Bij koorts grijpen de meeste mensen automatisch naar paracetamol, en dat is in de meeste gevallen de juiste keuze. Paracetamol verlaagt de lichaamstemperatuur, verlicht bijbehorende hoofdpijn en spierpijn, en heeft een gunstig bijwerkingenprofiel. Ibuprofen werkt ook koortsverlagend, maar voegt daar een ontstekingsremmende werking aan toe. Wanneer je precies welke neemt, hangt af van je leeftijd, gezondheid en de oorzaak van de koorts.
Wat is koorts precies en wanneer heb je een pijnstiller nodig?
Een lichaamstemperatuur tussen 36,5 en 37,5 graden Celsius geldt als normaal. Spreek je van koorts, dan is de temperatuur bij een volwassene boven de 38 graden. Lichte verhoging, dus tussen 37,5 en 38 graden, heet subfebriel. Koorts is geen ziekte op zich: het is een afweerreactie van je lichaam. Je immuunsysteem verhoogt bewust de temperatuur om virussen en bacterien minder goed te laten vermenigvuldigen.
Koorts hoef je niet altijd te bestrijden. Als je je redelijk voelt, voldoende drinkt en de koorts niet te hoog is, kun je het lichaam zijn werk laten doen. Pijnstillers zijn zinvol als de koorts je erg belast: hevige spierpijn, ernstige hoofdpijn, koude rillingen, of een temperatuur boven de 39 graden die je flink verzwakt. Bij kinderen is snel comfort herstellen vaak extra belangrijk zodat ze blijven drinken en slapen.
Huisarts.nl en Thuisarts.nl hanteren als vuistregel: neem een koortsverlagend middel als je je duidelijk beter voelt door het te gebruiken. Neem geen pijnstillers alleen om een “normaal” getal op de thermometer te zien als je jezelf al oké voelt.
Paracetamol: de eerste keuze bij de meeste vormen van koorts
Paracetamol is bij uitstek de eersterangspijnstiller bij koorts. Het middel werkt via het centrale zenuwstelsel en remt de aanmaak van prostaglandinen, de stoffen die het hersencentrum aanzetten om de lichaamstemperatuur te verhogen. Dat merk je: gemiddeld daalt de temperatuur binnen 30 tot 60 minuten met 0,5 tot 1 graad Celsius.
De standaarddosering voor volwassenen is 500 mg tot 1000 mg per inname. Je mag dat maximaal vier keer per dag herhalen, met minimaal vier uur tussen elke dosis. De absolute bovengrens ligt op 4000 mg per dag (8 tabletten van 500 mg). Overschrijd die grens nooit: te hoge doses beschadigen je lever, ook al merk je daar aanvankelijk niets van. Bij chronisch alcoholgebruik of leveraandoeningen is de veilige bovengrens lager; overleg dan met je arts of apotheker.
Paracetamol is ook veilig tijdens de zwangerschap, voor ouderen en voor kinderen, mits je de dosering aanpast aan het gewicht. Dat maakt het middel breed inzetbaar. Tabletten, bruistabletten, sachets, zetpillen en drank zijn beschikbaar. Een doosje van 50 tabletten kost bij de drogist gemiddeld 1 tot 3 euro voor het huismerk, en iets meer voor merkversies als Panadol.
Een nadeel van paracetamol is dat het geen ontstekingsremmende werking heeft. Bij koorts die ontstaat door een gewrichtsontsteking of een andere inflammatoire oorzaak, werkt het minder breed dan ibuprofen. Pijn die samenhangt met ontsteking reageert ook minder goed op paracetamol alleen.
Ibuprofen: koortsverlagend en ontstekingsremmend tegelijk
Ibuprofen behoort tot de NSAIDs (niet-steroide anti-inflammatoire geneesmiddelen). Het blokkeert het enzym COX, waardoor prostaglandinen minder worden aangemaakt. Dat resulteert in drie effecten tegelijk: pijnstilling, koortsreductie en ontstekkingsremming. Voor gewone griepkoorts voegt die derde werking weinig toe, maar bij koorts door een keelontsteking, middenoorontsteking of andere infectie waarbij ook ontsteking een rol speelt, kan ibuprofen net wat breder werken.
De standaarddosis voor volwassenen is 200 tot 400 mg per inname, maximaal drie keer per dag, met minimaal zes uur tussenruimte. De maximale dagdosis voor vrij verkrijgbaar ibuprofen is 1200 mg. Op recept kan een arts hogere doses voorschrijven, maar dat is dan voor een andere indicatie. Ibuprofen werkt iets langer dan paracetamol: het effect houdt zes tot acht uur aan tegenover vier tot zes uur bij paracetamol.
