Bij diarree kies je het best voor licht verteerbare, vetarme voeding zoals witte rijst, gekookte aardappelen, beschuit, bananen en gebakken wortels. Die producten belasten je darmen zo weinig mogelijk. Minstens zo belangrijk is dat je genoeg drinkt om uitdroging te voorkomen.
Veel mensen stoppen bij diarree meteen met eten, maar dat is niet nodig. Je mag gewoon blijven eten, zolang je kiest voor milde producten die je spijsvertering rust geven. Thuisarts.nl bevestigt dit: een paar dagen minder eten is niet erg, maar je hoeft jezelf niet te dwingen en je hoeft ook niet volledig te stoppen.
Wat is het BRAT-dieet en werkt het echt?
Het BRAT-dieet is een eenvoudige ezelsbruggetje uit de voedingswereld: Bananen, Rijst (witte), Appelmoes en Toast (geroosterd wit brood). Al decennialang raden artsen en diëtisten deze combinatie aan bij maagdarmklachten. Het idee erachter is helder: al deze producten zijn zacht, arm aan vezels en stimuleren de darmwand niet extra.
Bananen bevatten pectine en kalium. Kalium verlies je snel bij diarree, omdat je bij elke stoelgang elektrolyten kwijtraakt. Rijst absorbeert overtollig vocht in de darmen en geeft de ontlasting meer structuur. Appelmoes (zonder toegevoegde suiker) bevat ook pectine, dat de stoelgang helpt te binden. Toast van wit brood is licht en irriteert de darmwand niet.
Het BRAT-dieet is niet de enige oplossing en het is ook niet bedoeld als langdurig dieet. Na twee tot drie dagen schakel je geleidelijk over naar je normale voeding. Als je het te lang volhoudt, krijg je te weinig eiwitten, vetten en vitamines binnen. Beschouw het als een tijdelijke rustperistand voor je darmen, geen complete aanpak.
Moderne voedingskundigen breiden het lijstje inmiddels uit: gekookte wortelen, kipfilet zonder vel, gekookte kip- of groentesoep, en gebakken zoete aardappel passen prima in een mild diarree-dieet. Je hoeft jezelf dus niet tot vier producten te beperken.
Welk voedsel is veilig bij diarree: een overzicht per groep
Niet elk voedingsmiddel heeft hetzelfde effect op je darmen. Hieronder staat een overzicht van producten die je veilig kunt eten, ingedeeld per categorie.
| Categorie | Veilige keuzes | Waarom? |
|---|---|---|
| Granen en brood | Witte rijst, beschuit, geroosterd wit brood, rijstwafels | Weinig vezels, absorbeert vocht, mild voor de darmwand |
| Groenten (gekookt) | Wortelen, courgette, aardappelen, zoete aardappel | Zacht na koken, bevatten kalium en mineralen |
| Fruit | Rijpe banaan, appelmoes zonder suiker, gekookte peer | Pectine bindt ontlasting, kalium aanvullen |
| Eiwitten | Kipfilet (gekookt of gestoomd), kalkoen, hardgekookt ei | Vetarm, goed verteerbaar, helpt herstel |
| Soepen en bouillon | Heldere kippen- of groentebouillon, wortelsoep | Vocht en elektrolyten aanvullen, weinig darmbelasting |
| Dranken | Water, ORS, zwakke thee, heldere bouillon | Uitdroging voorkomen, elektrolyten herstellen |
| Zuivel (beperkt) | Magere yoghurt met probiotica (na dag 2-3) | Darmbacterieen herstellen, wel rustig opbouwen |
Begin de eerste dag met vloeistoffen en lichte producten als beschuit of rijst. Op dag twee en drie kun je al wat meer variëren met groenten en kip. Zodra de klachten verminderen, voeg je stap voor stap je gewone voeding terug toe.
Wat mag je absoluut niet eten bij diarree?
Bepaalde voedingsmiddelen verergeren diarree of trekken extra vocht naar je darmen, waardoor de klachten langer aanhouden. Het loont om die de eerste dagen bewust te vermijden.
Vette en gefrituurde producten zoals patat, hamburgers, chips en gefrituurde snacks stimuleren de darmbeweging en maken de ontlasting dunner. Je darmen moeten al harder werken dan normaal: vet voer maakt dat erger.
Pittige kruiden en sauzen zoals chili, sambal, cayennepeper en sterke kerriemengsels irriteren de slijmvliezen van je darmwand. Ze zorgen ervoor dat je buikpijn en crampen erger worden.
