zijn bij een mild en niet-ernstig ijzertekort.
Waar is Pleegzuster Bloedwijn te koop?
Pleegzuster Bloedwijn is verkrijgbaar bij diverse drogisterijen in Nederland, waaronder Kruidvat en Holland & Barrett. Ook via online winkels als Bol.com en Beslist.nl is het product te bestellen. De prijs varieert per aanbieder en flesgrootte; een fles van 750 milliliter kost doorgaans tussen de 7 en 12 euro.
Mag je bloedwijn drinken als je medicijnen slikt?
Dat hangt af van welke medicijnen je gebruikt. Alcohol kan wisselwerken met bloedverdunners (zoals acenocoumarol of warfarine), bepaalde antidepressiva en diabetesmedicijnen. Ginseng in bloedwijn kan ook interageren met bloedverdunners en immunosuppressiva. Raadpleeg altijd je apotheker als je twijfelt. Die kan snel nakijken of er risicovermeldingen zijn voor jouw specifieke medicatieprofiel.
Wat is het verschil tussen Pleegzuster Bloedwijn en gewone rode wijn?
Gewone rode wijn bevat alleen de stoffen die bij de wijnbereiding ontstaan, zoals polyfenolen, tannines en resveratrol. Pleegzuster Bloedwijn is versterkt met extra ijzerverbindingen, calciumglycerofosfaat, ginseng en een mengsel van kruidenextracten waaronder meidoorn, brandnetel, passiebloem, duizendblad en citroenmelisse. Dit maakt het een functioneel product dat bedoeld is als aanvulling bij vermoeidheid en herstel.
Mag je bloedwijn drinken als je problemen hebt met je lever of nieren?
Bij lever- of nierproblemen is voorzichtigheid geboden. De lever verwerkt zowel alcohol als ijzer, en bij een beschadigde lever kan dit extra belastend zijn. Bij nierproblemen kan de mineraalhuishouding verstoord zijn, waardoor extra ijzer- en calcium-inname ongewenste effecten kan hebben. Mensen met een lage nierfunctie lopen ook risico op ophoping van bepaalde stoffen. Vraag bij twijfel altijd je arts of je bloedwijn veilig kunt gebruiken naast je aandoening.