Ibuprofen kost bij de apotheek of drogist voor een huismerk circa 2 tot 5 euro voor een doosje van 24 tot 48 tabletten. Merkversies als Advil of Nurofen zijn duurder, maar bevatten exact dezelfde werkzame stof. Je betaalt voor de verpakking en het merk, niet voor extra werking.
Ibuprofen bij koorts gebruik je niet langer dan drie dagen achter elkaar zonder medisch advies. Bij pijnklachten zonder koorts mag je het vijf dagen gebruiken. Langer gebruik vergroot het risico op maagschade.
Wanneer je ibuprofen beter laat staan
Ibuprofen is niet voor iedereen geschikt. De ontstekingsremmende werking heeft een keerzijde: het middel vermindert de aanmaak van prostaglandinen die ook je maagwand beschermen. Daardoor kan ibuprofen maagklachten geven, varierende van een brandend gevoel tot maagbloedingen bij langdurig gebruik. Neem ibuprofen altijd bij een maaltijd of een groot glas water om het risico op maagirritatie te verlagen.
Groepen voor wie ibuprofen extra risico meebrengt:
- Mensen met maagzweer of eerder maagdarmklachten door NSAIDs
- Zwangere vrouwen: ibuprofen is ongeschikt na de twintigste zwangerschapsweek en zeker niet in het laatste trimester
- Mensen met verminderde nierfunctie (lees ook: Hoe laag mag je nierfunctie zijn? eGFR stadia uitgelegd)
- Mensen met hart- en vaatziekten of hoge bloeddruk, omdat NSAIDs vocht vasthouden en de bloeddruk kunnen verhogen
- Kinderen onder de drie maanden
- Mensen die bloedverdunners gebruiken of acetylsalicylzuur (aspirine) nemen
Bij twijfel is paracetamol de veiligste keuze. Als je al een maagbeschermer (zoals pantoprazol) gebruikt, kan een arts toch besluiten ibuprofen voor te schrijven, maar dat is dan een afweging op maat.
Vergelijking paracetamol en ibuprofen bij koorts
De onderstaande tabel geeft een overzicht van de belangrijkste eigenschappen van beide middelen, zodat je snel kunt zien welke het beste bij jouw situatie past.
| Eigenschap | Paracetamol | Ibuprofen |
|---|---|---|
| Werking | Pijnstillend en koortsverlagend | Pijnstillend, koortsverlagend en ontstekingsremmend |
| Standaarddosis volwassene | 500-1000 mg, max 4x/dag | 200-400 mg, max 3x/dag |
| Max dagdosis (vrij verkoop) | 4000 mg | 1200 mg |
| Werkingsduur | 4-6 uur | 6-8 uur |
| Veilig in zwangerschap | Ja (hele zwangerschap) | Alleen eerste 20 weken, daarna niet |
| Veilig voor kinderen | Ja, op gewichtsbasis | Niet onder 3 maanden; voorzichtigheid geboden |
| Maagrisico | Laag | Hoger, neem bij maaltijd |
| Nierrisico | Bij sterk overmatig gebruik | Ja, niet bij bestaande nierproblemen |
| Prijs huismerk (indicatief) | 1-3 euro / 50 tabletten | 2-5 euro / 24-48 tabletten |
Aspirine en andere opties: wanneer zijn die relevant?
Naast paracetamol en ibuprofen zijn er nog andere middelen die bij koorts kunnen helpen. Aspirine (acetylsalicylzuur) heeft eveneens een koortsverlagend en pijnstillend effect, maar wordt voor koorts tegenwoordig minder aangeraden. De belangrijkste reden: bij kinderen en jongeren onder de 18 jaar bestaat een klein risico op het Reye-syndroom, een ernstige leveraandoening. Aspirine als koortsbestrijder is dan ook voorbehouden aan volwassenen, en dan nog liever niet als primaire keuze.
Naproxen is een andere NSAID, vergelijkbaar met ibuprofen maar met een langere werkingsduur van 8 tot 12 uur. Het is daarmee handig als je ’s nachts niet wakker wilt worden voor een nieuwe dosis. Naproxen heeft vergelijkbare bijwerkingen als ibuprofen en is in Nederland in lage doses (220 mg) ook zonder recept verkrijgbaar.
Diclofenac is een sterker NSAID en vrijwel altijd op recept. Het wordt gebruikt bij specifieke pijn of ontsteking, niet als standaard koortsbestrijder. Voor griep of een verkoudheidsvirus heb je het simpelweg niet nodig.
Drie concrete deelgevallen waar de keuze verschilt:
- Griep bij een gezonde volwassene: paracetamol is prima, tenzij je ook gewrichtspijn en ontsteking ervaart: dan overweeg je ibuprofen bij een maaltijd.
- Koorts na een kiesextractie of ander tandheelkundig ingreep: ibuprofen werkt hier beter omdat het ook de ontsteking afremt; veel tandartsen schrijven het standaard voor de eerste dagen na.