Rauwe groenten en rauwkost bevatten veel onoplosbare vezels die de darmprikkelaar spelen. Groenten als broccoli, kool, uien, peulvruchten en radicchio zijn prima in je gewone voeding, maar bij diarree houd je ze beter weg of kook je ze gaar.
Zuivel in grote hoeveelheden kan bij diarree een probleem zijn. Tijdens een darmaandoening maakt je slijmvlies tijdelijk minder lactase aan, het enzym dat melksuiker afbreekt. Hierdoor kun je tijdelijk lactosetolerant reageren, ook als je dat normaal niet bent. Magere yoghurt of kefir met probiotica zijn na de acute fase beter dan melk of volle kaas.
Koffie, alcohol en frisdrank werken allemaal vochtafdrijvend of prikkelen de darmwand. Koffie stimuleert de darmbeweging, alcohol onttrekt vocht en koolzuurhoudende dranken veroorzaken extra gasvorming en opgeblazenheid.
Zoete producten en kunstmatige zoetstoffen zoals sorbitol (in suikervrije kauwgom en snoep), fructose (in veel vruchtensappen) en mannitol trekken vocht naar de darmen. Hierdoor wordt je ontlasting nog dunner. Controleer dus even de etiketten van light-producten.
Drinken bij diarree: dit is het allerbelangrijkste
Vocht aanvullen is bij diarree nóg belangrijker dan wat je eet. Bij elke vloeibare stoelgang verlies je water, maar ook elektrolyten: natrium, kalium, chloor en bicarbonaat. Als je die niet aanvult, krijg je last van uitdroging, wat hoofdpijn, duizeligheid, een droge mond en donkere urine geeft.
Volwassenen hebben bij diarree baat bij minimaal 2 tot 2,5 liter vocht per dag. Goede keuzes zijn:
- Gewoon water, bij voorkeur lauwwarm (koud water prikkelt de darmen extra)
- ORS (Orale Rehydratiesolutie), te koop bij de apotheek en drogist
- Heldere bouillon, omdat die zout bevat
- Zwakke thee zonder suiker, bij voorkeur kamille of venkel
- Kokosnootwater (bevat van nature kalium)
ORS is speciaal ontwikkeld om de opname van vocht en elektrolyten te optimaliseren. De combinatie van glucose en zouten zorgt ervoor dat je darmen het vocht beter absorberen dan bij water alleen. Je bereidt ORS op door het poeder in de aangegeven hoeveelheid water op te lossen, nooit minder water gebruiken dan voorgeschreven.
Vermijd voor de vochtinname: koffie, alcohol, frisdrank, pure vruchtensappen met veel fructose en energiedranken. Die klinken gezond of verfrissend, maar maken de situatie slechter in plaats van beter. Als je merkt dat je plassen bijna stopt of je urine erg donker wordt, drink dan meer en bel bij twijfel je huisarts.
Diarree bij kinderen: aparte aandachtspunten voor voeding
Bij kinderen is de situatie iets anders dan bij volwassenen. Babies en jonge kinderen drogen sneller uit, dus de vochtbalans is hier des te kritischer. Een baby jonger dan twee jaar kan binnen 24 uur al gevaarlijk uitdrogen bij flinke diarree.
Babies die borstvoeding krijgen blijven gewoon borstvoeding krijgen. Moedermelk bevat de juiste hoeveelheden vocht, zouten en antistoffen die het kind helpen herstellen. Je biedt de borst vaker aan dan normaal.
Babies die flesvoeding krijgen gaan niet over op een andere samenstelling. Gewoon doorgaan met de normale flesvoeding, maar vaker kleine hoeveelheden aanbieden. Verdunde flesvoeding geeft juist tekorten.
Kinderen vanaf 6 maanden tot 2 jaar mogen naast borstvoeding of flesvoeding ook kleine hoeveelheden water of ORS-junior krijgen. ORS-junior bevat een andere samenstelling dan volwassen ORS en is afgestemd op de behoeften van jonge kinderen.
Kinderen van 1 tot 4 jaar hebben normaal gesproken ongeveer 0,75 tot 1 liter vocht per dag nodig. Bij diarree ligt dat hoger. Heldere bouillon, water en slappe thee (kamille) zijn veilig. Geef geen gewone ranja of limonadestroop, want die bevatten te veel suiker en te weinig zouten.
Qua voeding zijn dezelfde principes van toepassing als bij volwassenen: witte rijst, beschuit, banaan, appelmoes en gekookte wortelen zijn prima. Vermijd rauwkost, vet eten en zuivel totdat de klachten zakken. Als een kind onder de 1 jaar flinke diarree heeft, neem je het zekere voor het onzekere en neem contact op met de huisarts. Zie ook het artikel over waarom je soms zoveel moet poepen voor meer achtergrond over de werking van je darmen.
