De Badain Jaran-woestijn in Binnen-Mongolië heeft de grootste zandduinen van China. De hoogste duin, de Bilutu, bereikt een relatieve hoogte van 460 meter boven de omringende vlakte, met een absolute hoogte van 1.611 meter boven zeeniveau. Dat maakt hem tot de hoogste stabiele zandduin ter wereld, groter dan het Empire State Building.
In 2024 erkende UNESCO de Badain Jaran officieel als Werelderfgoed, als enige woestijn van China op die lijst. Maar China heeft meer woestijnen, elk met hun eigen duinen en bijzondere kenmerken. Om de vraag goed te beantwoorden, is het slim om ze naast elkaar te zetten.
De grote woestijnen van China vergeleken
China heeft meer dan tien woestijnen of halfdroge zandgebieden. De vijf bekendste zijn de Taklamakan, de Gobi, de Badain Jaran, de Tengger en de Mingsha Shan. Ze liggen verspreid over het noorden en noordwesten van het land, van de Xinjian-regio in het westen tot Binnen-Mongolië in het noorden.
Wat woestijnen van elkaar onderscheidt, is niet alleen de grootte maar ook het type duin. Sommige woestijnen bestaan voor een groot deel uit losse, migrerende duinen (driftingduinen) die constant verschuiven met de wind. Andere woestijnen hebben gestabiliseerde megaduinen die al eeuwenlang op dezelfde plek staan, soms verankerd door vocht van ondergrondse meren. De hoogte van duinen in die tweede categorie kan spectaculair zijn.
| Woestijn | Locatie | Oppervlakte (km²) | Hoogste duin (relatief) | Duntype | Bijzonderheid |
|---|---|---|---|---|---|
| Taklamakan | Xinjiang | 330.000 | ca. 100-200 m | Drifting (mobiel) | Grootste woestijn China, 2e droogste ter wereld |
| Gobi | Binnen-Mongolië / Noord-China | 1.300.000 (totaal) | ca. 30-80 m | Steenwoestijn + zand | Grotendeels rotsig, weinig zand |
| Badain Jaran | Binnen-Mongolië | 49.200 | 460 m (Bilutu) | Gestabiliseerd megaduin | UNESCO 2024, hoogste stabiele duinen ter wereld |
| Tengger | Binnen-Mongolië / Gansu | 36.700 | ca. 50-100 m | Drifting + gestabiliseerd | Bekende zandspeellocatie Shapotou |
| Mingsha Shan | Gansu (Dunhuang) | kleiner gebied | ca. 250 m | Zingend duin (barchan) | Beroemd om het geluid dat zand maakt bij afdaling |
| Mu Us | Ordos / Shanxi | 42.200 | ca. 20-50 m | Halfvast (beboste randen) | Gedeeltelijk hersteld door herbeplanting |
De tabel laat meteen zien: voor de hoogste duinen moet je niet in de grootste woestijn zijn. De Taklamakan is acht keer zo groot als de Badain Jaran, maar de duinen zijn aanzienlijk lager. Omvang en dunhoogte zijn twee verschillende dingen.
De Badain Jaran: waarom staan hier de hoogste duinen?
De Badain Jaran-woestijn bevindt zich in de zuidwestelijke hoek van Binnen-Mongolië, in het Alxa-district. De naam betekent in het Mongools zoiets als “mysterieuze meren”, en dat is geen overdrijving: midden in de woestijn liggen 144 meren. Sommige zijn zout, andere zijn vrijwel zoet. Juist die meren verklaren waarom de duinen hier zo hoog kunnen worden.
Ondergronds water, gevoed door smeltwater van het Tibetaans Plateau, dringt op via breuken in de bodem en verzadigt de onderste zandlagen. Dat maakt de basis van de megaduinen vochtig en daardoor relatief stabiel. De wind blaast er over de eeuwen steeds meer zand tegenaan, maar de basis schuift niet weg. Zo groeien duinen van generatie op generatie hoger, zonder te migreren. Wetenschappers noemen dit type duin een “gestabiliseerde megaduin” of in het Engels: mega-dune.