- Koorts bij een zwangere vrouw: altijd paracetamol, nooit ibuprofen na week 20. Overleg altijd met je verloskundige of arts.
Koorts bij kinderen: speciale dosering en extra voorzichtigheid
Bij kinderen werkt koortsverlaging anders dan bij volwassenen. De dosering van zowel paracetamol als ibuprofen hangt hier af van het lichaamsgewicht, niet van de leeftijd. Dat is een cruciaal verschil dat ouders regelmatig onderschatten: twee kinderen van dezelfde leeftijd kunnen sterk in gewicht verschillen en dus een andere dosis nodig hebben.
Voor paracetamol bij kinderen geldt 10 tot 15 mg per kilogram lichaamsgewicht per dosis, maximaal vier keer per dag. Voor een kind van 20 kg is dat 200 tot 300 mg per keer. Paracetamolstroop en zetpillen in verschillende sterktes (bijvoorbeeld 60 mg, 120 mg, 240 mg en 500 mg) maken het makkelijker om de juiste hoeveelheid te geven. Lees altijd de bijsluiter of vraag de apotheek om advies bij twijfel.
Ibuprofen voor kinderen: 5 tot 10 mg per kilogram per dosis, maximaal drie keer per dag. Ibuprofen is in Nederland niet aanbevolen voor kinderen onder de drie maanden. Kinderen tussen drie maanden en twee jaar met koorts worden bij voorkeur eerst met paracetamol behandeld. Wanneer dat onvoldoende werkt, kan ibuprofen worden overwogen na overleg met de arts.
Een veelgemaakte fout is het afwisselen van paracetamol en ibuprofen om de koorts lager te houden. Dit wordt soms “staggering” of “alternating” genoemd. De Nederlandse Huisartsen Genootschap (NHG) adviseert dit niet standaard: er zijn weinig aanwijzingen dat het beter werkt, en het vergroot de kans op onbedoelde overdosering of verwarring over welk middel wanneer is gegeven.
Kinderen met koorts hebben ook baat bij voldoende vocht (water, verdund sap, ORS bij risico op uitdroging), lichte kleding en een goed geventileerde kamer. Pijnstillers zijn aanvullend, geen vervanging voor goede basisverzorging. Als je kind ook last heeft van andere klachten, lees dan ook over klachten bij de alvleesklier: symptomen en tips als aanvullende informatie over wanneer klachten meer zijn dan een gewone verkoudheid.
Kosten en besparing: huismerk versus merkartikel
Pijnstillers bij koorts hoeven vrijwel nooit duur te zijn. De werkzame stof paracetamol of ibuprofen is precies gelijk in het huismerk en het merkproduct. Het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) controleert dat generieke middelen bioequivalent zijn aan het merkproduct: ze komen in dezelfde hoeveelheid op dezelfde manier in het bloed terecht.
Wat je betaalt bij een grootwinkel of drogist voor huismerkproducten tegenover merkproducten (indicatieve prijzen, 2025-2026):
| Product | Merk | Prijs (indicatief) | Prijs per tablet |
|---|---|---|---|
| Paracetamol 500 mg 50 st. | Huismerk (bijv. Leidapharm, Kruidvat) | 1,00 – 2,00 euro | 2-4 cent |
| Paracetamol 500 mg 20 st. | Panadol | 3,00 – 4,50 euro | 15-22 cent |
| Ibuprofen 400 mg 24 st. | Huismerk | 2,00 – 3,50 euro | 8-15 cent |
| Ibuprofen 400 mg 24 st. | Nurofen | 5,00 – 8,00 euro | 21-33 cent |
| Ibuprofen 400 mg 24 st. | Advil | 5,00 – 7,00 euro | 21-29 cent |
Het verschil kan oplopen tot factor 8. Door te kiezen voor het huismerk bespaar je gemiddeld 60 tot 80 procent op de aankoop van pijnstillers. Voor een huishouden dat regelmatig paracetamol gebruikt, loopt dat over een jaar op tot 20 tot 40 euro. Kijk altijd naar de werkzame stof op de verpakking, niet naar het logo.
Let wel: bij paracetamolstroop voor kinderen kunnen de concentraties per merk (120 mg/5 ml of 240 mg/5 ml) verschillen. Controleer altijd de concentratie zodat je de juiste hoeveelheid afmeet. Dat is geen merkwaarde maar een veiligheidskwestie.