Diarree bij ziekte, medicatie of chronische aandoeningen
Niet alle diarree heeft dezelfde oorzaak, en dat heeft gevolgen voor je voedingskeuzes. Er zijn drie specifieke situaties waarbij je extra moet opletten.
Diarree door antibiotica is een veelvoorkomend bijverschijnsel. Antibiotica doden niet alleen ziekmakende bacteriën, maar ook de nuttige darmbacteriën die je spijsvertering draaiende houden. Hierdoor raakt de balans in je microbioom verstoord. Naast het BRAT-dieet en voldoende vocht helpt het om na een paar dagen voorzichtig probiotische yoghurt of kefir toe te voegen. Vraag je huisarts of apotheker of je naast je antibioticakuur een probioticum kunt nemen.
Diarree bij kankerbehandeling (chemotherapie of bestraling) vraagt een andere aanpak. De darmwand is dan extra gevoelig en vatbaar voor infecties. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds adviseert in dit geval: eet kleine porties (6 keer per dag in plaats van 3), vermijd rauwe groenten en fruit, kies voor gepasteuriseerde zuivel en vermijd kruidenthees die de darmbeweging stimuleren. Neem ook bewust meer eiwitten dan normaal om je lichaam het herstel te ondersteunen. Raadpleeg altijd je behandelend arts over specifieke aanpassingen bij een oncologische behandeling.
Diarree bij chronische darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa verschilt wezenlijk van acute diarree. Bij deze aandoeningen zijn er periodes van opvlammingen waarbij de standaardadviezen voor diarree niet altijd opgaan. Sommige mensen met Crohn reageren slecht op bepaalde vezels die normaal gezond zijn. Hier is maatwerk nodig via een diëtist die bekend is met inflammatoire darmziekten. Heb je ook afwijkende bloedwaarden of wil je begrijpen wat er in je bloed gemeten wordt, lees dan meer over bloedwaarden bij reuma voor context over hoe ontstekingsmarkers werken.
Wanneer is diarree een teken van iets ernstigs?
De meeste gevallen van diarree gaan vanzelf over binnen twee tot drie dagen. Toch zijn er situaties waarbij je een huisarts moet bellen of zelfs direct naar de spoedeisende hulp moet gaan.
Bel je huisarts als:
- De diarree langer dan drie dagen aanhoudt bij volwassenen
- Je bloed of slijm ziet in de ontlasting
- Je hoge koorts hebt (boven de 38,5 graden Celsius)
- Je ernstige buikpijn hebt die niet overgaat
- Je tekenen van uitdroging hebt: droge mond, nauwelijks plassen, duizeligheid
- Je baby of kind onder de 1 jaar flinke diarree heeft
- Je ouder bent dan 70 jaar en al een dag flinke diarree hebt
- Je diarree hebt opgelopen na een reis naar een tropisch land
Bij ernstige uitdroging, bewustzijnsverandering of hevige pijn in de onderbuik bel je 112 of ga je direct naar de spoedeisende hulp. Uitdroging kan snel gevaarlijk worden, zeker bij ouderen en jonge kinderen. Wil je meer weten over wat bepaalde klachten over je gezondheid zeggen, dan vind je nuttige informatie in het artikel over klachten bij de alvleesklier, want buikpijn kan soms meerdere oorzaken hebben.
Praktisch herstelplan: stap voor stap terug naar normale voeding
Hieronder zie je een concreet stappenplan om na diarree geleidelijk terug te keren naar je gewone eetpatroon. Forceer niets: als je darmen op een bepaalde dag nog niet klaar zijn voor de volgende stap, dan wacht je een dag langer.
- Dag 1: Vloeistoffen centraal. Drink water, ORS, heldere bouillon en zwakke thee. Als je trek hebt: beschuit, rijstwafels of een rijpe banaan. Eet geen volledige maaltijden. Rust je darmen maximaal.
- Dag 2: Voeg licht eten toe. Witte rijst, gekookte aardappelen zonder boter, appelmoes zonder suiker, geroosterd wit brood. Kleine porties, drie tot vier keer per dag. Blijf veel drinken.
- Dag 3: Groenten en een beetje eiwit. Voeg gekookte wortelen, courgette of pompoen toe. Een klein stuk kipfilet (gekookt of gestoomd) of een hardgekookt ei. Vermijd nog steeds vet, rauwe groenten en zuivel.
- Dag 4: Zachtere normale voeding. Je kunt proberen lichte soepen met groenten en kip of magere kwark. Als dat goed gaat: voorzichtig een beetje olijfolie of boter toevoegen. Vermijd koffie en alcohol nog steeds.