De Bilutu is de absolute uitschieter met die 460 meter relatieve hoogte. Maar hij is niet de enige indrukwekkende duin. In totaal staan er in de Badain Jaran tientallen duinen die de 200 meter overstijgen. Het gemiddelde voor de megaduinen in dit gebied ligt rond de 330 meter, wat nergens anders op aarde voorkomt in zo’n geconcentreerd gebied. Guinness World Records heeft de Badain Jaran erkend als drager van de hoogste vrijstaande zandduinen ter wereld.
De Taklamakan: de grootste woestijn, maar lagere duinen
De Taklamakan-woestijn in Xinjiang is veruit de grootste woestijn van China en zelfs de op een na grootste zandwoestijn ter wereld (na de Arabische Rub al-Khali). Met 330.000 vierkante kilometer is hij ruwweg zo groot als Finland. De naam wordt soms vertaald als “wie erin gaat, komt er niet uit”, wat de gevaarlijke reputatie van dit gebied weergeeft.
De duinen in de Taklamakan zijn wel indrukwekkend, maar bereiken lang niet de hoogte van de Badain Jaran. Typische duinhoogtes liggen tussen de 100 en 200 meter, met uitschieters tot zo’n 300 meter in het centrale deel van de woestijn. De duinen zijn hier mobiel: ze verschuiven met de heersende noordelijke en noordwestelijke winden en leggen afstanden van tien tot twintig meter per jaar af. Dat maakt ze gevaarlijk voor infrastructuur.
China heeft in de Taklamakan een van de langste woestijnsnelwegen ter wereld aangelegd, de S165, die 522 kilometer lang dwars door de woestijn loopt. Langs deze weg werken werkploegen continu aan het vastleggen van zand met strobalen en plantjes om te voorkomen dat de weg wordt begraven. Dat geeft een idee van hoe actief de duinen hier zijn in vergelijking met de Badain Jaran.
Ben je benieuwd naar andere opmerkelijke plekken in Azië? Lees dan ook eens over de Karakoram Highway, de iconische bergweg door Pakistan en China.
De Mingsha Shan: zingende duinen bij Dunhuang
De Mingsha Shan, letterlijk “zingende zandduinen” of “zandbergduinen”, liggen vlak bij de oasestad Dunhuang in de provincie Gansu. Ze zijn niet de hoogste van China, maar wel een van de meest bekende bij toeristen, mede door de eeuwenoude Zijderoute die langs deze plek liep.
De duinen hier bereiken een hoogte van gemiddeld 250 meter boven de omringende vlakte, met de absolute hoogtepunten boven 1.700 meter zeeniveau (maar dat is de geaccumuleerde hoogte inclusief het plateau, niet de relatieve dunhoogte). Het bijzondere fenomeen waarnaar ze zijn vernoemd, is het geluid dat het zand maakt als mensen of wind de korrels in beweging brengen. Er klinkt dan een laag, trillend gebrom, bijna als van een orgel. Wetenschappers verklaren dit door de specifieke grootte en gladheid van de zandkorrels, die bij beweging in synchronie gaan trillen.
Naast de Mingsha Shan ligt het Maanvormig Meer (Yueyaquan), een kleine sikkelmaanvormige oase die al meer dan tweeduizend jaar bestaat. Hoewel de duinen er van alle kanten omheen liggen, is het meer nooit door zand begraven. Net als bij de Badain Jaran is ook hier ondergronds water de verklaring.
De Mingsha Shan zijn qua toegankelijkheid de makkelijkste woestijnduinen van China. Vanuit Dunhuang rij je in tien minuten naar de voet van de duinen. Je kunt er kamelen huren, sandboarden en zelfs overnachten in een kampeerkamp midden tussen de duinen.
De Tengger-woestijn en de Gobi: andere karakters
De Tengger-woestijn in Binnen-Mongolië en Gansu is kleiner dan de Taklamakan maar groter dan de Badain Jaran qua beleving toegankelijk. Het bekendste punt is Shapotou, waar de Gele Rivier de rand van de woestijn raakt. Hier liggen de grasgroene rivieroever en de oranje zandduinen letterlijk naast elkaar, wat voor een van de meest gefotografeerde landschappen van China zorgt.