Wanneer is een pijnstiller niet genoeg: alarmsignalen bij koorts
Koorts is soms een signaal dat iets ernstigs aan de hand is. Een pijnstiller verlaagt tijdelijk de temperatuur, maar behandelt niet de onderliggende oorzaak. Zoek altijd medische hulp als:
- De koorts boven de 40 graden stijgt bij een volwassene
- De koorts langer dan vijf dagen aanhoudt
- Je moeite hebt met ademhalen of pijn op de borst voelt
- Er een stijve nek is in combinatie met koorts en hoofdpijn (mogelijke hersenvliesontsteking)
- Er een rode, uitbreidende huiduitslag verschijnt bij koorts
- Een baby jonger dan drie maanden koorts heeft (direct bellen met de huisarts)
- Een kind koorts heeft gecombineerd met verwardheid of stuipen
- Je je erg ziek voelt ondanks het gebruik van pijnstillers
Een verwante vraag die sommige mensen bezighoudt: kunnen bepaalde bloedwaarden meer zeggen over de ernst van een infectie? Dat klopt. Te veel witte bloedcellen: oorzaken en behandeling legt uit wanneer verhoogde witte bloedcellen wijzen op een bacteriele infectie waarvoor antibiotica nodig zijn in plaats van pijnstillers. Voor meer informatie over andere bloedmarkers bij infecties en ziekten, zie ook: Hoe hoog mag de LDH-waarde zijn? en welke bloedwaarden bij leukemie uitleg per type.
Pijnstillers mogen de weg naar de huisarts niet blokkeren. Als je twijfelt, bel dan altijd met de huisartsenpraktijk of de huisartsenpost. Koorts die na twee tot drie dagen pijnstillermedicatie geen verbetering laat zien, vraagt altijd om een gesprek met een arts.
Veelgestelde vragen
Mag je paracetamol en ibuprofen tegelijk nemen bij koorts?
Ja, dat mag in principe, omdat ze via verschillende mechanismen werken en elkaar niet versterken in bijwerkingen. Het Nederlandse Huisartsen Genootschap adviseert dit echter niet standaard bij koorts: begin altijd met een van de twee en pas het andere toe als het eerste onvoldoende helpt. Volg de doseringen van beide strikt op en houd er rekening mee welk middel wanneer is ingenomen om verwarring te voorkomen.
Hoe snel verlaagt een pijnstiller de koorts?
Paracetamol begint na ongeveer 30 minuten te werken en bereikt het maximale effect na 60 tot 90 minuten. Ibuprofen werkt iets langzamer en bereikt zijn piek na 1 tot 2 uur. Het effect van ibuprofen houdt daarna langer aan: zes tot acht uur tegenover vier tot zes uur voor paracetamol. Als na twee uur de koorts nauwelijks gezakt is, overleg dan met een apotheker of arts.
Welke pijnstiller is het veiligst voor de maag bij koorts?
Paracetamol is voor de maag veruit de veiligste optie. Het heeft geen invloed op de maagwandsbescherming. Ibuprofen en andere NSAIDs remmen prostaglandinen die de maagwand beschermen, wat bij regelmatig gebruik of een lege maag kan leiden tot maagirritatie of zelfs maagbloeding. Neem ibuprofen altijd bij of direct na een maaltijd, of combineer het op voorschrift van een arts met een maagbeschermer zoals pantoprazol.
Is paracetamol veilig bij koorts tijdens de zwangerschap?
Paracetamol geldt als de veiligste pijnstiller tijdens de zwangerschap en is ook bij koorts de eerste keuze. Gebruik het wel zo min mogelijk en zo kort mogelijk, in de laagste effectieve dosis. Ibuprofen is na twintig weken zwangerschap afgeraden en mag zeker niet in het derde trimester worden gebruikt vanwege risico’s voor de bloedsomloop van de baby. Raadpleeg bij koorts tijdens de zwangerschap altijd een verloskundige of arts.
Wanneer moet ik naar de huisarts bij koorts ondanks pijnstillers?
Zoek medische hulp als de koorts niet zakt na twee dagen pijnstillergebruik, of als de temperatuur boven de 40 graden uitkomt. Ook als er andere alarmsignalen zijn (stijve nek, moeilijk ademhalen, verwardheid, een uitbreidende rode huiduitslag, hevige buikpijn) is direct contact met een arts nodig. Bij baby’s onder de drie maanden altijd meteen bellen, zonder te wachten op het effect van een pijnstiller.
Werkt een duurder merkmiddel beter bij koorts dan een huismerk?
Nee. Het CBG vereist dat generieke geneesmiddelen bioequivalent zijn aan het merkproduct: de werkzame stof komt in dezelfde hoeveelheid op dezelfde manier in je bloed terecht. Een tablet paracetamol 500 mg van Kruidvat werkt identiek aan een tablet Panadol 500 mg. Je betaalt bij merkmiddelen voor verpakking en marketing, niet voor extra werking. Door te kiezen voor het huismerk bespaar je gemakkelijk 60 tot 80 procent van de kosten, zonder in te leveren op effectiviteit of veiligheid.