- Dag 5: Eerste normale maaltijden. Probeer een gewone maaltijd: pasta met een eenvoudige saus, gebakken kip met rijst en groenten. Let op hoe je darmen reageren. Blijf voorlopig nog van pittig en vet eten af.
- Dag 6-7: Geleidelijke uitbreiding. Voeg rauwe groenten, fruit en zuivel weer toe. Begin met kleine porties. Zo nodig nog een dag extra aanhouden met de milde versie.
- Volledig herstel: normal eten. Als je minstens 24 uur geen diarree meer hebt gehad en je je goed voelt, kun je terug naar je normale eetpatroon. Voeg probiotische producten toe om je darmflora te herstellen.
Luister naar je lichaam. Soms is er na hevige diarree enige tijd sprake van een gevoeliger maag die op bepaalde voedingsmiddelen heftig reageert. Dat is normaal en trekt vanzelf bij.
Als je je afvraagt of je darmproblemen samenhangen met een ander gezondheidsprobleem, is het soms nuttig om je bloedwaarden te laten controleren. Lees hier meer over klachten bij laag ferritine, want ijzertekort gaat soms samen met darmklachten. Ook als je na langdurige diarree vermoeider bent dan verwacht, kan het zinvol zijn je nierfunctie te laten nagaan via een bloedtest. Meer informatie hierover vind je in het artikel over hoe laag je nierfunctie mag zijn.
Veelgestelde vragen
Mag je yoghurt eten bij diarree?
Gewone yoghurt kun je in de acute fase beter vermijden, omdat je darmen tijdelijk minder goed lactose verteren. Na dag twee of drie kun je voorzichtig probiotische yoghurt of kefir proberen. Die producten bevatten nuttige bacteriën die helpen je darmflora te herstellen na diarree. Begin met een kleine hoeveelheid en kijk hoe je darmen reageren voordat je meer neemt.
Is het verstandig om te vasten bij diarree?
Nee, vasten is niet nodig en niet aan te raden. Je lichaam heeft voedingsstoffen nodig om te herstellen. Wat je wel doet, is kiezen voor lichte, makkelijk verteerbare voeding in kleine porties. Als je helemaal geen trek hebt de eerste dag, is dat geen probleem, maar zodra je eetlust terugkomt, kun je rustig beginnen met rijst, beschuit of een banaan.
Hoe lang moet je het lichte dieet volhouden?
Gemiddeld volg je een licht dieet twee tot vier dagen. Na de acute fase, als de ontlasting zich begin te herstellen, schakel je geleidelijk over naar normale voeding. Forceer niets: bij sommige mensen duurt het een week voordat ze zonder klachten volledig normaal kunnen eten. Luister goed naar je lichaam en bouw rustig op in porties en variëteit.
Helpt cola bij diarree?
Cola staat bekend als een volkswijsheid bij diarree, maar het wetenschappelijke bewijs hiervoor is beperkt. Koolzuurhoudende dranken kunnen zelfs averechts werken omdat het koolzuur voor extra gasvorming en opgeblazenheid zorgt. Suikerrijke frisdrank trekt bovendien vocht naar de darmen. Als je een suiker- en koolzuurvrije optie wilt, kies dan voor water, bouillon of ORS. Die zijn bewezen effectiever.
Wat eet je het beste als je diarree hebt gehad door een voedselvergiftiging?
Na een voedselvergiftiging is je maagdarmkanaal extra geïrriteerd. Begin in dit geval nog voorzichtiger dan normaal: de eerste 12 tot 24 uur alleen vocht, daarna beschuit of rijst, en pas na twee tot drie dagen kip of groenten. Je darmwand heeft even de tijd nodig om te herstellen na de bacteriële of virale aanval. Vermijd zuivel en vet eten minstens vier tot vijf dagen. Raadpleeg je huisarts als de klachten niet afnemen binnen 48 uur.
Mogen ouderen hetzelfde eten als jongere volwassenen bij diarree?
De voedingskeuzes zijn in grote lijnen hetzelfde, maar ouderen zijn kwetsbaarder voor uitdroging. Al na één dag flinke diarree is het voor mensen boven de 70 jaar verstandig om contact op te nemen met de huisarts. ORS is ook voor ouderen de beste vochtaanvulling. Let extra op tekenen van uitdroging: verwarring, droge huid, donkere urine of een ernstige daling in het plassen. Lees meer over hoe bepaalde klachten ook andere signalen kunnen zijn via het artikel over te veel eiwitten in de urine, dat ook nuttige achtergrond geeft bij nierproblemen die soms met uitdroging samenhangen.