De duinen in de Tengger zijn bescheidener van formaat, met hoogtes van gemiddeld 50 tot 100 meter. Wat de Tengger bijzonder maakt, is het succes van de herbeplantingsprogramma’s: China heeft hier in de afgelopen decennia miljoenen bomen en struiken geplant om verdere woestijnvorming te stoppen. Daardoor heeft een deel van de Tengger nu een groen randje gekregen.
De Gobi is de bekendste woestijn van Centraal-Azië en strekt zich uit over zowel China als Mongolië. Maar de Gobi is geen klassieke zandwoestijn: het grootste deel bestaat uit kaal gesteente, grind en klei. Zandduinen zijn er wel, maar ze nemen slechts een klein percentage van het totale oppervlak in. De bekendste zandsectie in de Chinese Gobi is de Hami-woestijn in Xinjiang, maar ook die kan niet tippen aan de Badain Jaran voor dunhoogte.
De Chinese Muur heeft overigens een deel van zijn historische traject langs de randen van de Gobi: meer over de ligging en geschiedenis van de Chinese Muur.
UNESCO-erkenning in 2024: wat betekent dat voor de Badain Jaran?
Op 26 juli 2024 werd de Badain Jaran-woestijn officieel toegevoegd aan de UNESCO Werelderfgoedlijst, tijdens de 46e zitting van het Werelderfgoedcomité in New Delhi. De volledige naam op de lijst is “Badain Jaran Desert: Sand Dune and Lake Cluster”. Het is het eerste natuurlijke UNESCO-erfgoed in Binnen-Mongolië en het eerste woestijngerelateerde Werelderfgoed van China.
De erkenning had twee hoofdredenen. Ten eerste de uitzonderlijke megaduinen: het gebied herbergt de dichtstbijeen gelegen concentratie van megaduinen ter wereld, met de hoogste stabiele zandduin op aarde als kroon op het werk. Ten tweede de combinatie van duinen en meren: 144 meren in een hyperdroog klimaat is geologisch gezien een bijzonder fenomeen dat onderzoekers nog altijd niet volledig begrijpen. De vraag hoe het grondwater hier terechtkomt en waarom het niet opdroogt, is onderwerp van actief wetenschappelijk onderzoek.
De UNESCO-status heeft praktische gevolgen voor bezoekers. Bepaalde zones van de Badain Jaran zijn nu beperkt toegankelijk om de duinen en meren te beschermen. Toeristentoegangen zijn geconcentreerd bij het stadje Badain Jaran, aan de zuidwestelijke rand van de woestijn. Vanuit dit dorp kun je per terreinwagen of kameel de duinen in. Er zijn een handvol eenvoudige guesthouses voor overnachting.
De Badain Jaran is ook in de winter een bijzondere bestemming: de temperaturen kunnen dalen tot min 30 graden Celsius, en de bevroren meren in de dalen tussen de megaduinen creëren een ijskoude, stille wereld die volledig anders aanvoelt dan de gloeiend hete zomerwoestijn.
Hoe hoog zijn de duinen precies en hoe wordt dat gemeten?
Wanneer je leest over “de hoogste duin ter wereld”, is het belangrijk om te begrijpen wat dat betekent. Er zijn twee manieren om dunhoogte te meten:
- Relatieve hoogte: het hoogteverschil tussen de voet van de duin en de top. Dit is de meest gebruikte maat voor het vergelijken van duinen. De Bilutu in de Badain Jaran scoort hier 460 meter.
- Absolute hoogte (zeeniveau): hoe hoog de top van de duin boven zeeniveau ligt. De Bilutu staat op 1.611 meter boven zeeniveau, maar dat zegt meer over het plateau waarop hij staat dan over de duin zelf.
Voor de vergelijking met andere beroemde duinen in de wereld:
- Duna Federico Kirbus (Argentinie): relatieve hoogte ca. 1.230 meter, maar dit is eerder een zandvulkaan dan een klassieke windgedreven duin
- Badain Jaran Bilutu (China): 460 meter relatief, erkend als hoogste stabiele zandmegaduin ter wereld
- Big Daddy / Dune 45 (Namibie): ca. 325-380 meter relatief, de beroemste duinen van Afrika
- Mingsha Shan (China): ca. 250 meter relatief
- Great Sand Dunes (VS, Colorado): ca. 230 meter relatief
- Erg Chebbi (Marokko): ca. 150 meter relatief
De 460 meter van de Bilutu is gemeten via GPS-surveys door Chinese en internationale onderzoekers. Eerdere schattingen lagen op 500 meter, maar nauwkeurigere metingen komen uit op 460 meter relatieve hoogte. Sommige bronnen noemen nog steeds de 500-metergrens als grove indicatie.
Ben je ook benieuwd naar andere opmerkelijke wereldlocaties? De Taj Mahal in India is zo’n plek met een bijzonder verhaal, net als de Borobudur-tempel in Indonesie.
Veelgestelde vragen
Welke woestijn in China heeft de allerhoogste zandduinen?
De Badain Jaran-woestijn in Binnen-Mongolië heeft de hoogste zandduinen van China. De piek Bilutu bereikt een relatieve hoogte van 460 meter boven de omliggende dalen. Dat maakt het ook de hoogste stabiele zandduin ter wereld. De woestijn staat op de UNESCO Werelderfgoedlijst sinds 2024.
Waarom zijn de duinen in de Badain Jaran zo veel hoger dan elders?
De duinen in de Badain Jaran worden gestabiliseerd door ondergronds water dat via breuken uit het Tibetaans Plateau omhoogkomt. Hierdoor verschuiven de duinen niet met de wind, maar groeien ze generatie na generatie hoger. In andere woestijnen, zoals de Taklamakan, zijn duinen mobiel en kunnen ze daardoor minder hoog worden voordat ze instorten of wegwaaien.
Hoe groot is de Badain Jaran-woestijn vergeleken met de Taklamakan?
De Taklamakan is met 330.000 vierkante kilometer veruit de grootste woestijn van China. De Badain Jaran beslaat zo’n 49.200 vierkante kilometer. De Taklamakan is daarmee bijna zeven keer zo groot. Maar wat dunhoogte betreft wint de Badain Jaran zonder discussie: de duinen zijn er twee tot vier keer zo hoog als in de Taklamakan.
Wat zijn de zingende zandduinen in China?
De Mingsha Shan bij Dunhuang in de provincie Gansu zijn de beroemde zingende duinen van China. Als zandkorrels in beweging komen door wind of een afdaling, klinkt er een laag, trillend gebrom. Dit geluid ontstaat doordat de korrels door hun specifieke grootte en vorm in synchronie gaan trillen. De Mingsha Shan zijn populair bij toeristen en liggen naast de historische oase Yueyaquan.
Wanneer werd de Badain Jaran toegevoegd aan de UNESCO-lijst?
Op 26 juli 2024 werd de Badain Jaran officieel ingeschreven op de UNESCO Werelderfgoedlijst tijdens de 46e zitting van het Werelderfgoedcomité in New Delhi, India. Het was het eerste woestijngerelateerde Werelderfgoed van China en het eerste natuurerfgoed in Binnen-Mongolië. De erkenning benadrukt zowel de unieke megaduinen als de 144 bijzondere interduinaire meren.
Kan je de duinen in de Badain Jaran bezoeken als toerist?
Ja, de Badain Jaran is toegankelijk voor toeristen, maar de bereikbaarheid is beperkt. Het stadje Badain Jaran aan de zuidwestrand van de woestijn dient als uitvalsbasis. Vanaf daar kun je per terreinwagen of kameel de duinen in. Er zijn eenvoudige guesthouses beschikbaar. Door de UNESCO-status in 2024 zijn sommige kerngebieden afgeschermd om de meren en duinen te beschermen. De beste reistijd is april-mei of september-oktober, omdat de zomers extreem heet zijn en winters bitter koud.
